📌 9. Sınıf Matematik: Geometrik Şekiller, Eşlik ve Benzerlik Konu Tekrarı
Sevgili 9. Sınıf öğrencileri, bu çalışma notu, geometri dersinin temel taşlarından olan geometrik şekiller, eşlik ve benzerlik konularını kapsamlı bir şekilde tekrar etmeniz için hazırlanmıştır. Sınavlarınızda başarılı olmanız için bu kavramları iyi anlamak ve bolca pratik yapmak çok önemlidir. Hadi başlayalım! 🚀
💡 Temel Geometrik Kavramlar
- Nokta: Boyutsuz bir konum belirleyicisidir. Genellikle büyük harflerle (\(A\), \(B\), \(C\) gibi) gösterilir.
- Doğru: İki yönde sonsuza uzanan, genişliği olmayan düz bir çizgidir. Bir doğru üzerinde sonsuz nokta bulunur. \(AB\) doğrusu veya \(d\) doğrusu şeklinde gösterilir.
- Düzlem: İki boyutta sonsuza yayılan, kalınlığı olmayan düz bir yüzeydir. Masanın yüzeyi bir düzlem parçasını temsil eder.
- Açı: Başlangıç noktaları aynı olan iki ışının birleşim kümesidir. Derece (\(\circ\)) veya radyan ile ölçülür. Örneğin, dar açı (\(0^{\circ} < α < 90^{\circ}\)), dik açı (\(α = 90^{\circ}\)), geniş açı (\(90^{\circ} < α < 180^{\circ}\)).
- Çokgenler: En az üç doğru parçasının uç uca eklenmesiyle oluşan kapalı düzlemsel şekillerdir. Üçgen, dörtgen, beşgen gibi.
✅ Üçgenler
Üçgen, üç kenarı ve üç köşesi olan bir çokgendir. İç açıları toplamı her zaman \(180^{\circ}\) 'dir. Dış açıları toplamı ise \(360^{\circ}\) 'dir.
- Açılarına göre üçgenler:
- Dar açılı üçgen: Tüm iç açıları \(90^{\circ}\) 'den küçüktür.
- Dik açılı üçgen: Bir iç açısı \(90^{\circ}\) 'dir.
- Geniş açılı üçgen: Bir iç açısı \(90^{\circ}\) 'den büyüktür.
- Kenarlarına göre üçgenler:
- Çeşitkenar üçgen: Tüm kenar uzunlukları birbirinden farklıdır.
- İkizkenar üçgen: İki kenar uzunluğu eşittir. Eşit kenarların karşısındaki açılar da eşittir.
- Eşkenar üçgen: Tüm kenar uzunlukları eşit, tüm iç açıları \(60^{\circ}\) 'dir.
- Üçgen Eşitsizliği: Bir üçgende herhangi bir kenarın uzunluğu, diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük, farkının mutlak değerinden büyüktür. Yani, kenarları \(a\), \(b\), \(c\) olan bir üçgende \(|b-c| < a < b+c\) bağıntısı geçerlidir.
🚀 Eşlik (Kongrüans)
İki geometrik şeklin eş olması, birinin diğerinin üzerine konulduğunda tam olarak çakışması demektir. Şekillerin boyutları ve şekilleri aynıdır. Eşlik sembolü \(\cong\) ile gösterilir. Örneğin, \(\triangle ABC \cong \triangle DEF\) demek, \(A\) açısı \(D\) açısına, \(B\) açısı \(E\) açısına, \(C\) açısı \(F\) açısına eşit ve \(AB\) kenarı \(DE\) kenarına, \(BC\) kenarı \(EF\) kenarına, \(AC\) kenarı \(DF\) kenarına eşit demektir.
- Üçgenlerde Eşlik Kriterleri:
- Kenar-Açı-Kenar (KAK) Eşliği: İki üçgenin karşılıklı iki kenarı ve bu kenarlar arasındaki açıları eşitse, bu üçgenler eştir.
- Açı-Kenar-Açı (AKA) Eşliği: İki üçgenin karşılıklı iki açısı ve bu açılar arasındaki kenarları eşitse, bu üçgenler eştir.
- Kenar-Kenar-Kenar (KKK) Eşliği: İki üçgenin karşılıklı tüm kenar uzunlukları eşitse, bu üçgenler eştir.
Unutmayın: Eş üçgenlerde karşılıklı kenarların uzunlukları ve karşılıklı açıların ölçüleri birbirine eşittir.
