TDE1.1
Dinlemeyi/İzlemeyi Yönetebilme
Dinlemeyi ve izlemeyi yönetebilme becerisi.
10. Sınıf 4. Tema: Nesillerin Mirası Testleri
Kazanımlar ve Konu Testleri
TDE1.1.1
Seçim yapar.
Metni dinlemeye/izlemeye başlamadan önce dinleme/izleme amacını belirler. Dinleme/izleme yapmadan önce metnin içerik ve türüne yönelik tahminlerde bulunur. Dinleyeceği/izleyeceği metin için uygun dinleme/izleme yöntem ve stratejisi seçer.
TDE1.1.2
İlişkiyi sürdürür.
Dinleme/izleme kurallarını uygulayarak dinlemeyi/izlemeyi sürdürür.
TDE1.2
Anlam Oluşturabilme
Dinlediği/izlediği metinlerden anlam oluşturabilme becerisi.
TDE1.2.1
Ön bilgilerle bağlantı kurar.
Dinleme/izleme metnindeki bilgiler ile ön bilgileri arasında bağlantı kurar.
TDE1.2.2
Tahmin eder.
Dinlediği/izlediği metnin başlık ve görsellerinden hareketle metnin yazılış amacını tahmin eder. Dinlediği/izlediği metindeki söz varlığının anlamını bağlamdan hareketle belirler.
TDE1.2.3
Çıkarım yapar.
Dinlediği/izlediği metinde açıkça sunulan bilgileri belirler. Dinlediği/izlediği metinlerden hareketle çıkarımlar yapar. Dinlediği/izlediği metinde açıkça ifade edilen neden-sonuç, koşul, varsayım bilgilerini belirler. Dinlediği/izlediği metnin konu ve/veya temasını belirler. Dinlediği/izlediği metnin yardımcı düşüncelerini belirler. Dinlediği/izlediği metinde ana düşünceyi/duyguyu belirler. Dinlediği/izlediği metnin yazar (şair/senarist/yönetmen) tarafından yazılma amacını belirler. Dinlediği/izlediği metinde yer alan bilgilerin sunuluş şeklini inceler. Dinlediği/izlediği metindeki karakterlerin davranışlarından duygu ve düşüncelerine yönelik çıkarımlar yapar. Dinlediği/izlediği metin ile yazar (senarist/yönetmen/şair) arasındaki ilişkiyi belirler.
TDE1.2.4
Karşılaştırır.
Metni dinleme/izleme sürecinden önce metne ilişkin tahminleri ile dinledikten/izledikten sonraki tespitlerini karşılaştırır. Dinlediği/izlediği metinleri belirlenen ölçütlere (içerik, tür, şekil, dönem, zihniyet, üslup, ileti) göre karşılaştırır.
TDE1.2.5
Sınıflandırır.
Dinlediği/izlediği metinleri belirlenen ölçütlere (içerik, tür, şekil, dönem, zihniyet, üslup, ileti) göre sınıflandırır. Dinlediği/izlediği metinde gerçek ve kurgu arasındaki farkı belirler. Dinlediği/izlediği metindeki öznel ve nesnel ifadeleri ayırt eder. Dinlediği/izlediği metindeki bilgilerin güvenilir olup olmadığını belirler.
TDE1.2.6
Tepki verir.
Dinlediği/izlediği metni özetler. Dinlediği/izlediği metinlere yönelik geri bildirimler sunar.
TDE1.3
Çözümleyebilme
Dinlediği/izlediği metni ve unsurlarını çözümleyebilme.
TDE1.3.1
Parçaları belirler.
Dinlediği/izlediği metindeki karakterlerin özelliklerini, amaçlarını ve niyetlerini inceler. Dinlediği/izlediği metindeki yapı unsurlarını belirler. Dinlediği/izlediği metindeki dil ve anlatım özelliklerini belirler. Dinlediği/izlediği metindeki dil işlevlerini belirler.
TDE1.3.2
Parçalar arasındaki ilişkileri belirler.
