📌 Makale
Makale, herhangi bir konuda bilgi vermek, bir düşünceyi açıklamak, savunmak veya kanıtlamak amacıyla yazılan, bilimsel bir dille kaleme alınmış fikir yazısıdır. Genellikle gazete ve dergilerde yayımlanır.
💡 Makalenin Özellikleri:
- Konu sınırlaması yoktur; bilimsel, sosyal, siyasal, edebi her konuda yazılabilir.
- Öne sürülen düşünceler kanıtlanmaya çalışılır. Bu nedenle nesnel bir dil kullanılır.
- Dil ve anlatım ciddi, açık ve yalındır. Sanatsal söyleyişlere yer verilmez.
- Genellikle alanında uzman kişiler tarafından kaleme alınır.
- Yapı olarak giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.
🚀 Makale Türleri:
- Bilimsel Makale: Bilimsel araştırmaların sonuçlarını sunar. Kaynakça gösterimi önemlidir.
- Edebî Makale: Edebiyat konularını işler, bir yazarın, eserin veya dönemin incelenmesini yapar.
📌 Sohbet (Söyleşi) ve Fıkra
Sohbet ve fıkra, gazete ve dergi çevresinde gelişen, okuyucuyla samimi bir dil kurmayı amaçlayan öğretici metinlerdir.
💡 Sohbet (Söyleşi):
- Herhangi bir konuda, yazarın kendi görüşlerini okuyucuyla karşılıklı konuşuyormuş gibi samimi bir dille anlattığı yazılardır.
- Kanıtlama amacı gütmez, yazarın kişisel düşünceleri ön plandadır.
- Dil genellikle içten, samimi ve akıcıdır. Günlük konuşma diline yakın bir üslup kullanılır.
- Önemli yazarları: Nurullah Ataç, Şevket Rado, Melih Cevdet Anday.
💡 Fıkra (Köşe Yazısı):
- Güncel bir konu üzerine yazarın kişisel görüşlerini, kanıtlama amacı gütmeden, kısa ve özlü bir biçimde anlattığı yazılardır.
- Gazetelerin belirli köşelerinde yayımlandığı için "köşe yazısı" adını da alır.
- Ele alınan konu günceldir ve genellikle kısa süre sonra geçerliliğini yitirir.
- Nükteli ve esprili bir dil kullanılabilir.
- Önemli yazarları: Ahmet Rasim, Refik Halit Karay, Orhan Seyfi Orhon.
✅ Sohbet ve Fıkranın Temel Farkları:
| Özellik | Sohbet (Söyleşi) | Fıkra (Köşe Yazısı) |
|---|---|---|
| Konu | Genel, yazarın kişisel deneyimleri | Güncel, siyasi, toplumsal olaylar |
| Amaç | Okuyucuyla sohbet etmek, görüş paylaşmak | Gündemdeki olayı yorumlamak, eleştirmek |
| Kanıtlama | Gütmez | Gütmez |
| Üslup | Samimi, içten, konuşma dili | Özlü, bazen nükteli, eleştirel |
📌 Şiir
Şiir, duygu, düşünce ve hayallerin bir düzene bağlı olarak, etkileyici bir dille, genellikle ölçülü ve kafiyeli dizeler halinde ifade edildiği edebi türdür.
💡 Şiirin Yapı Unsurları:
- Tema (Konu): Şiirde işlenen temel duygu veya düşünce. (Aşk, ölüm, doğa vb.)
- Nazım Birimi: Şiirde dizelerin gruplandırılması. Dize (tek satır), beyit (\(2\) dize), üçlük (\(3\) dize), dörtlük (\(4\) dize).
- Ölçü (Vezin): Şiirdeki ses uyumu ve ahengi sağlayan kalıplar.
- Hece Ölçüsü: Dizelerdeki hece sayılarının eşitliğine dayanır. Türk şiirinin milli ölçüsüdür. Örneğin, \(7\) 'li, \(8\) 'li, \(11\) 'li hece ölçüsü.
- Aruz Ölçüsü: Dizelerdeki hecelerin açıklık-kapalılık (uzunluk-kısalık) değerlerine dayanır. Arap ve Fars edebiyatından gelmiştir.