🚀 Benzerlik
İki geometrik şeklin benzer olması, şekillerinin aynı fakat boyutlarının farklı olması demektir. Yani, biri diğerinin büyütülmüş veya küçültülmüş bir kopyasıdır. Benzerlik sembolü \(\sim\) ile gösterilir. Örneğin, \(\triangle ABC \sim \triangle DEF\) demek, \(A\) açısı \(D\) açısına, \(B\) açısı \(E\) açısına, \(C\) açısı \(F\) açısına eşit ve karşılıklı kenarların oranları eşit demektir: \(\frac{|AB|}{|DE|} = \frac{|BC|}{|EF|} = \frac{|AC|}{|DF|} = k\). Buradaki \(k\) değerine benzerlik oranı denir.
- Üçgenlerde Benzerlik Kriterleri:
- Açı-Açı (AA) Benzerliği: İki üçgenin karşılıklı iki açısı eşitse, bu üçgenler benzerdir. (Üçüncü açılar da otomatik olarak eşit olacaktır.)
- Kenar-Açı-Kenar (KAK) Benzerliği: İki üçgenin karşılıklı iki kenarının uzunlukları oranı eşit ve bu kenarlar arasındaki açılar eşitse, bu üçgenler benzerdir.
- Kenar-Kenar-Kenar (KKK) Benzerliği: İki üçgenin karşılıklı tüm kenarlarının uzunlukları oranları eşitse, bu üçgenler benzerdir.
Unutmayın: Benzer üçgenlerde karşılıklı açıların ölçüleri eşit, karşılıklı kenar uzunlukları ise orantılıdır.
Benzer Üçgenlerde Çevre ve Alan İlişkisi
Eğer iki üçgenin benzerlik oranı \(k\) ise, çevrelerinin oranı \(k\), alanlarının oranı ise \(k^2\) olur.
| Özellik | Oran |
|---|---|
| Çevre Oranı | \(k\) |
| Alan Oranı | \(k^2\) |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\): Eşlik
Yandaki şekilde \(\triangle ABC \cong \triangle DEF\) olduğuna göre, \(|AB| = (2x+3)\) cm, \(|DE| = (x+7)\) cm ve \(m(\angle B) = (3y-10)^{\circ}\), \(m(\angle E) = (y+30)^{\circ}\) ise \(x+y\) kaçtır?
Çözüm:
Üçgenler eş olduğundan, karşılıklı kenar uzunlukları ve karşılıklı açı ölçüleri eşittir.
\(|AB| = |DE| \implies 2x+3 = x+7 \implies 2x-x = 7-3 \implies x = 4\)
\(m(\angle B) = m(\angle E) \implies 3y-10 = y+30 \implies 3y-y = 30+10 \implies 2y = 40 \implies y = 20\)
Bize \(x+y\) sorulduğundan: \(x+y = 4+20 = 24\).
Soru \(2\): Benzerlik
Yandaki şekilde \(\triangle ABC \sim \triangle DEF\) ve benzerlik oranı \(k = \frac{1}{2}\) 'dir. Eğer \(|AB| = 6\) cm ve \(m(\angle A) = 70^{\circ}\) ise, \(|DE|\) kaç cm'dir ve \(m(\angle D)\) kaç derecedir?
Çözüm:
Üçgenler benzer olduğundan, karşılıklı kenarların oranları benzerlik oranına eşittir ve karşılıklı açılar eşittir.
Benzerlik oranı \(k = \frac{|AB|}{|DE|} = \frac{1}{2}\).
\(|AB| = 6\) cm verildiğine göre:
\(\frac{6}{|DE|} = \frac{1}{2} \implies |DE| = 6 \times 2 = 12\) cm.
Benzer üçgenlerde karşılıklı açılar eşit olduğundan:
\(m(\angle D) = m(\angle A) = 70^{\circ}\).
Dolayısıyla, \(|DE| = 12\) cm ve \(m(\angle D) = 70^{\circ}\).
Şekilde \(d_1 // d_2\) ve \(k\) bu doğruları kesen bir doğrudur. \(\angle A = (3x - 10)^\circ\) ve \(\angle B = (x + 50)^\circ\) olduğuna göre, \(x\) değeri kaçtır?
A) \(25\)B) \(30\)
C) \(35\)
D) \(40\)
E) \(45\)
Bir düzgün çokgenin bir iç açısının ölçüsü, bir dış açısının ölçüsünün \(5\) katıdır. Bu düzgün çokgen kaç kenarlıdır?
A) \(8\)B) \(10\)
C) \(12\)
D) \(15\)
E) \(18\)
Bir \(\triangle ABC\) 'de \(\angle BAC = 80^\circ\) 'dir. \(\angle ABC\) 'nin açıortayı \(BD\) ve \(\angle ACB\) 'nin açıortayı \(CD\) olduğuna göre, \(\angle BDC\) kaç derecedir?
