Ekosistemin cansız ve canlı bileşenleri arasındaki ilişkileri çözümleyebilme
a) Ekosistemi oluşturan cansız ve canlı bileşenleri belirler.
b) Ekosistemin cansız ve canlı bileşenleri arasındaki ilişkileri belirler.

BİY.10.2.2

10. Sınıf: Komünite ve Popülasyon

Komünitelerde ve popülasyonlarda görülen etkileşimleri ve değişimleri sorgulayabilme
a) Etkileşimleri ve değişimleri tanımlar.
b) Merak ettiği soruları sorar.
c) Bilgi toplar.
ç) Bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
d) Çıkarım yapar.

BİY.10.2.3

10. Sınıf: Ekosistem Enerji Akışı

Ekosistemdeki enerji akışıyla ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme
a) Ekosistemdeki enerji akışıyla ilgili örüntüleri oluşturur.
b) Madde ve enerji akışıyla ilgili genelleme yapar.

BİY.10.2.4

10. Sınıf: Madde Döngüleri

Madde döngüleri ile ilgili bilimsel model oluşturabilme
a) Madde döngülerinin işleyişini modeller.
b) Gerektiğinde birden fazla model oluşturur.
c) Modeli bilimsel modellerle karşılaştırır.
ç) Kanıtlarla modelini yeniden yapılandırır.

BİY.10.2.5

10. Sınıf: Ekolojik Sürdürülebilirlik

Ekolojik sürdürülebilirliğin önemini yorumlayabilme
a) Önemini inceler.
b) Bağlamdan kopmadan dönüştürür.
c) Kendi cümleleriyle yeniden ifade eder.

BİY.10.2.6

10. Sınıf: Sürdürülebilirlik Tahmini

Çevresinde sürdürülebilirliği kısıtlayan durumlarla ilgili gözleme dayalı tahmin yapabilme
a) Durumları gözlem ve deneyimleriyle ilişkilendirir.
b) Çıkarım yapar.
c) Yargıda bulunur.

BİY.10.2.7

10. Sınıf: Ekolojik Ayak İzi

Ekolojik ayak izini küçültebilme yollarını bilimsel olarak sorgulayabilme
a) Araştırma sorusu belirler.
b) Tablo/model oluşturur.
c) Araştırma planlar.
ç) Verileri analiz eder ve yorumlar.
d) Çözüm üretir.

BİY.10.2.8

10. Sınıf: Doğal Kaynakların Korunması

Doğal kaynakların ve biyoçeşitliliğin korunması için alınan önlemleri sorgulayabilme
a) Merakını ifade eder.
b) Sorular sorar.
c) Bilgi toplar.
ç) Bilgileri değerlendirir.
d) Çıkarım yapar.

BİY.10.2.9

10. Sınıf: Atık Yönetimi

Çevresinde atık yönetimi konusunda yapılan çalışmalarla ilgili bilgi toplayabilme
a) Araçları belirler.
b) Bilgilere ulaşır.
c) Bilgileri doğrular.
ç) Bilgileri kaydeder.

10. Sınıf Biyoloji: 2. Tema: Ekoloji

Ekoloji, canlıların birbirleriyle ve içinde yaşadıkları cansız çevreyle olan karmaşık ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. Bu ünite, doğal sistemlerin işleyişini, canlıların çevrelerine nasıl uyum sağladığını ve ekosistemlerdeki enerji ve madde akışlarını anlamak için temel prensipleri sunar.

Ekolojinin Temel Kavramları ve Organizasyon Düzeyleri:
- Organizasyon: Ekolojik incelemelerin en temel birimi olan tek bir canlı birey.
- Popülasyon: Belirli bir zaman diliminde, belirli bir coğrafi alanda yaşayan aynı türden bireylerin oluşturduğu topluluk.
- Komünite: Belirli bir alanda yaşayan farklı türlere ait popülasyonların karşılıklı etkileşim içinde oluşturduğu canlı topluluğu.
- Ekosistem: Bir komünite ile bu komünitenin yaşadığı cansız çevrenin (abiyotik faktörler) karşılıklı etkileşim içinde bulunduğu dinamik bir sistem. Örneğin, bir göl ekosistemi.
- Biyosfer: Dünya üzerinde canlıların yaşadığı atmosfer, hidrosfer ve litosferin kesişim noktalarını kapsayan en geniş ekolojik birim.
Ekosistemi Etkileyen Faktörler:
- Biyotik Faktörler: Bir ekosistemdeki canlı unsurlardır. Bu faktörler, canlıların birbirleriyle olan ilişkilerini (beslenme, rekabet, avlanma, simbiyoz gibi) kapsar. Canlıların yaşamını ve dağılımını doğrudan etkiler.
- Abiyotik Faktörler: Bir ekosistemdeki cansız çevresel etkenlerdir. Başlıca abiyotik faktörler şunlardır:
  - Işık: Fotosentez ve birçok canlının davranışları için temel enerji kaynağı.
  - Sıcaklık: Canlıların metabolik faaliyetleri ve enzim reaksiyonları üzerinde doğrudan etkilidir.
  - Su: Tüm canlılar için hayati öneme sahip temel bir çözücü ve reaktan.
  - pH: Toprak ve suyun asitlik veya bazlık derecesi, canlıların yaşam sınırlarını belirler.
  - Toprak ve Mineraller: Bitkilerin büyümesi ve dolayısıyla tüm besin zinciri için gerekli elementleri sağlar.
  - İklim: Bir bölgenin genel sıcaklık, yağış ve rüzgar koşulları, orada yaşayan canlı türlerini belirler.
Ekosistemde Enerji Akışı ve Madde Döngüleri:
- Enerji Akışı: Ekosistemlerde enerji genellikle güneşten gelir ve besin zincirleri aracılığıyla tek yönlü olarak aktarılır. Her aktarımda enerjinin büyük bir kısmı ısı olarak kaybedilir.
- Besin Zinciri ve Besin Ağı:
  - Üreticiler (Ototroflar): Güneş enerjisi veya kimyasal enerji kullanarak kendi besinlerini üreten organizmalardır (fotosentetik bitkiler, algler, bazı bakteriler).
  - Tüketiciler (Heterotroflar): Besinlerini diğer organizmaları yiyerek sağlayan canlılardır (otoburlar, etoburlar, hepçiller).
  - Ayrıştırıcılar (Saprofitler): Ölü organik maddeleri parçalayarak inorganik maddelere dönüştüren bakteri ve mantar gibi organizmalardır. Madde döngüsünde kilit rol oynarlar.
  - Besin Zinciri: Enerjinin bir canlıdan diğerine aktarılma sırasını gösterir.
  - Besin Ağı: Bir ekosistemdeki birden çok besin zincirinin birleşmesiyle oluşan karmaşık ilişkiler yumağıdır.
- Madde Döngüleri: Su, karbon, azot ve fosfor gibi yaşam için temel elementlerin canlı ve cansız çevre arasındaki sürekli dolaşımıdır. Bu döngüler, maddelerin ekosistemlerde yeniden kullanılmasını sağlayarak sürdürülebilirliği destekler.
İnsan ve Çevre:
- İnsan faaliyetleri (sanayileşme, tarım, şehirleşme vb.) ekosistemler üzerinde önemli etkilere sahiptir. Bu etkiler arasında habitat kaybı, biyoçeşitlilikte azalma, kirlilik ve iklim değişikliği gibi sorunlar bulunur.
- Ekolojik dengeyi korumak ve gelecek nesiller için sürdürülebilir bir yaşam sağlamak, insan-doğa etkileşimlerinin dikkatli bir şekilde yönetilmesini gerektirir.