📌 Büyük Millet Meclisi'nin Açılması ve İlk Dönemi (\(1920 - 1923\))
\(12.\) Sınıf T.C. İnkılap Tarihi dersimizin bu bölümünde, Türk milletinin bağımsızlık ve egemenlik mücadelesinde dönüm noktası olan Büyük Millet Meclisi'nin (BMM) açılışını, özelliklerini ve ilk dönem çalışmalarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası işgallere uğrayan vatan topraklarında, İstanbul Hükümeti'nin aciz kalması üzerine ortaya çıkan milli irade, Ankara'da yeni bir meclis kurarak ulusal mücadeleyi tek elden yönetme kararı almıştır. Bu süreç, yeni Türk Devleti'nin temellerinin atıldığı ve milli egemenlik ilkesinin fiilen hayata geçtiği kritik bir dönemdir.
💡 Meclis'in Açılış Süreci ve Nedenleri
- İstanbul'un İşgali ve Mebusan Meclisi'nin Dağıtılması: İtilaf Devletleri, \(16\) Mart \(1920\) 'de İstanbul'u resmen işgal ederek Mebusan Meclisi'ni dağıtmış ve bazı milletvekillerini tutuklamıştır. Bu durum, milli iradenin temsil edildiği son resmi kurumun da işlevsiz hale gelmesine yol açmıştır.
- Temsil Heyeti'nin Çalışmaları: Amasya Genelgesi, Erzurum Kongresi ve Sivas Kongresi kararlarıyla oluşan Temsil Heyeti, milli mücadeleyi örgütlemiş ve Anadolu'da yeni bir ulusal meclisin toplanması gerektiğini vurgulamıştır. Mustafa Kemal Paşa, dağıtılan Mebusan Meclisi üyeleri ile Anadolu'dan seçilecek temsilcilerin Ankara'da toplanması için çalışmalar başlatmıştır.
- Olağanüstü Bir Meclis İhtiyacı: Vatanın işgal altında olması, İstanbul Hükümeti'nin otoritesini kaybetmesi ve milli mücadelenin daha güçlü bir kurumsal yapıya ihtiyaç duyması, olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin açılmasını zorunlu kılmıştır.
🚀 Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (\(23\) Nisan \(1920\))
Anadolu'nun dört bir yanından seçilen milletvekilleri ve İstanbul'dan kaçabilen Mebusan Meclisi üyeleri, Mustafa Kemal Paşa'nın çağrısıyla Ankara'da toplanmıştır. Cuma günü, \(23\) Nisan \(1920\) 'de, dualarla ve kurbanlarla Büyük Millet Meclisi resmen açılmıştır. Meclis'in ilk başkanı Mustafa Kemal Paşa seçilmiştir.
- Açılışın Önemi: Bu tarih, Türk tarihinde ulusal egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunun ilan edildiği, yeni bir devletin temellerinin atıldığı ve bağımsızlık mücadelesinin en güçlü kurumsal dayanağının oluşturulduğu gündür.
- Kurucu Üyeler: Meclis, asker, sivil, din adamı, çiftçi, esnaf gibi farklı meslek gruplarından gelen vekilleri barındırarak milletin her kesimini temsil etmiştir.
✅ Meclis'in Özellikleri ve Yetkileri
Birinci Büyük Millet Meclisi, kuruluş koşulları ve hedefleri nedeniyle kendine özgü önemli özelliklere sahiptir:
- Kurucu Meclis: Yeni bir devlet düzeni kurma, anayasa yapma ve yeni bir yönetim şekli oluşturma yetkisine sahiptir.
- Olağanüstü Yetkili Meclis (Güçler Birliği): Yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendinde toplamıştır. Bu, savaş koşullarının gerektirdiği hızlı karar alma ve uygulama ihtiyacından kaynaklanmıştır.
- Milli Egemenlik İlkesi: Bütün kararlar millet adına alınmıştır. Egemenliğin kaynağı millet iradesidir.
- Savaş Meclisi: Temel amacı, ülkeyi işgalden kurtarmak ve bağımsızlığı sağlamaktır.
- Demokratik Meclis: Farklı düşüncelere sahip vekilleri barındırmasına rağmen, ortak hedef olan bağımsızlık için bir araya gelmişlerdir. Tek dereceli seçimle işbaşına gelmişlerdir.
