1774-1914 Dönemi Siyasi Gelişmeleri Kazanım Değerlendirme Testleri

📌 1774-1914 dönemi, Osmanlı İmparatorluğu'nun siyasi arenada büyük dönüşümler yaşadığı, toprak kayıplarının hızlandığı, modernleşme çabalarının ivme kazandığı ve nihayetinde çöküşe giden yolu döşeyen kritik olaylarla dolu bir sürecidir. Bu dönem, hem iç dinamikler hem de dış güçlerin etkisiyle şekillenen çok katmanlı gelişmelere sahne olmuştur. 💡

1774-1914 Dönemi Siyasi Gelişmeleri: Genel Bir Bakış

Gerileme ve Dağılma Süreci (1774-1878)

Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) ve Sonuçları

Küçük Kaynarca Antlaşması (1774): Osmanlı ile Rusya arasında imzalanan, Kırım'ın bağımsızlığını ilan ederek Rusya'ya Osmanlı iç işlerine karışma fırsatı veren ve Osmanlı'nın kaybettiği ilk Müslüman toprağı olan antlaşmadır. Bu antlaşma, Osmanlı'nın gerileme dönemindeki en ağır mağlubiyetlerinden birini simgeler.

Bu antlaşma ile Osmanlı, Karadeniz üzerindeki mutlak egemenliğini yitirmiş, Ortodoks tebaasının koruyuculuğu adı altında Rusya'nın sürekli müdahale tehdidi altına girmiştir. 🚀

Osmanlı-Rus Savaşları ve Toprak Kayıpları

• 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı: Yaş Antlaşması ile sonuçlandı, Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu resmen kabul edildi.
• 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı: Bükreş Antlaşması ile son buldu, Sırplara özerklik verildi.
• 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı: Edirne Antlaşması ile Yunanistan bağımsızlık kazandı, Sırp özerkliği genişletildi.

Fransız İhtilali ve Milliyetçilik Akımının Etkileri

Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı, çok uluslu Osmanlı İmparatorluğu'nda azınlık isyanlarının başlamasına neden oldu. Özellikle Balkan coğrafyasında Sırp, Yunan, Bulgar ve Rumen isyanları, İmparatorluğun dağılma sürecini hızlandırdı.

Modernleşme Çabaları ve İç Çalkantılar (1839-1878)

Tanzimat ve Islahat Fermanları

Tanzimat Fermanı (1839): Abdülmecit döneminde ilan edilen, tüm Osmanlı vatandaşlarının din, dil, ırk ayrımı gözetmeksizin eşit kabul edildiği, can ve mal güvenliğinin sağlanacağı, merkezi otoriteyi güçlendirmeyi ve Batılılaşmayı hedefleyen reform hareketinin başlangıcıdır.

Islahat Fermanı (1856): Kırım Savaşı sonrası Paris Antlaşması öncesinde ilan edilen, özellikle gayrimüslim tebaaya daha geniş haklar tanıyarak Batılı devletlerin iç işlerine müdahalesini engellemeyi amaçlayan fermandır.

Bu fermanlar, Osmanlı toplum yapısında önemli değişimleri beraberinde getirmiş, ancak beklenen dengeyi kurmakta zorlanmıştır.

Kırım Savaşı (1853-1856) ve Paris Antlaşması

Bu antlaşma, Osmanlı'yı Avrupa hukukuna dahil etse de, Karadeniz'de donanma bulunduramaması gibi kısıtlamalar getirmiştir. ✅

İkinci Meşrutiyet Dönemi ve Dünya Savaşı'na Giden Süreç (1878-1914)

Trablusgarp Savaşı (1911-1912) ve Balkan Savaşları (1912-1913)

• Trablusgarp Savaşı: İtalya'nın sömürgecilik hevesiyle Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı olan Trablusgarp'a saldırması. Uşi Antlaşması ile Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakıldı.
• I. Balkan Savaşı: Karadağ, Sırbistan, Yunanistan ve Bulgaristan'ın Osmanlı'ya saldırması. Osmanlı'nın Avrupa'daki toprakları Midye-Enez hattına kadar çekildi.
• II. Balkan Savaşı: Bulgaristan'ın diğer Balkan devletlerine saldırması sonucu Osmanlı'nın Edirne ve Kırklareli'yi geri alması.