Dinlediği/izlediği metni oluşturan şekil ve anlama dair birimler arasındaki ilişkileri belirler. Dinlediği/izlediği metindeki yapı unsurları arasındaki ilişkileri belirler. Yazarın (senarist/yönetmen/şair) üslup seçiminin nedenleri ve sonuçlarını açıklar. Dinlediği/izlediği metinlerin yazıldığı dönemin özelliklerini açıklar. Dinlediği/izlediği metnin yazarının (şair/senarist/yönetmen) özelliklerini açıklar. Dinlediği/izlediği metnin içeriğinin, yapı unsurlarının, dil ve anlatım özelliklerinin metnin yazıldığı dönemle ve toplumla ilişkisini kurar.
TDE1.3.3
Parçalar arasındaki etkileşimleri belirler.
Dinlediği/izlediği metni oluşturan şekil ve anlama dair birimlerin arasındaki etkileşimleri değerlendirir. Dinlediği/izlediği metnin yapı unsurlarının metne olan katkısını değerlendirir. Dinlediği/izlediği metnin yapı unsurları ile metnin içeriği arasındaki ilişkiden hareketle metnin yapı unsurlarının işlenişini değerlendirir. Dinlediği/izlediği metnin dil ve anlatım özellikleri ile metnin içeriği arasındaki ilişkiden hareketle metinde kullanılan dil ve anlatım özelliklerini değerlendirir. Dinlediği/izlediği metin içindeki tutarsızlıkları ya da çatışmaları tespit ederek bunların metne olan etkisini değerlendirir. Dinlediği/izlediği metni millî, manevi ve evrensel değerlerin aktarımı bağlamında değerlendirir. Dinlediği/izlediği metnin içeriğinin, yapı unsurlarının, dil ve anlatım özelliklerinin metnin yazarıyla ilişkisini kurar. Dinlediği/izlediği metnin diğer disiplinlerle olan ilişkisini değerlendirir.
TDE1.4
Yansıtabilme
Dinlediği/izlediği metne dair kişisel değerlendirme yapabilme.
TDE1.4.1
Kendi değerlendirmesini yapar.
Dinlediği/izlediği metin hakkında değerlendirmeler yapabilmek için çeşitli ölçütler belirler. Dinlediği/izlediği metni kendi beğeni ölçütleri doğrultusunda değerlendirir. Dinlediği/izlediği metindeki gerçeklik ile gerçek dünyayı karşılaştırır.
TDE1.4.2
Tepki verir.
Kendini dinlediği/izlediği metindeki karakterlerin yerine koyarak kahramanın davranışlarını anlamlandırır. Dinlediği/izlediği metne yönelik beğeni ve eleştirilerini gerekçelendirerek açıklar. Dinlediği/izlediği metnin konu ve ana düşüncesinin kendi dünyasıyla olan ilişkisini belirler. Yazarın (senarist/yönetmen/şair) amacı ile kendi düşünceleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları açıklar. Dinlediği/izlediği metindeki olaya, duruma, soruna ya da karakterlerin davranışlarına seçenekler üretir. Kendi belirlediği ölçütlerden hareketle dinlediği/izlediği metnin yazılış amacına ulaşma düzeyini değerlendirir.
TDE2.1
Okumayı Yönetebilme
Okuma sürecini amaca ve stratejiye uygun yönetebilme.
TDE2.1.1
İnceler ve görüş oluşturur.
Metni okumaya başlamadan önce okuma amacını belirler. Okumadan önce metnin içerik ve türüne yönelik tahminlerde bulunur.
TDE2.1.2
Seçim yapar.
Okuyacağı metin için uygun okuma yöntem ve stratejisi seçer. Seçtiği okuma stratejisi ile okumayı sürdürür.
TDE2.2
Anlam Oluşturabilme
Okuduğu metinden anlam oluşturabilme becerisi.
TDE2.2.1
Ön bilgilerle bağlantı kurar.
