🚀 LGS Matematik Tekrar Notları: Üslü İfadeler, Çarpanlar ve Katlar, Kareköklü İfadeler
📌 Sevgili 8. Sınıf Öğrencileri, LGS yolculuğunuzda en önemli konulardan üçünü detaylı bir şekilde tekrar etmeye hazır mısınız? Üslü ifadeler, çarpanlar ve katlar, ve kareköklü ifadeler, sınavın temel taşlarını oluşturur. Bu notlar, bilgilerinizi pekiştirmeniz ve soru çözüm stratejileri geliştirmeniz için hazırlandı. Hadi başlayalım!
💡 Üslü İfadeler
Tanım ve Temel Kurallar
Bir \(a\) gerçek sayısının \(n\) bir doğal sayı olmak üzere, kendisiyle \(n\) defa çarpımına \(a\) 'nın \(n\). kuvveti denir ve \(a^n\) şeklinde gösterilir. Yani, \(a^n = a \times a \times ... \times a\) (\(n\) tane \(a\)).
- Pozitif ve Negatif Tabanlar:
- Pozitif sayıların tüm kuvvetleri pozitiftir. Örn: \((+2)^3 = +8\).
- Negatif sayıların çift kuvvetleri pozitiftir. Örn: \((-3)^2 = (-3) \times (-3) = +9\).
- Negatif sayıların tek kuvvetleri negatiftir. Örn: \((-2)^3 = (-2) \times (-2) \times (-2) = -8\).
- Parantezin önemi: \((-2)^4 = 16\) iken, \(-2^4 = -16\).
- Üsler:
- Sıfırıncı kuvvet: \(a e 0\) olmak üzere, \(a^0 = 1\). Örn: \(5^0 = 1\), \((-7)^0 = 1\).
- Birinci kuvvet: \(a^1 = a\).
- Negatif üs: \(a^{-n} = \frac{1}{a^n}\) ve \(\frac{1}{a^{-n}} = a^n\). Örn: \(2^{-3} = \frac{1}{2^3} = \frac{1}{8}\).
- Üslü Sayılarda İşlemler:
- Çarpma: Tabanlar aynı ise üsler toplanır: \(a^m \times a^n = a^{m+n}\). Örn: \(3^2 \times 3^4 = 3^{2+4} = 3^6\).
- Bölme: Tabanlar aynı ise payın üssünden paydanın üssü çıkarılır: \(\frac{a^m}{a^n} = a^{m-n}\). Örn: \(\frac{5^7}{5^3} = 5^{7-3} = 5^4\).
- Üssün Üssü: Üsler çarpılır: \((a^m)^n = a^{m \times n}\). Örn: \((2^3)^4 = 2^{3 \times 4} = 2^{12}\).
- Farklı Taban, Aynı Üs: \((a \times b)^n = a^n \times b^n\) ve \((\frac{a}{b})^n = \frac{a^n}{b^n}\).
✅ Bilimsel Gösterim: \(1 \le |a| < 10\) ve \(n\) bir tam sayı olmak üzere, bir sayının \(a \times 10^n\) şeklinde yazılmasıdır. Örn: \(123.000.000 = 1.23 \times 10^8\).
💡 Çarpanlar ve Katlar
Asal Çarpanlar, EBOB ve EKOK
Bir doğal sayıyı tam bölen her sayıya o sayının çarpanı (böleni) denir.
- Asal Sayı: \(1\) ve kendisinden başka pozitif tam böleni olmayan \(1\) 'den büyük doğal sayılardır. Örn: \(2, 3, 5, 7, 11, ...\). En küçük ve tek çift asal sayı \(2\) 'dir.
- Asal Çarpanlara Ayırma: Bir sayıyı asal çarpanlarının çarpımı şeklinde yazma. Örn: \(60 = 2^2 \times 3^1 \times 5^1\).
- EBOB (En Büyük Ortak Bölen): İki veya daha fazla sayının ortak bölenleri arasındaki en büyüğüdür.
- Hesaplama: Sayılar asal çarpanlarına ayrılır. Ortak olan asal çarpanlardan üssü en küçük olanlar çarpılır.
- Örn: \(EBOB(24, 36)\). \(24 = 2^3 \times 3^1\), \(36 = 2^2 \times 3^2\). Ortak olanlar \(2^2\) ve \(3^1\). \(EBOB(24, 36) = 2^2 \times 3^1 = 4 \times 3 = 12\).
- EKOK (En Küçük Ortak Kat): İki veya daha fazla sayının ortak katları arasındaki en küçüğüdür.
- Hesaplama: Sayılar asal çarpanlarına ayrılır. Tüm asal çarpanlardan üssü en büyük olanlar çarpılır.
- Örn: \(EKOK(24, 36)\). \(24 = 2^3 \times 3^1\), \(36 = 2^2 \times 3^2\). Tüm çarpanlar \(2^3\) ve \(3^2\). \(EKOK(24, 36) = 2^3 \times 3^2 = 8 \times 9 = 72\).