- Serbest Ölçü: Herhangi bir ölçü kuralına bağlı değildir.
- Kafiye (Uyak): Dize sonlarındaki ses benzerlikleridir.
- Yarım Kafiye: Tek ses benzerliği (örneğin, "el" ve "gel"deki "l" sesi).
- Tam Kafiye: İki ses benzerliği (örneğin, "yaz" ve "naz"daki "az" sesi).
- Zengin Kafiye: İkiden fazla ses benzerliği (örneğin, "vatan" ve "destan"daki "atan" sesi).
- Cinaslı Kafiye: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı kelimelerle yapılan kafiye.
- Redif: Dize sonlarında, görev ve anlamca aynı olan ek veya kelime tekrarlarıdır. Kafiyeden sonra gelir. (Örneğin, "gelirim" ve "bilirim"deki "-irim" eki).
🚀 Şiir Türleri:
- Lirik Şiir: Duygusal yoğunluk, aşk, özlem, ayrılık gibi konuları işler.
- Epik Şiir: Kahramanlık, savaş, yiğitlik gibi konuları işler. Destanlar bu türün en güzel örnekleridir.
- Didaktik Şiir: Öğretici nitelik taşır, bilgi verir, ahlaki dersler çıkarmayı amaçlar.
- Pastoral Şiir: Doğa güzelliklerini, kır yaşamını, çobanları konu alır.
- Satirik Şiir: Toplumsal aksaklıkları, kişilerin veya kurumların hatalı yönlerini eleştirel ve mizahi bir dille ele alır.
📌 Hikaye (Öykü)
Hikaye, yaşanmış veya yaşanması mümkün olayların, kişi, yer ve zaman unsurlarına bağlı kalarak, okuyucuda merak uyandıracak şekilde anlatıldığı kısa edebi türdür.
💡 Hikayenin Yapı Unsurları:
- Olay Örgüsü: Hikayede anlatılan olaylar zinciridir. Serim (giriş), Düğüm (gelişme), Çözüm (sonuç) bölümlerinden oluşur.
- Kişiler (Kahramanlar): Olayları yaşayan veya olaylardan etkilenen varlıklardır. Karakter ve tip olarak ikiye ayrılır.
- Yer (Mekan): Olayların geçtiği çevredir.
- Zaman: Olayların yaşandığı dönem veya an dilimidir.
- Anlatıcı ve Bakış Açısı: Olayları okuyucuya aktaran sestir.
- İlahi (Tanrısal) Bakış Açısı: Anlatıcı her şeyi bilir, kahramanların iç dünyasına hakimdir. (\(3\). tekil kişi)
- Kahraman Bakış Açısı: Olaylar, hikayenin kahramanlarından birinin ağzından anlatılır. (\(1\). tekil kişi)
- Gözlemci Bakış Açısı: Anlatıcı olayları bir kamera tarafsızlığıyla sadece gözlemler ve aktarır. (\(3\). tekil kişi)
🚀 Hikaye Türleri:
- Olay Hikayesi (Klasik Hikaye / Maupassant Tarzı): Olay örgüsü sağlam, merak unsuru ön plandadır. Giriş, gelişme, sonuç bölümleri belirgindir. Önemli temsilcileri: Guy de Maupassant, Ömer Seyfettin.
- Durum Hikayesi (Kesit Hikayesi / Çehov Tarzı): Günlük yaşamdan bir kesit sunar. Olay örgüsü zayıf, merak unsuru ikinci plandadır. Kişilerin ruh halleri, gözlemler önemlidir. Önemli temsilcileri: Anton Çehov, Sait Faik Abasıyanık.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek Soru \(1\):
Aşağıdakilerden hangisi makalenin özelliklerinden biri değildir?
- Öne sürülen düşüncelerin kanıtlanması amacı güder.
- Bilimsel bir dille kaleme alınır, nesnellik esastır.
- Genellikle gazete ve dergilerde yayımlanır.
- Duygusal ve sanatsal ifadelere sıkça yer verilir.
- Alanında uzman kişiler tarafından yazılması beklenir.
Çözüm: Makaleler, bilimsel ve nesnel bir dil kullanarak düşünceleri kanıtlama amacı güder. Duygusallık ve sanatsal ifadeler makalenin değil, genellikle şiir veya deneme gibi türlerin özelliğidir. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.