Okuma metnindeki bilgiler ile ön bilgileri arasında bağlantı kurar.
TDE2.2.2
Tahmin eder.
Okuyacağı metnin başlık ve görsellerinden hareketle metnin yazılış amacını tahmin eder. Metindeki söz varlığının anlamını bağlamdan hareketle belirler.
TDE2.2.3
Çıkarım yapar.
Metinde açıkça sunulan bilgileri belirler. Metinlerden hareketle çıkarımlar yapar. Metinde açıkça ifade edilen neden-sonuç, koşul, varsayım bilgilerini belirler. Metnin konu ve/veya temasını belirler. Metnin yardımcı düşüncelerini belirler. Metnin ana düşüncesini/duygusunu belirler. Yazarın metni yazma amacını belirler. Metinde yer alan bilgilerin sunuluş şeklini inceler. Metinde geçen söz sanatlarını belirler. Metindeki karakterlerin davranışlarından duygu ve düşüncelerine yönelik çıkarımlar yapar. Metin ile yazar arasındaki ilişkiyi belirler.
TDE2.2.4
Karşılaştırır.
Metin öncesi tahminleri ile okuma içeriğini karşılaştırır. Okuduğu metinleri belirlenen ölçütlere (içerik, tür, şekil, dönem, zihniyet, üslup, ileti) göre karşılaştırır.
TDE2.2.5
Sınıflandırır.
Okuduğu metinleri belirlenen ölçütlere (içerik, tür, şekil, dönem, zihniyet, üslup, ileti) göre sınıflandırır. Metindeki gerçek ve kurgu arasındaki farkı belirler. Metindeki öznel ve nesnel ifadeleri ayırt eder. Metindeki bilgilerin güvenilir olup olmadığını belirler.
TDE2.2.6
Tepki verir.
Metni özetler. Okuduğu metinlere yönelik geri bildirimler sunar.
TDE2.3
Çözümleyebilme
Okuduğu metni ve yapı unsurlarını çözümleyebilme.
TDE2.3.1
Parçaları belirler.
Metindeki karakterlerin özelliklerini, amaçlarını ve niyetlerini inceler. Metindeki yapı unsurlarını belirler. Metindeki dil ve anlatım özelliklerini belirler. Metindeki dil işlevlerini belirler.
TDE2.3.2
Parçalar arasındaki ilişkileri belirler.
Okuduğu metni oluşturan şekil ve anlama dair birimler arasındaki ilişkileri belirler. Metindeki yapı unsurları arasındaki ilişkileri belirler. Yazarın üslup seçiminin nedenleri ve sonuçlarını açıklar. Metinlerin yazıldığı dönemin özelliklerini açıklar. Metnin yazarının özelliklerini açıklar. Metnin içeriğinin, yapı unsurlarının, dil ve anlatım özelliklerinin metnin yazıldığı dönemle ve toplumla ilişkisini kurar.
TDE2.3.3
Parçalar arasındaki etkileşimleri belirler.
Okuduğu metni oluşturan şekil ve anlama dair birimlerin arasındaki etkileşimleri değerlendirir. Metnin yapı unsurlarının metne olan katkısını değerlendirir. Metnin yapı unsurları ile metnin içeriği arasındaki ilişkiden hareketle metnin yapı unsurlarının işlenişini değerlendirir. Metnin dil ve anlatım özellikleri ile metnin içeriği arasındaki ilişkiden hareketle metinde kullanılan dil ve anlatım özelliklerini değerlendirir. Metin içindeki tutarsızlıkları ya da çatışmaları tespit ederek bunların metne olan etkisini değerlendirir. Metni millî, manevi ve evrensel değerlerin aktarımı bağlamında değerlendirir. Metnin içeriğinin, yapı unsurlarının, dil ve anlatım özelliklerinin metnin yazarıyla ilişkisini kurar. Metnin diğer disiplinlerle olan ilişkisini değerlendirir.
TDE2.4
Yansıtabilme
Okuduğu metne dair kişisel değerlendirme ve yansıtmalar yapabilme.