💡 Önemli Not: İki sayının çarpımı, bu sayıların EBOB'u ile EKOK'unun çarpımına eşittir. \(a \times b = EBOB(a, b) \times EKOK(a, b)\).
💡 Kareköklü İfadeler
Tanım, Özellikler ve İşlemler
Karesi \(a\) olan pozitif sayıya \(a\) 'nın karekökü denir ve \(\sqrt{a}\) şeklinde gösterilir. \(\sqrt{a}\) ifadesinin tanımlı olabilmesi için \(a \ge 0\) olmalıdır.
- Tam Kare Sayılar: Bir sayının karesi olan sayılardır. Örn: \(1, 4, 9, 16, 25, ...\). \(\sqrt{25} = 5\), \(\sqrt{144} = 12\).
- \(a\sqrt{b}\) Şeklinde Yazma: Karekök içindeki tam kare çarpan, kök dışına çıkarılır. Örn: \(\sqrt{72} = \sqrt{36 \times 2} = 6\sqrt{2}\).
- Kök İçine Alma: Kök dışındaki katsayı, karesi alınarak kök içine alınır. Örn: \(3\sqrt{5} = \sqrt{3^2 \times 5} = \sqrt{9 \times 5} = \sqrt{45}\).
- Kareköklü Sayılarda Çarpma: \(\sqrt{a} \times \sqrt{b} = \sqrt{a \times b}\). Örn: \(\sqrt{3} \times \sqrt{7} = \sqrt{21}\).
- Kareköklü Sayılarda Bölme: \(\frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}} = \sqrt{\frac{a}{b}}\) (\(b e 0\)). Örn: \(\frac{\sqrt{48}}{\sqrt{3}} = \sqrt{\frac{48}{3}} = \sqrt{16} = 4\).
- Kareköklü Sayılarda Toplama ve Çıkarma: Kök içleri ve kök dereceleri aynı olan ifadelerin katsayıları toplanır veya çıkarılır. Örn: \(5\sqrt{3} + 2\sqrt{3} - \sqrt{3} = (5+2-1)\sqrt{3} = 6\sqrt{3}\).
- Ondalık İfadelerin Karekökü: Ondalık ifade kesre çevrilerek karekök alınır. Örn: \(\sqrt{0.09} = \sqrt{\frac{9}{100}} = \frac{\sqrt{9}}{\sqrt{100}} = \frac{3}{10} = 0.3\).
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek 1: Üslü İfadeler
Soru: İşleminin sonucu kaçtır? \(\frac{2^{-3} \times 4^2}{8^{-1}}\)
Çözüm: Tüm sayıları \(2\) 'nin kuvveti şeklinde yazalım:
\(\frac{2^{-3} \times (2^2)^2}{(2^3)^{-1}} = \frac{2^{-3} \times 2^{2 \times 2}}{2^{3 \times (-1)}}\)
\(= \frac{2^{-3} \times 2^4}{2^{-3}}\)
Pay kısmını çarpma kuralına göre düzenleyelim:
\(= \frac{2^{-3+4}}{2^{-3}} = \frac{2^1}{2^{-3}}\)
Bölme kuralını uygulayalım:
\(= 2^{1 - (-3)} = 2^{1+3} = 2^4 = 16\).
Cevap: \(16\)
Örnek 2: Kareköklü İfadeler
Soru: Kenar uzunlukları \(\sqrt{12}\) cm ve \(\sqrt{27}\) cm olan bir dikdörtgenin alanı kaç \(cm^2\) 'dir?
Çözüm: Dikdörtgenin alanı, kenar uzunluklarının çarpımı ile bulunur. Önce köklü ifadeleri \(a\sqrt{b}\) şeklinde sadeleştirelim:
\(\sqrt{12} = \sqrt{4 \times 3} = 2\sqrt{3}\) cm
\(\sqrt{27} = \sqrt{9 \times 3} = 3\sqrt{3}\) cm
Şimdi bu iki ifadeyi çarpalım:
Alan \(= (2\sqrt{3}) \times (3\sqrt{3})\)
Alan \(= (2 \times 3) \times (\sqrt{3} \times \sqrt{3})\)
Alan \(= 6 \times \sqrt{3 \times 3}\)
Alan \(= 6 \times \sqrt{9}\)
Alan \(= 6 \times 3\)
Alan \(= 18\) \(cm^2\).
Cevap: \(18\) \(cm^2\)
\( (2^3)^2 \cdot (4^{-1})^3 \cdot 8^2 \) işleminin sonucu kaçtır?
A) \( 2^6 \)B) \( 2^9 \)
C) \( 2^{11} \)
D) \( 2^{12} \)
Dünya'dan Güneş'e olan ortalama uzaklık yaklaşık \(149.6\) milyon kilometredir. Bu uzaklığın bilimsel gösterimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) \( 1.496 \times 10^6 \) kmB) \( 1.496 \times 10^7 \) km
C) \( 1.496 \times 10^8 \) km
D) \( 1.496 \times 10^9 \) km
Aşağıdaki sayılardan hangisi diğerlerinden daha büyüktür?