Doğru Cevap: D
Örnek Soru \(2\):
"Dize sonlarında, görev ve anlamca aynı olan ek veya kelime tekrarlarıdır. Kafiyeden sonra gelir."
Yukarıdaki tanım, şiirin yapı unsurlarından hangisine aittir?
- Kafiye
- Ölçü
- Redif
- Tema
- Nazım Birimi
Çözüm: Tanımda verilen "Dize sonlarında, görev ve anlamca aynı olan ek veya kelime tekrarları" ifadesi doğrudan redifin tanımıdır. Kafiye ses benzerliğidir, ölçü hece veya aruz kalıbıdır, tema konu, nazım birimi ise dizelerin gruplandırılmasıdır.
Doğru Cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi makalenin temel özelliklerinden biri değildir?
A) Nesnel bir dil kullanılmasıB) İleri sürülen düşüncelerin kanıtlarla desteklenmesi
C) Okuyucuyu bilgilendirmek ve ikna etmek amacı taşıması
D) Kişisel duygu ve düşüncelerin ön planda tutulması
E) Bilimsel ve teknik terimlere yer verilebilmesi
Makale türünün ana işlevi düşünüldüğünde, aşağıdaki amaçlardan hangisi makale yazımının öncelikli hedeflerinden biri olarak kabul edilemez?
A) Belirli bir konuda okuyucuya detaylı bilgi sunmakB) Bir tezi veya görüşü bilimsel verilerle destekleyerek kanıtlamak
C) Toplumsal bir soruna dikkat çekerek çözüm önerileri sunmak
D) Okuyucuyu edebi bir hazza ulaştırmak ve estetik zevk vermek
E) Alanında uzman bir yazarın bilgi birikimini okuyucuyla paylaşmak
Makale yazımında kullanılan dil ve anlatım özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Anlatım, açık, sade ve anlaşılır olmalıdır.B) Kelimeler genellikle gerçek anlamlarıyla kullanılır.
C) Cümleler genellikle kısa ve devrik yapılıdır.
D) Nesnel bir bakış açısı benimsenir, kişisel yorumlardan kaçınılır.
E) Kanıtlayıcı ve açıklayıcı anlatım biçimleri ağırlıklı olarak kullanılır.
Bir makalenin genel yapısı düşünüldüğünde, aşağıdaki bölümlerden hangisinin içeriği diğerlerinden farklı bir amaca hizmet eder?
A) Giriş bölümü: Konunun ne olduğu, neden ele alındığı ve genel bir çerçeve çizildiği bölüm.B) Gelişme bölümü: İleri sürülen düşüncelerin örnekler, veriler ve kanıtlarla desteklendiği bölüm.
C) Sonuç bölümü: Ele alınan konunun genel bir değerlendirmesinin yapıldığı, ana fikirlerin özetlendiği ve yazarın ulaştığı yargının belirtildiği bölüm.
D) Kaynakça bölümü: Makalede kullanılan bilgi ve alıntıların alındığı eserlerin listelendiği bölüm.
E) Özet bölümü: Makalenin tüm içeriğinin ana hatlarıyla kısaca tanıtıldığı, ana fikirlerin ve bulguların belirtildiği bölüm.
Türk edebiyatında makale türünün Batılı anlamda ilk örnekleri hangi dönemde görülmeye başlanmıştır?
A) Divan Edebiyatı DönemiB) Tanzimat Dönemi
C) Milli Edebiyat Dönemi
D) Cumhuriyet Dönemi
E) Servetifünun Dönemi
Sohbet (söyleşi) türü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Yazar, okuyucuyla sanki karşılıklı konuşuyormuş gibi bir üslup kullanır.B) Samimi, içten ve doğal bir dil kullanılır.
C) Kanıtlama amacı güdülmez, kişisel görüşler ağırlıktadır.
D) Genellikle güncel, herkesi ilgilendiren konularda yazılır.
E) Anlatılanlar kesin hükümlerle, bilimsel verilerle desteklenmelidir.
Aşağıdakilerden hangisi bir fıkranın (köşe yazısı) belirgin özelliklerinden biri değildir?