- Meclis Hükümeti Sistemi: Hükümet üyeleri (bakanlar) tek tek meclis tarafından seçilir ve meclise karşı sorumludur. Başbakanlık makamı yoktur; meclis başkanı aynı zamanda hükümetin de başkanıdır.
💡 Meclis Hükümeti Sistemi, hızlı karar alma ve uygulama gerektiren savaş döneminde etkili olmuştur. Ancak daha sonra, hükümetin istikrarsızlığına yol açtığı için Cumhuriyet'in ilanından sonra Kabine Sistemi'ne geçilmiştir.
🚀 Meclis'in İlk Dönem Çalışmaları ve Aldığı Kararlar
BMM, açılışından itibaren ülkenin kurtuluşu ve yeni devletin inşası için önemli adımlar atmıştır:
- Hıyanet-i Vataniye Kanunu (\(29\) Nisan \(1920\)): Meclis'e karşı çıkan ayaklanmaları ve vatan hainliği yapanları yargılamak amacıyla çıkarılmıştır.
- İstiklal Mahkemeleri: Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nu uygulamak ve adaleti sağlamak için kurulmuştur. Seyyar mahkemeler olarak görev yapmışlardır.
- Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (\(1921\) Anayasası): Yeni Türk Devleti'nin ilk anayasasıdır. Milli egemenliği, güçler birliğini ve meclis hükümeti sistemini esas almıştır.
- Sevr Antlaşması'nı Reddetme: Misak-ı Milli'ye aykırı olan ve Türk milletinin bağımsızlığını yok sayan Sevr Antlaşması'nı tanımadığını ilan etmiştir.
- Düzenli Ordu Kurma: Kuvâ-yi Milliye birliklerinin yerine daha disiplinli ve merkezi bir komuta yapısına sahip düzenli ordunun kurulması kararı alınmıştır.
⚡ BMM'ye Karşı Çıkan Ayaklanmalar
BMM'nin açılması ve milli mücadeleyi üstlenmesi, hem İstanbul Hükümeti hem de İtilaf Devletleri tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Bu durum, Anadolu'nun çeşitli yerlerinde ayaklanmaların çıkmasına neden olmuştur. BMM, bu ayaklanmaları bastırmak için Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri'ni kullanmıştır.
| Ayaklanma Türü | Örnek Ayaklanmalar | Nedenleri |
|---|---|---|
| İstanbul Hükümeti Tarafından Çıkarılanlar | Kuvâ-yi İnzibatiye (Halifelik Ordusu), Anzavur Ayaklanması | BMM'nin otoritesini tanımamak, hilafet ve saltanat yanlısı olmak, İtilaf Devletleri'nin kışkırtması. |
| İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri'nin Ortak Kışkırttığı Ayaklanmalar | Bolu, Düzce, Hendek, Adapazarı Ayaklanmaları, Yozgat Ayaklanması, Afyon Ayaklanması, Koçgiri Ayaklanması | Milli mücadeleyi engellemek, BMM'yi yıpratmak, halkı kışkırtmak. |
| Kuvâ-yi Milliye Liderlerinin Çıkardığı Ayaklanmalar | Çerkez Ethem Ayaklanması, Demirci Mehmet Efe Ayaklanması | Düzenli orduya katılmak istememe, otoriteye boyun eğmeme, kişisel çıkarlar. |
| Azınlıkların Çıkardığı Ayaklanmalar | Rum ve Ermeni Ayaklanmaları (Pontus Rum Ayaklanması) | Kendi devletlerini kurma amacı, İtilaf Devletleri'nin desteği. |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\):
Aşağıdakilerden hangisi Birinci Büyük Millet Meclisi'nin özelliklerinden biri değildir?
