Ünlü Daralması Nedir? 🤔
12. Sınıf öğrencileri, ünlü daralması, geniş ünlü (a, e) ile biten fiillere "-yor" ekinin gelmesiyle geniş ünlünün daralarak (ı, i, u, ü) şekline dönüşmesi olayıdır. Bu durum, Türkçenin ses uyumu kuralları gereği ortaya çıkar. Unutmayın 12. Sınıf, her zaman bu kural geçerli olmayabilir, bazı istisnalar bulunur.
- Temel Kural: a/e > ı/i/u/ü (çoğunlukla ı veya i)
- Örnekler:
- "Başla-yor" > "Başlıyor"
- "Ağla-yor" > "Ağlıyor"
- "De-yor" > "Diyor"
- "Ye-yor" > "Yiyor"
- İstisnalar: "deme", "yeme" fiillerinin olumsuz hallerinde daralma olmaz: "demiyor", "yemiyor". 12. sınıf, bu istisnalara dikkat etmelisin.
Çözümlü Örnek Sorular 🚀
Soru 1: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması yoktur?
- A) Annem, her sabah erkenden kalkıp kahvaltı hazırlıyor.
- B) Arkadaşım, bana sürekli yeni kitaplar öneriyor.
- C) Bu konuda ne düşündüğümü merak ediyorsun.
- D) Söylediklerini hiç anlamıyorum.
- E) Bu yemeği ben yemiyorum.
Çözüm: A, B, C ve D seçeneklerinde "hazırlıyor", "öneriyor", "ediyorsun" ve "anlamıyorum" kelimelerinde ünlü daralması vardır. Ancak E seçeneğinde "yemiyorum" kelimesinde istisna olduğu için daralma yoktur. Cevap: E
Soru 2: Aşağıdaki kelimelerden hangisi "-yor" eki aldığında ünlü daralmasına uğramaz?
- A) Ara
- B) Başla
- C) İzle
- D) Söyle
- E) deme
Çözüm: A, B, C ve D seçeneklerindeki kelimeler "-yor" eki aldığında sırasıyla "arıyor", "başlıyor", "izliyor" ve "söylüyor" şekline dönüşerek ünlü daralmasına uğrar. Ancak E seçeneğindeki "deme" kelimesi olumsuzluk eki aldığında daralmaya uğramaz ve "demiyor" şeklinde kalır. 12. sınıf, unutmayın bu bir istisna! Cevap: E
Unutma 12. Sınıf! Ünlü daralması konusunu anlamak için bol bol pratik yapmalısın. Başarılar! 💪
Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünlü daralması vardır?
A) KoşuyorB) Geliyor
C) Gidiyor
D) Oynuyor
E) Okuyor
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması görülmez?
A) Ne oldu diye soruyordu.B) Hava kararıyor, acele edelim.
C) Öğrenciler zil çalınca koşmaya başladı.
D) Dediklerimi dikkatle dinliyor.
E) Sıcak bir çay içiyor şimdi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması görülmez?
A) Ne oldu diye soruyordu.B) Hava kararıyor, acele edelim.
C) Öğrenciler zil çalınca koşmaya başladı.
D) Dediklerimi dikkatle dinliyor.
E) Annem her zaman doğruyu söylüyor.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralmasına uğramış bir kelime bulunmamaktadır?
A) Annem şimdi ne yapıyor?B) Her şeyi dikkatle dinliyor.
C) Niçin buraya gelmedin?
D) Kitabı alıp masaya koydu.
E) Arkadaşımdan haber bekliyorum.
Ünlü daralması kuralı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Türkçe'de geniş ünlüler (a, e) daralarak (ı, i, u, ü) olabilir.B) Genellikle '-yor' şimdiki zaman eki, ünlü daralmasına yol açar.
C) 'Demek' ve 'yemek' fiilleri, '-yor' eki olmasa bile daralma yaşayabilir.
D) Ünlü daralması sadece fiil köklerinde meydana gelir.
E) Daralma sonucunda oluşan ünlü, kökteki geniş ünlüye ve büyük ünlü uyumuna göre şekillenir.
Aşağıdaki fiillerden hangisi '-yor' eki aldığında ünlü daralmasına uğrar?
A) KonuşmakB) Okumak
C) Anlamak
D) Gelmek
E) Yüzmek
'Kedi, ağacın tepesine tırmanıyor ve oradan aşağıya bakıyor gibiydi.' cümlesinde kaç tane ünlü daralmasına uğramış kelime vardır?
A) 1B) 2
C) 3
D) 4
E) 5
Aşağıdaki kelime çiftlerinden hangisinde her iki kelime de ünlü daralmasına uğramıştır?