TDE2.4.1
Kendi değerlendirmesini yapar.
Metin hakkında değerlendirmeler yapabilmek için çeşitli ölçütler belirler. Okuduğu metni kendi beğeni ölçütleri doğrultusunda değerlendirir. Metindeki gerçeklik ile gerçek dünya bilgisine dayalı karşılaştırmalar yapar.
TDE2.4.2
Tepki verir.
Kendini karakterlerin yerine koyarak kahramanın davranışlarını anlamlandırır. Okuduğu metne yönelik beğeni ve eleştirilerini gerekçelendirerek açıklar. Metnin konu ve ana düşüncesinin kendi dünyasıyla ilişkisini belirler. Yazarın amacı ile kendi düşünceleri arasındaki benzerlik ve farklılıkları açıklar. Metindeki olaya, duruma, soruna ya da karakterlerin davranışlarına seçenekler üretir. Kendi belirlediği ölçütlerden hareketle metnin yazılış amacına ulaşma düzeyini değerlendirir.
TDE3.1
Konuşmayı Yönetebilme
Konuşma sürecini amaca ve stratejiye uygun yönetebilme.
TDE3.1.1
Seçim yapar.
Konuşmasının amacına (ikna etme, bilgilendirme) karar verir. Konuşmasının özelliklerini (hazırlıklı/hazırlıksız, süre, hedef kitle) belirler. Konuşmanın türünü, yöntem ve stratejisini belirler.
TDE3.1.2
İlişkiyi sürdürür.
Konuşmasında engelleri ortadan kaldırır. Konuşma amacına uygun olarak seçtiği stratejiyi yapılandırır.
TDE3.2
İçerik Oluşturabilme
Konuşma için uygun içerik ve plan oluşturabilme.
TDE3.2.1
Ön bilgilerle bağlantı kurar.
Konuşmasında belirlediği amaca yönelik ön bilgileriyle bağlantı kurar.
TDE3.2.2
Tahmin eder.
Hedef kitlenin özelliklerine yönelik tahminlerde bulunarak konuşmasının giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini tasarlar.
TDE3.2.3
Karşılaştırır.
Konuşmasının amacına uygun ana düşünceyi belirlerken karşılaştırma içeren iletiler oluşturur.
TDE3.2.4
Sınıflandırır.
Dilin kullanım alanına (özel, mesleki, kamusal alan ve eğitim alanı) göre konuşmasının içeriğini belirler.
TDE3.2.5
Yeniden ifade eder.
Konuşmasının türüne göre bilgi toplar (Hazırlıklı konuşmada bilgi toplar, hazırlıksız konuşmada not alır.). Söz varlığını kullanarak konuşmasının içeriğini düzenler.
TDE3.2.6
Tepki verir.
Konuşmasını planlarken dil işlevlerini kullanır.
TDE3.2.7
Sesle anlam oluşturur.
Konuşmasında beden dilini doğru bir şekilde kullanacağını göz önünde bulundurur. Konuşmasını diksiyon ve telaffuzu etkin bir şekilde kullanacak şekilde planlar.
TDE3.2.8
Görsel ögeleri kullanır.
Konuşma içeriğini desteklemek için kullanacağı görsel ve işitsel ögelere karar verir.
TDE3.2.9
Sunar.
Yapacağı konuşmanın plan taslağını sunar. Aldığı geri bildirimler ile plan taslağına son şeklini verir.
TDE3.3
Kural Uygulayabilme
Konuşmasını belirli kurallara ve yöntemlere uygun olarak sunabilme.
TDE3.3.1
Plan hazırlar.
Konuşmasına planına uygun bir şekilde başlar. Konuşmasını dikkat çekici bir girişle başlatır.
TDE3.3.2
Düşünceyi geliştirme yollarını kullanır.
Konuşmasını desteklemek amacıyla düşünceyi geliştirme yollarını kullanır. Duygu, düşünce ve hayallerini kendine özgü bir üslupla ifade eder.