- Güçler Birliği ilkesini benimsemesi
- Kurucu bir meclis olması
- Meclis Hükümeti Sistemi'ni uygulaması
- Savaş meclisi özelliği taşıması
- Çok partili siyasi hayata sahip olması
Çözüm: Birinci Büyük Millet Meclisi, olağanüstü koşullarda kurulduğu için yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendinde toplamış (Güçler Birliği), yeni bir devlet kurduğu için kurucu, hükümetin meclis tarafından seçildiği Meclis Hükümeti Sistemi'ni benimsemiş ve temel amacı ülkeyi düşman işgalinden kurtarmak olduğu için savaş meclisi özelliği taşımıştır. Ancak bu dönemde henüz siyasi partiler kurulmamış, mecliste farklı gruplar olmasına rağmen tek çatı altında hareket edilmiştir. Çok partili siyasi hayat, daha sonraki dönemlerde denenecektir. Dolayısıyla doğru cevap E seçeneğidir.
Cevap: E
Soru \(2\):
Birinci Büyük Millet Meclisi'nin, Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nu çıkarması ve İstiklal Mahkemeleri'ni kurması, aşağıdaki ilkelerden hangisine doğrudan hizmet etmiştir?
- Hukuk devleti ilkesine
- Laiklik ilkesine
- Milli egemenlik ilkesine
- Güçler ayrılığı ilkesine
- Sosyal devlet ilkesine
Çözüm: Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri, BMM'nin otoritesini sağlamak, çıkan ayaklanmaları bastırmak ve milli mücadeleyi aksatan unsurları cezalandırmak amacıyla çıkarılmıştır. Bu eylemler, doğrudan doğruya meclisin aldığı kararların uygulanmasını ve milletin temsilcisi olan meclisin egemenliğini korumayı hedeflemiştir. Dolayısıyla, milli egemenliğin korunması ve meclis otoritesinin tesisi için yapılmışlardır. Cevap C seçeneğidir.
Cevap: C
Büyük Millet Meclisi (BMM), aşağıdaki tarihlerden hangisinde açılmıştır?
A) \(19\) Mayıs \(1919\)B) \(23\) Nisan \(1920\)
C) \(30\) Ağustos \(1922\)
D) \(29\) Ekim \(1923\)
E) \(10\) Kasım \(1938\)
Büyük Millet Meclisinin açılmasında etkili olan temel nedenler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesi.B) Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin dağıtılması.
C) Milli Mücadele'yi tek elden yürütecek bir merkeze ihtiyaç duyulması.
D) Yeni Türk Devleti'nin başkentini belirleme isteği.
E) Ulusal iradeyi temsil edecek bir organın oluşturulma zorunluluğu.
Büyük Millet Meclisi'nin \(23\) Nisan \(1920\) 'deki açılışında, Meclis Başkanlığına seçilen ilk kişi kimdir?
A) İsmet İnönüB) Kazım Karabekir
C) Mustafa Kemal Paşa
D) Fevzi Çakmak
E) Rauf Orbay
İlk Büyük Millet Meclisi'nin özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?
A) Güçler birliği ilkesini benimsemiştir.B) Savaşçı (mücadeleci) bir meclistir.
C) Laiklik ilkesini temel almıştır.
D) Ulusal egemenliği esas almıştır.
E) Olağanüstü yetkilere sahip bir meclistir.
Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Ulusal egemenlik ilkesi fiilen hayata geçirilmiştir.B) Yeni bir Türk devletinin kurulma yolunda önemli bir adım atılmıştır.
C) İstanbul Hükümeti'nin yasal temsilcisi olarak hareket etmiştir.
D) Milli Mücadele'nin merkezi haline gelmiştir.
E) Halkın temsilcileri tarafından oluşturulmuştur.
Osmanlı Mebusan Meclisi'nin İtilaf Devletleri tarafından dağıtılması ve İstanbul'un işgal edilmesi üzerine, Mustafa Kemal Paşa liderliğindeki Heyet-i Temsiliye, yeni bir ulusal meclisin açılması için çalışmalara başlamıştır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) İstanbul Hükümeti'nin Anadolu'daki ayaklanmaları bastırması.B) Saltanatın kaldırılması için uygun ortamın oluşturulması.
C) Ulusal iradeye dayalı yeni bir yönetim organı oluşturma ihtiyacı.
D) Sevr Antlaşması'nı onaylayacak bir meclise ihtiyaç duyulması.
E) İtilaf Devletleri ile barış görüşmelerine başlanması.
\(23\) Nisan \(1920\) 'de açılan Büyük Millet Meclisi'nin ilk dönem özelliklerinden biri değildir?