A) Güncel olayları veya konuları ele alır.B) Yazarın kişisel görüşlerini, yorumlarını içerir.
C) Okuyucuyu bilgilendirme ve yönlendirme amacı taşır.
D) Anlatılanların bilimsel kanıtlarla desteklenmesi zorunludur.
E) Gazete ve dergilerde düzenli olarak yayımlanır.
Sohbet ve fıkra türleri arasındaki temel farklardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sohbetler mizahi ögeler içerirken, fıkralar içermez.B) Fıkralar genellikle gazete ve dergilerde yayımlanırken, sohbetler yayımlanmaz.
C) Sohbetlerde yazarın kişisel görüşleri ön plandayken, fıkralarda nesnel bilgi sunulur.
D) Fıkralar güncel konuları işlerken, sohbetler evrensel konuları ele alır.
E) Sohbetlerde kanıtlama amacı güdülmezken, fıkralarda okuyucuyu ikna etme ve yönlendirme amacı vardır.
Aşağıdaki yazar ve tür eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Ahmet Rasim - SohbetB) Şevket Rado - Sohbet
C) Refik Halit Karay - Fıkra
D) Falih Rıfkı Atay - Fıkra
E) Nurullah Ataç - Fıkra
Bir gazetede yayımlanan fıkraların (köşe yazılarının) temel amacı ve işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Okuyucuyu eğlendirmek ve günlük sorunlardan uzaklaştırmak.B) Güncel olaylar hakkında bilgi vermek ve okuyucuyu nesnel gerçeklerle yüzleştirmek.
C) Yazarın kişisel görüşlerini, yorumlarını sunarak okuyucuyu belirli bir düşünceye yönlendirmek veya düşündürmek.
D) Toplumsal sorunlara kalıcı ve bilimsel çözümler üretmek.
E) Edebi bir sanat eseri ortaya koyarak estetik haz uyandırmak.
Servet-i Fünun dönemi şiiriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Şiirde aruz ölçüsü başarıyla kullanılmış, serbest müstezat gibi nazım şekilleri geliştirilmiştir.B) "Sanat için sanat" anlayışı benimsenmiş, şiirde estetik kaygı ön planda tutulmuştur.
C) Şiirlerde Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalarla yüklü, ağır ve süslü bir dil kullanılmıştır.
D) Parnasizm ve Sembolizm akımlarının etkisiyle imgelerle dolu, musikiye önem veren bir şiir anlayışı benimsenmiştir.
E) Şiirde memleket gerçekleri, Anadolu insanının sorunları ve milli duygular ana temayı oluşturmuştur.
Fecr-i Ati topluluğunun şiir anlayışıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Türk edebiyatında beyanname ile ortaya çıkan ilk edebî topluluktur.B) "Sanat şahsi ve muhteremdir." görüşünü benimseyerek Servet-i Fünun'a tepki göstermişlerdir.
C) Şiirlerinde empresyonizm ve sembolizm akımlarının etkileri açıkça görülür.
D) Şiirde aruz ölçüsünü terk ederek hece ölçüsüne yönelmişler ve sade bir dil kullanmayı hedeflemişlerdir.
E) Ahmet Haşim, bu dönemin en önemli ve topluluk dağıldıktan sonra da çizgisini sürdüren tek şairidir.
Aşağıdaki dizelerden hangisi Milli Edebiyat Dönemi şiirinin genel özelliklerini yansıtır?
A) "Bir kuş uçar kanadında bir leke, / Gökler uzanır sonsuzluğa dek."B) "Leylâkların buhurdanlığı, akşamın buğusu, / Rüyaların o ince tülü, bir serap gibi."
C) "Ben bir Türk'üm, dinim, cinsim uludur, / Sinem, özüm ateşle doludur."
D) "Garip bir hüzün çöker içime bazen, / Sanki bir şarkı yarım kalmış gibi."
E) "Sisler içinde kaybolan şehir, / Bir melâl içinde uykuda şimdi."
Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde ortaya çıkan "Garip Hareketi" (Birinci Yeniler) ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A) Şiirde ölçü, uyak ve nazım birimi gibi geleneksel ögeleri reddetmişlerdir.B) Şiiri soylu bir sanat olmaktan çıkarıp, halkın anlayabileceği sade bir dil kullanmayı amaçlamışlardır.
C) Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifat Horozcu hareketin öncü şairleridir.
D) Şiirde anlam kapalılığını ve çağrışım zenginliğini ön planda tutmuşlar, imgeci bir anlatımı benimsemişlerdir.
E) Günlük yaşamdan kesitler, sıradan olaylar ve mizahi unsurlar şiirlerine girmiştir.
Aşağıdaki dizelerde yer alan "uyak" ve "redif" türleri hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? "Gönlümde bir hüzün var, derin mi derin, Gözlerimde yaşlar var, serin mi serin."
A) Tunç uyak, -in redifB) Yarım uyak, -in redif
C) Tam uyak, -in redif
D) Zengin uyak, -erin redif
E) Cinaslı uyak, -in redif
Hikaye türünde iki temel yaklaşım olan olay hikayesi (Maupassant tarzı) ve durum hikayesi (Çehov tarzı) arasındaki farklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Maupassant tarzı hikayelerde serim, düğüm, çözüm bölümlerinden oluşan bir plan belirgin bir şekilde takip edilirken, Çehov tarzı hikayelerde bu plan önemsenmez, daha çok bir kesit sunulur.B) Maupassant tarzı hikayeler, okuyucuda merak duygusu uyandırmayı amaçlarken, Çehov tarzı hikayeler sadece kahramanların iç dünyasını yansıtır.
C) Türk edebiyatında Sait Faik Abasıyanık, Maupassant tarzı hikayenin en önemli temsilcisi olarak kabul edilirken, Ömer Seyfettin Çehov tarzı hikayeciliğin öncüsüdür.
D) Çehov tarzı hikayelerde genellikle toplumsal eleştiri ön planda tutulurken, Maupassant tarzı hikayelerde bireysel çatışmalar işlenir.
E) Maupassant tarzı hikayelerde dil ve anlatım sade ve anlaşılırken, Çehov tarzı hikayelerde imgelerle yüklü, kapalı bir anlatım tercih edilir.
Aşağıdaki yazarlarımızdan hangisi, Türk edebiyatında "durum hikayesi" (kesit hikayesi) tarzının en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edilir ve özellikle İstanbul'un sıradan insanlarını, balıkçılarını, yoksullarını, doğa ve denizle iç içe yaşayanları konu edinir?
A) Ömer SeyfettinB) Refik Halit Karay
C) Sait Faik Abasıyanık
D) Reşat Nuri Güntekin
E) Halit Ziya Uşaklıgil
Bir hikayede anlatıcının, kahramanların zihninden geçenleri, iç dünyalarını, duygu ve düşüncelerini dışarıdan bir gözlemci gibi değil de, onların bakış açısından doğrudan okuyucuya aktarması tekniğine ne ad verilir?
A) Geriye dönüşB) Özetleme
C) İç çözümleme
D) Diyalog
E) Gösterme
Hikaye (öykü) türü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Genellikle romanlara göre daha kısa hacimli eserlerdir ve sınırlı sayıda karakter, olay ve mekan içerir.B) Türk edebiyatına Tanzimat Dönemi'nde Batı edebiyatı etkisiyle girmiş ve gelişmeye başlamıştır.
C) Olay örgüsü, çatışma, kişiler, zaman ve mekan gibi yapı unsurlarına sahiptir.
D) Olay hikayesi ve durum hikayesi olmak üzere başlıca iki ana türe ayrılır.
E) Her hikayede mutlaka okuyucuya ders vermek, bir ahlaki mesaj iletmek veya toplumsal bir sorunu çözümlemek temel amaçtır.
Aşağıdaki yazarlarımızdan hangisi, Türk edebiyatında "olay hikayesi" (Maupassant tarzı) geleneğinin en önemli temsilcisi olarak kabul edilir ve genellikle güçlü bir olay örgüsü, merak unsuru ve beklenmedik sonlarla karakterize edilen hikayeler kaleme almıştır?
A) Memduh Şevket EsendalB) Sabahattin Ali
C) Ömer Seyfettin
D) Bilge Karasu
E) Füruzan
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/1401-11-sinif-makale-sohbet-ve-fikra-siir-ve-hikaye-test-coz-8890