TDE3.3.3
Uygun söz varlığı kullanır.
Söz varlığını bağlama uygun şekilde kullanır. Ana düşünce ve destekleyici bilgilerle konuşmasını sürdürür. Konuşmasını hedef kitleye uygun bir söz varlığı ve üslupla sürdürür.
TDE3.3.4
İletileri açık ve örtük biçimde ifade eder.
Vermek istediği iletileri açık veya örtük bir şekilde ifade eder. Duygu, düşünce ve hayallerini tutarlı bir şekilde ifade eder. Konuşmayı başlatma, sürdürme ve bitirme ifadelerini etkili kullanır. Millî ve manevi değerlere ve kültürel unsurlara dikkat ederek konuşmasını sürdürür. Konuşmasında toplumsal hassasiyet oluşturacak ögeler (siyaset, din, etnisite vb.) kullanmaktan kaçınır. Konuşmasında olumlu tutum ve değerleri vurgular.
TDE3.3.5
Türkçe dil yapılarını uygular.
Konuşmasında Türkçenin dil yapısını ve işlevini amacına uygun kullanır.
TDE3.3.6
Bağdaşıklık ögelerini kullanır.
Konuşmasını bağdaşıklık ögelerine dikkat ederek yapar.
TDE3.3.7
Beden dilini ve mekânı kullanır.
Konuşmasında beden dilini doğru bir şekilde kullanır. Konuşmasında diksiyon ve telaffuzu etkin bir şekilde kullanır. Konuşmasında mekânı etkin bir şekilde kullanır. Konuşmasında zamanı verimli bir şekilde kullanır. Konuşma sürecinde dinleyici ile etkileşim kurar.
TDE3.4
Yansıtabilme
Konuşma performansına dair değerlendirme yapabilme ve hedefler belirleyebilme.
TDE3.4.1
Kendini değerlendirir.
Konuşma sürecindeki davranış, duygu ve düşüncelerini değerlendirir. Konuşmasını içerik yönünden değerlendirir. Konuşmasını dil ve anlatım yönünden değerlendirir. Konuşmasını paydaşların görüşlerine göre değerlendirir.
TDE3.4.2
Tepki verir.
Genel geri bildirimlere bağlı olarak bundan sonra yapacağı konuşmalar için kendisine yeni hedefler belirler. Özgün konuşmacı kimliğini oluşturur. Konuşmasını dijital ortamlar için yeniden düzenleyebilir.
TDE4.1
Yazmayı Yönetebilme
Yazma sürecini amaca ve stratejiye uygun yönetebilme.
TDE4.1.1
Seçim yapar.
Yazma amacına (ikna etme, bilgilendirme, resmî yazışma) karar verir. Yazacağı metnin özelliklerini (süre, hedef kitle) belirler. Yazacağı metnin türünü, kullanacağı yöntem ve stratejisini belirler.
TDE4.1.2
İlişkiyi sürdürür.
Yazma süreci ile ilgili engelleri ortadan kaldırır. Yazma amacına uygun olarak seçtiği stratejiyi yapılandırır.
TDE4.2
İçerik Oluşturabilme
Yazacağı metin için uygun içerik ve plan oluşturabilme.
TDE4.2.1
Ön bilgilerle bağlantı kurar.
Yazma amacına yönelik ön bilgileriyle bağlantı kurar.
TDE4.2.2
Tahmin eder.
Hedef kitlenin özelliklerine yönelik tahminlerde bulunarak yazacağı metnin türünü ve içeriğini belirler. Metnin türüne göre kullanacağı yapı unsurlarını belirler.
TDE4.2.3
Karşılaştırır.
Yazma amacı ve yazacağı metnin özelliklerine göre ana düşünceye ve vermek istediği iletiye karar verir. Planını oluştururken karşılaştırma içeren iletiler oluşturur.
TDE4.2.4
Sınıflandırır.
Yazılı anlatımın kullanım alanına (özel, mesleki, eğitim ve kamusal) göre içeriğini belirler.