A) \(110\)B) \(120\)
C) \(130\)
D) \(140\)
E) \(150\)
Bir dikdörtgenin kısa kenarı \(8\) cm ve uzun kenarı \(15\) cm'dir. Bu dikdörtgenin köşegen uzunluğu kaç cm'dir?
A) \(13\)B) \(17\)
C) \(18\)
D) \(20\)
E) \(23\)
Bir düzlemde bulunan, herhangi üçü doğrusal olmayan \(5\) farklı noktadan en çok kaç farklı doğru geçer?
A) \(5\)B) \(8\)
C) \(10\)
D) \(12\)
E) \(15\)
\(\triangle ABC\) ve \(\triangle DEF\) benzer üçgenlerdir. \(AB = 6\) cm, \(BC = 8\) cm, \(AC = 10\) cm ve \(DE = 9\) cm olduğuna göre, \(DF\) kenarının uzunluğu kaç cm'dir?
A) \(12\)B) \(13\)
C) \(14\)
D) \(15\)
E) \(16\)
Yandaki şekilde \(AB \parallel DE\), \(C\) noktası \(AE\) ve \(BD\) doğru parçalarının kesim noktasıdır. \(AC = 5\) cm, \(CE = 10\) cm, \(BC = 4\) cm ve \(DE = 12\) cm olduğuna göre, \(AB\) kenarının uzunluğu kaç cm'dir?
A) \(4\)B) \(5\)
C) \(6\)
D) \(8\)
E) \(10\)
İki benzer üçgenin çevre uzunlukları oranı \(\frac{3}{5}\) 'tir. Küçük üçgenin alanı \(18 \text{ cm}^2\) olduğuna göre, büyük üçgenin alanı kaç \(\text{cm}^2\) 'dir?
A) \(30\)B) \(45\)
C) \(50\)
D) \(60\)
E) \(75\)
Bir \(\triangle ABC\) üçgeninde \(DE \parallel BC\) olacak şekilde \(D\) noktası \(AB\) kenarı üzerinde, \(E\) noktası \(AC\) kenarı üzerindedir. \(AD = 4\) cm, \(DB = 6\) cm ve \(AE = 3\) cm olduğuna göre, \(EC\) kenarının uzunluğu kaç cm'dir?
A) \(4.5\)B) \(4\)
C) \(3.5\)
D) \(3\)
E) \(2.5\)
Aşağıdaki şekilde \(AB \perp BC\), \(DE \perp EF\), \(AB = DE\) ve \(BC = EF\) olduğuna göre, \(\triangle ABC\) ile \(\triangle DEF\) üçgenleri arasındaki ilişki nedir?
A) Benzerdirler fakat eş değillerdir.B) Eştirler (K.A.K. eşliği).
C) Eştirler (A.K.A. eşliği).
D) Eştirler (K.K.K. eşliği).
E) Ne benzer ne de eştirler.
Bir \(ABC\) üçgeninde, \(DE \parallel BC\) olmak üzere, \(D\) noktası \(AB\) kenarı üzerinde ve \(E\) noktası \(AC\) kenarı üzerindedir. Eğer \(|AD| = 4\) cm, \(|DB| = 6\) cm ve \(|AE| = 3\) cm ise, \(|EC|\) kaç cm'dir?
A) \(4\)B) \(4.5\)
C) \(5\)
D) \(5.5\)
E) \(6\)
Şekilde \(ABC\) ve \(DEF\) üçgenleri benzerdir. (\(ABC \sim DEF\)). Eğer \(m(\widehat{A}) = 50^\circ\), \(m(\widehat{B}) = 70^\circ\) ise, \(m(\widehat{F})\) kaç derecedir?
A) \(50^\circ\)B) \(60^\circ\)
C) \(70^\circ\)
D) \(80^\circ\)
E) \(90^\circ\)
Bir \(ABC\) üçgeninde \(D \in [BC]\) ve \(E \in [AC]\) noktaları veriliyor. \(AB \parallel DE\). Eğer \(|AB| = 12\) cm, \(|DE| = 8\) cm ve \(\text{Alan}(\triangle CDE) = 32\) cm \(^2\) ise, \(\text{Alan}(\triangle ABC)\) kaç cm \(^2\) 'dir?
A) \(48\)B) \(54\)
C) \(64\)
D) \(72\)
E) \(81\)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/1844-9-sinif-geometrik-sekiller-ve-eslik-ve-benzerlik-test-coz-kppj