A) \( (-3)^3 \)B) \( -2^4 \)
C) \( (1/2)^{-3} \)
D) \( 5^0 \)
Bir depoda \(2^6\) adet koli bulunmaktadır. Her kolinin içinde \(2^3\) adet kutu vardır. Her kutunun içinde ise \(2^2\) adet ürün bulunmaktadır. Buna göre depodaki toplam ürün sayısı kaçtır?
A) \( 2^9 \)B) \( 2^{10} \)
C) \( 2^{11} \)
D) \( 2^{12} \)
\(120\) sayısının pozitif tam sayı çarpanlarından kaç tanesi tek sayıdır?
A) \(3\)B) \(4\)
C) \(5\)
D) \(6\)
Boyutları \(48\) cm ve \(60\) cm olan dikdörtgen şeklindeki bir fayansın tamamı, hiç boşluk kalmayacak ve üst üste gelmeyecek şekilde eş kare fayanslara ayrılacaktır. Buna göre, bu işlem için en az kaç adet kare fayansa ihtiyaç vardır?
A) \(10\)B) \(20\)
C) \(30\)
D) \(40\)
\(A = 2^3 \times 3^x \times 5^1\) ve \(B = 2^y \times 3^2 \times 5^z\) sayılarının EBOB'u \(2^2 \times 3^2 \times 5^1\) ve EKOK'u \(2^3 \times 3^4 \times 5^2\) olduğuna göre, \(x+y+z\) kaçtır?
A) \(6\)B) \(7\)
C) \(8\)
D) \(9\)
Aşağıdaki kareköklü ifadelerden hangisi en büyüktür?
A) \(5\sqrt{3}\)B) \(4\sqrt{5}\)
C) \(3\sqrt{7}\)
D) \(2\sqrt{13}\) [E] \(\sqrt{70}\)
İşleminin sonucu kaçtır? \((\sqrt{48} + \sqrt{75}) \div \sqrt{3}\)
A) \(3\sqrt{3}\)B) \(9\)
C) \(3\)
D) \(9\sqrt{3}\) [E] \(12\)
Bir kenar uzunluğu \(\sqrt{128}\) cm olan kare şeklindeki bir tarlanın çevresi, kenar uzunlukları \(\sqrt{50}\) cm ve \(\sqrt{72}\) cm olan dikdörtgen şeklindeki bir bahçenin çevresinden kaç cm fazladır?
A) \(2\sqrt{2}\)B) \(4\sqrt{2}\)
C) \(6\sqrt{2}\)
D) \(8\sqrt{2}\) [E] \(10\sqrt{2}\)
Aşağıdaki işlemin sonucunu bulunuz. \(\frac{2^5 \cdot 4^{-3}}{8^{-2}}\)
A) \(2^{-6}\)B) \(2^{-1}\)
C) \(2^5\)
D) \(2^7\)
Bir laboratuvarda incelenen bir bakteri türünün ortalama boyutu \(2.5 \times 10^{-6}\) metre olarak ölçülmüştür. Aynı laboratuvarda başka bir virüs türünün ortalama boyutu ise \(5 \times 10^{-8}\) metre olarak belirlenmiştir. Buna göre, bakterinin boyutu virüsün boyutunun kaç katıdır?
A) \(5\)B) \(25\)
C) \(50\)
D) \(100\)
\(120\) sayısının pozitif tam sayı bölenlerinin sayısı kaçtır?
A) \(12\)B) \(14\)
C) \(16\)
D) \(18\)
Boyutları \(48\) metre ve \(60\) metre olan dikdörtgen şeklindeki bir bahçe, hiç artmayacak şekilde eş kare parsellere ayrılacaktır. Buna göre, en az kaç tane kare parsel elde edilir?
A) \(10\)B) \(15\)
C) \(20\)
D) \(25\)
İki doğal sayının en büyük ortak böleni (EBOB) \(6\), en küçük ortak katı (EKOK) ise \(180\) 'dir. Bu sayılardan biri \(30\) olduğuna göre, diğer sayı kaçtır?
A) \(18\)B) \(24\)
C) \(36\)
D) \(42\)
Bir dikdörtgenin kenar uzunlukları \(3\sqrt{2}\) cm ve \(\sqrt{50}\) cm'dir. Bu dikdörtgenin çevresi kaç cm'dir?
A) \(10\sqrt{2}\)B) \(16\sqrt{2}\)
C) \(18\sqrt{2}\)
D) \(20\sqrt{2}\)
Aşağıdaki işlemin sonucu kaçtır? \(\frac{\sqrt{72} + \sqrt{98}}{\sqrt{8}}\)
A) \(\frac{13}{2}\)B) \(\sqrt{2}\)
C) \(\frac{13\sqrt{2}}{2}\)
D) \(13\)
Alanı \(108\) \(m^2\) olan kare şeklindeki bir bahçenin çevresi kaç metredir?
A) \(12\sqrt{3}\)B) \(18\sqrt{3}\)
C) \(24\sqrt{3}\)
D) \(36\sqrt{3}\)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/1391-8-sinif-lgs-uslu-ifadeler-carpanlar-ve-katlar-ve-karekoklu-ifadeler-test-coz-0fr4