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1: Aşağıdakilerden hangisi Küçük Kaynarca Antlaşması'nın (1774) Osmanlı İmparatorluğu üzerindeki doğrudan etkilerinden biri değildir?

1. Kırım'ın bağımsız bir devlet haline gelmesi.
2. Osmanlı'nın kaybettiği ilk Müslüman toprağı olması.
3. Rusya'ya Osmanlı iç işlerine karışma imkanı vermesi.
4. Osmanlı'nın Karadeniz'deki mutlak egemenliğinin sona ermesi.
5. Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanması.

Çözüm 1:

1. Küçük Kaynarca Antlaşması, Kırım'a bağımsızlık vermiş ve bu durum Osmanlı'nın Kırım üzerindeki kontrolünü kaybetmesine yol açmıştır. Dolayısıyla A, doğrudur.
2. Kırım, Müslüman bir Türk toprağı olup bu antlaşmayla elden çıkması, Osmanlı'nın kaybettiği ilk Müslüman toprak olması özelliğini taşır. Dolayısıyla B, doğrudur.
3. Rusya'nın Ortodoks Hristiyanların koruyuculuğunu üstlenmesi, Rusya'ya Osmanlı iç işlerine müdahale etme hakkı tanımıştır. Dolayısıyla C, doğrudur.
4. Antlaşma ile Rus gemileri Karadeniz'de serbest ticaret yapma hakkı elde etmiş, bu da Osmanlı'nın Karadeniz'deki mutlak egemenliğini sona erdirmiştir. Dolayısıyla D, doğrudur.
5. Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanması, 1829 Edirne Antlaşması'nın bir sonucudur, Küçük Kaynarca Antlaşması'nın değil. Dolayısıyla E, doğru bir etki değildir.

Cevap: E ✅

Soru 2: Tanzimat Fermanı ile Islahat Fermanı arasındaki temel farklardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

1. Tanzimat Fermanı'nın sadece Müslüman tebaayı, Islahat Fermanı'nın ise sadece gayrimüslim tebaayı hedef alması.
2. Tanzimat Fermanı'nın sadece askeri reformları, Islahat Fermanı'nın ise idari reformları içermesi.
3. Tanzimat Fermanı'nın tamamen yerli dinamiklerle, Islahat Fermanı'nın ise dış baskıların etkisiyle ilan edilmesi.
4. Tanzimat Fermanı'nın can ve mal güvenliğini, Islahat Fermanı'nın ise mülkiyet haklarını güvence altına alması.
5. Tanzimat Fermanı'nın padişahın mutlak otoritesini sınırlarken, Islahat Fermanı'nın bu otoriteyi pekiştirmesi.

Çözüm 2:

1. Tanzimat Fermanı, tüm Osmanlı vatandaşlarını (Müslüman ve gayrimüslim) eşitlemeyi hedeflemiştir. Islahat Fermanı ise Kırım Savaşı sonrası Batılı devletlerin baskısıyla özellikle gayrimüslimlerin haklarını genişletmeye odaklanmıştır. Dolayısıyla A yanlıştır.
2. Her iki ferman da hem askeri hem de idari reformları içerme potansiyeline sahip genel reform belgeleridir. Dolayısıyla B yanlıştır.
3. Tanzimat Fermanı, yerli reformistlerin çabalarıyla başlamış olsa da, Batı etkileri tamamen göz ardı edilemez. Ancak Islahat Fermanı'nın ilanında Kırım Savaşı sonrası Avrupa devletlerinin (özellikle Paris Antlaşması öncesi) baskısı çok daha belirgindir. Dolayısıyla C, temel farklardan birini doğru şekilde ifade eder.
4. Her iki ferman da hem can ve mal güvenliği hem de mülkiyet hakları gibi temel vatandaşlık haklarına değinmiştir. Dolayısıyla D yanlıştır.
5. Her iki ferman da padişahın otoritesini yazılı kurallarla sınırlama potansiyeli taşımıştır; hiçbiri bu otoriteyi pekiştirmemiştir. Dolayısıyla E yanlıştır.

Cevap: C ✅