A) Güçler birliği ilkesini benimsemesi.B) Olağanüstü yetkilere sahip olması.
C) Hükümet kurma yetkisine sahip olması.
D) Meclis Hükümeti Sistemi'ni uygulaması.
E) Saltanatın devamlılığını savunması.
\(23\) Nisan \(1920\) 'de Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A) Osmanlı Devleti'nin resmen sona erdiğini göstermiştir.B) İstanbul Hükümeti ile işbirliğinin başlangıcı olmuştur.
C) Ulusal egemenliğe dayalı yeni Türk Devleti'nin temelleri atılmıştır.
D) İtilaf Devletleri'nin Anadolu'daki işgallerini sona erdirmiştir.
E) Azınlıkların yönetime katılmasını sağlamıştır.
Mustafa Kemal Paşa, Büyük Millet Meclisi'nin açılışından önce meclise sunduğu önerilerde, "Hükümet kurmak zorunludur. Geçici olmak kaydıyla bir hükümet başkanı veya padişah vekili atamak doğru değildir." şeklinde bir maddeye yer vermiştir. Bu maddenin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Padişahın yetkilerini kısıtlamak.B) Meclisin sürekliliğini ve bağımsızlığını sağlamak.
C) İtilaf Devletleri'ne karşı uzlaşmacı bir tavır sergilemek.
D) Yeni bir anayasa hazırlama sürecini hızlandırmak.
E) Uluslararası alanda tanınırlığı artırmak.
Büyük Millet Meclisi'nin açıldığı ilk günlerde, "Ulusal egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." ilkesinin benimsenmesi ve Meclisin üstün bir otorite olarak kabul edilmesi, aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
A) Monarşik yönetimin güçlendiğinin.B) İstanbul Hükümeti ile işbirliğinin devam ettiğinin.
C) Demokratik ve halk egemenliğine dayalı bir yapı hedeflendiğinin.
D) İtilaf Devletleri'nin baskılarının azaldığının.
E) Azınlık haklarına öncelik verildiğinin.
Büyük Millet Meclisi'nin açılmasına zemin hazırlayan en önemli gelişmelerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasıB) Sevr Antlaşması'nın imzalanması
C) Amasya Genelgesi'nin yayımlanması
D) İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından resmen işgal edilmesi
E) Misak-ı Millî kararlarının kabul edilmesi
İlk Büyük Millet Meclisi'nin temel özelliklerinden biri, hızlı karar alabilmek ve Millî Mücadele'yi etkin bir şekilde yürütebilmek amacıyla yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendinde toplamasıdır. Bu durum, Meclis'in hangi ilkeye göre hareket ettiğini gösterir?
A) Güçler ayrılığıB) Güçler birliği
C) Federalizm
D) Parlamenter sistem
E) Monarşi
Büyük Millet Meclisi'nin açılış tarihi olan \(23\) Nisan \(1920\) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Ulusal egemenliğin temsil edildiği bir dönemin başlangıcıdır.B) Mustafa Kemal Paşa Meclis Başkanı seçilmiştir.
C) Yeni Türk Devleti'nin temelleri atılmıştır.
D) Saltanatın hukuken kaldırıldığı tarihtir.
E) Millî Mücadele'nin merkezi bir yönetim altında toplanmasını sağlamıştır.
Büyük Millet Meclisi'nin açılmasından sonra, Meclis'in otoritesini sağlamlaştırmak ve Millî Mücadele'ye karşı çıkan iç isyanları bastırmak amacıyla çıkarılan ilk önemli kanunlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (\(1921\) Anayasası)B) Hıyanet-i Vataniye Kanunu
C) Medeni Kanun
D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
E) Soyadı Kanunu
Büyük Millet Meclisi'nin "kurucu meclis" niteliği taşımasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı Devleti'nin devamı niteliğinde olmasıB) Sadece yasama yetkisini kullanması
C) Yeni bir devlet düzeni kurma ve anayasa yapma yetkisine sahip olması
D) Saltanat ve hilafet makamlarını güçlendirmeyi hedeflemesi
E) Uluslararası antlaşmaları onaylama yetkisinin bulunmaması
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/2047-12-sinif-buyuk-millet-meclisinin-acilmasi-test-coz-41ds