A) Başlıyor - GeliyorB) Dinliyor - Okuyor
C) Diyor - Yiyecek
D) Bekliyor - Oturuyor
E) Soruyor - Seviyor
'Gelmeyecek misin?' cümlesindeki 'Gelmeyecek' kelimesinde ünlü daralması gerçekleşmemesinin nedeni nedir?
A) Fiilin olumsuz olması.B) Geniş ünlünün ardından '-yor' eki gelmemesi.
C) Kelimenin bir fiil değil, isim olması.
D) Fiil kökünün zaten dar ünlü içermesi.
E) Ünsüz uyumuna aykırı bir durumun olması.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması bulunmamaktadır?
A) Nereden geldiğini kimseye demiyor.B) Herkes sessizce öğretmeni dinliyor.
C) Yemeği bitirip hemen dışarı çıktı.
D) Hava kararıyor, eve gitmeliyiz.
E) Sen mi şimdiye kadar bekliyordun?
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla ünlü daralması vardır?
A) Yemeğini bitirip hemen dışarı çıkıyor.B) Bize sürekli ne diyor diye merak ediyorum.
C) Elindeki kitapları masaya koyuyor.
D) O şimdi bize bakıyor ve yanımızdan geçiyor.
E) Çocuklar bahçede oynuyor ve top atıyor.
Aşağıdaki fiillerin hangisinde "ünlü daralması" olayı gerçekleşmiştir?
A) okuyorB) başlıyor
C) geliyor
D) bakıyor
E) koşuyor
Ünlü daralması kuralı aşağıdaki açıklamalardan hangisiyle en doğru şekilde ifade edilir?
A) "a" veya "e" geniş ünlüsüyle biten fiil kök veya gövdelerine "-yor" eki geldiğinde, bu geniş ünlülerin "ı, i, u, ü" dar ünlülerine dönüşmesidir.B) Ünsüzle biten fiil köklerine "-yor" eki geldiğinde araya uygun bir dar ünlü girmesidir.
C) İki ünlü arasına giren "y" sesinin, kendinden önceki ünlüyü daraltmasıdır.
D) Bir kelimede yan yana gelen iki ünsüzün arasına ünlü girmesidir.
E) Türkçede bir hecedeki ünlünün, sonraki hecedeki ünlüye uyum sağlamasıdır.
Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünlü daralması yoktur?
A) bekliyorB) söylüyor
C) biliyor
D) yiyor
E) diyor
"İzliyor" fiilinin ünlü daralması gerçekleşmeden önceki kök veya gövde hali aşağıdakilerden hangisidir?
A) izi-yorB) izle-yor
C) izle-mek
D) izle-me-yor
E) izli-mek
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla ünlü daralması örneği bulunmaktadır?
A) Çocuk koşuyor, annesi geliyor.B) Dedem kahvaltı yapıyor, ninem ona bakıyor.
C) Öğrenci okuyor, öğretmen yazıyor.
D) Annem işe başlıyor, ben onu izliyorum.
E) Kuşlar uçuyor, balıklar yüzüyor.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi, olumsuzluk ekinin ünlü daralmasına uğramasıyla oluşmuş bir örnektir?
A) GelmiyorB) Bakıyor
C) Yazan
D) Okudukça
E) Gelecek
Aşağıdaki fiil çekimlerinden hangisi ünlü daralmasına uğramış değildir?
A) diyorB) arıyor
C) bekliyor
D) geliyor
E) başlıyor
Ünlü daralmasının temel amacı veya dilbilimsel işlevi nedir?
A) Kelimelerdeki ses uyumunu sağlamak.B) Fiil kök veya gövdelerindeki geniş ünlüleri daha vurgulu hale getirmek.
C) Özellikle 'a' veya 'e' ile biten fiil köklerinden sonra gelen '-yor' ekinin telaffuzunu kolaylaştırmak ve ses akıcılığını artırmak.
D) Cümle içinde anlam farklılıkları yaratmak.
E) Türkçeye yabancı dillerden geçen kelimelerin yapısını değiştirmek.
Aşağıdaki fiil ve ünlü daralması sonucu oluşan hali eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) gizle-yor → gizliyorB) ağla-yor → ağlıyor
C) söyle-yor → söylüyor
D) git-iyor → gidiyor
E) dene-yor → deniyor
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sadece ünlü daralması örneği içeren kelimeler kullanılmıştır, ünlü türemesi veya başka bir ses olayı yoktur?
A) Çocuk oynuyor, topu tutuyor.B) Annem bekliyor, babam geliyor.
C) Kedi miyavlıyor, köpek havlıyor.
D) O yemek yiyor, ben ders çalışıyorum.
E) Su akıyor, yaprak düşüyor.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/101-12-sinif-unlu-daralmasi-testi-378234