TDE4.2.5
Yeniden ifade eder.
Söz varlığını kullanarak yazısının içeriğini düzenler.
TDE4.2.6
Tepki verir.
Yazma sürecini planlarken dil işlevlerinin kullanımına karar verir.
TDE4.2.7
Görsel ögeleri kullanır.
Yazma içeriğini desteklemek için kullanacağı görsel ve işitsel ögelere karar verir.
TDE4.2.8
Sunar.
Yazacağı metnin plan taslağını sunar. Aldığı geri bildirimler ile plan taslağına son şeklini verir.
TDE4.3
Kural Uygulayabilme
Yazısını belirlenen kural, yapı ve yöntemlere uygun oluşturabilme.
TDE4.3.1
Plan hazırlar.
Yazmaya planına uygun bir şekilde başlar. Yazısını dikkat çekici bir girişle başlatır.
TDE4.3.2
Düşünceyi geliştirme yollarını kullanır.
Yazısını desteklemek amacıyla anlatım biçimi ve düşünceyi geliştirme yollarından yararlanır. Duygu, düşünce ve hayallerini kendine özgü bir üslupla ifade eder.
TDE4.3.3
Uygun söz varlığı kullanır.
Söz varlığını (deyim, atasözü, mecaz ve terim) bağlama uygun şekilde kullanır. Ana düşünce ve destekleyici bilgilerle yazma sürecine devam eder. Yazısını hedef kitleye uygun bir söz varlığı ve üslupla sürdürür.
TDE4.3.4
İletileri açık ve örtük biçimde ifade eder.
Vermek istediği iletileri açık veya örtük bir şekilde ifade eder. Duygu, düşünce ve hayallerini tutarlı bir şekilde ifade eder. Yazmayı başlatma, sürdürme ve bitirme ifadelerini etkili kullanır. Millî ve manevi değerler ile kültürel unsurlara dikkat ederek yazma sürecine devam eder. Yazısında toplumsal hassasiyet oluşturacak ögeler (siyaset, din, etnisite vb.) kullanmaktan kaçınır. Yazısının içeriğine uygun başlık belirler. Yazısında olumlu tutum ve değerleri vurgular.
TDE4.3.5
Türkçe dil yapılarını uygular.
Yazısında Türkçe dil yapılarını, işlevine uygun kullanır. Türkçeyi bilinçli ve özenli (yabancı kelimelerin yerine Türkçelerini kullanması) kullanır.
TDE4.3.6
Bağdaşıklık ögelerini kullanır.
Yazısını bağdaşıklık ögelerine dikkat ederek yazar.
TDE4.3.7
Yazım kurallarını uygular.
Yazısında yazım kurallarını etkili bir şekilde kullanır.
TDE4.3.8
Noktalama kurallarını uygular.
Yazısında noktalama kurallarını etkili bir şekilde kullanır.
TDE4.4
Yansıtabilme
Yazdığı metne dair kişisel değerlendirme yapabilme ve hedefler belirleyebilme.
TDE4.4.1
Kendini değerlendirir.
Yazma sürecindeki davranış, duygu ve düşüncelerini değerlendirir. Yazısını içerik yönünden değerlendirir. Yazısını dil ve anlatım yönünden değerlendirir. Yazısını paydaşların görüşlerine göre değerlendirir.
TDE4.4.2
Tepki verir.
Genel geri bildirimlere bağlı olarak bundan sonra yazacağı metin ile ilgili kendisine yeni hedefler belirler. Özgün yazar kimliğini oluşturur. Yazısını sınıf/okul panolarında ya da okulun resmî çevrim içi ortamlarında paylaşır.
10. Sınıf 4. Tema: Nesillerin Mirası
Türk edebiyatında din, sosyoloji ve felsefe alanlarında yaşanan değişimlerin edebi türlere (Dede Korkut, Tanzimat vb.) yansımalarının ve evrensel değerlerin incelendiği temadır.