📌 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı: Redif ve Sözcükte Anlam Çalışma Notları 🚀
💡 Redif Nedir?
Türk şiirinde dize sonlarında, ses, görev ve anlam bakımından aynı olan ek veya sözcük tekrarlarına redif denir. Redifler, şiire ahenk ve musiki katarlar. Kafiyeden sonra gelirler ve kafiyenin aksine, görev ve anlam bakımından tam bir benzerlik gösterirler. Redifler, şiirdeki uyumu güçlendiren önemli bir unsurdur.
- Sözcük Halinde Redif: Dize sonlarında aynı anlam ve görevde kullanılan sözcüklerin tekrar etmesidir.
Örnek:
Gönlümde açan çiçekler geldi
Yüzüme vuran rüzgar geldiYukarıdaki örnekte "geldi" sözcükleri, dize sonlarında aynı anlam ve görevde (gelmek fiilinin geçmiş zaman çekimi) tekrarlandığı için sözcük halinde rediftir.
- Ek Halinde Redif: Dize sonlarında aynı görevdeki çekim veya yapım eklerinin tekrar etmesidir. Bu ekler, aynı seslere sahip olmalıdır.
Örnek:
Baharın gelişiyle canlandı toprağımız
Yeşerdi her yer, şenlendi bağrımızBu örnekte "-ımız" ekleri, dize sonlarında aynı görevde (iyelik eki) tekrarlandığı için ek halinde rediftir.
Önemli Not: Redif ile kafiye karıştırılmamalıdır. Redif, dize sonlarındaki ses, görev ve anlamca aynı olan ek veya sözcüklerdir; kafiye ise farklı anlam ve görevdeki ses benzerliğidir. Önce kafiye, sonra redif aranır.
💡 Sözcükte Anlam Nedir?
Dilimizde her sözcük, bir kavramı, varlığı, durumu veya eylemi karşılamak üzere belirli bir anlam taşır. Sözcüğün kullanıldığı yere ve bağlama göre farklı anlamlar kazanması mümkündür. Türkçede sözcüklerin farklı anlam boyutları incelenir.
\(1\). Gerçek (Temel) Anlam
Bir sözcüğün akla gelen ilk, temel ve herkesçe bilinen anlamıdır. Sözlükte yer alan ilk anlam genellikle gerçek anlamdır.
Örnek: "Elma" sözcüğünün gerçek anlamı, yenilebilen bir meyvedir. "Kapı" sözcüğünün gerçek anlamı, bir yere giriş çıkışı sağlayan açılıp kapanır engeldir.
\(2\). Yan Anlam
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşmadan, ona benzerlik veya ilgi yoluyla kazandığı yeni anlamdır. Genellikle organ adlarından ve somut nesnelerden türetilir.
Örnek: "Kapı" sözcüğünün gerçek anlamı geçiş yeridir. "Dağın etekleri", "Ayakkabının burnu" ifadelerinde "etek" ve "burun" sözcükleri gerçek anlamlarından yola çıkarak benzerlik ilişkisiyle yeni anlamlar kazanmıştır.
\(3\). Mecaz Anlam
Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak, soyut bir anlam kazanmasıdır. Genellikle benzetme veya eğretileme yoluyla oluşur.
Örnek: "Yanan ormanlar yüreğimi yaktı." cümlesindeki "yaktı" sözcüğü, gerçek anlamdaki ateşle yakmaktan farklı olarak, üzüntü ve acı vermek anlamında kullanılmıştır.
\(4\). Terim Anlam
Bir bilim, sanat, meslek veya spor dalına özgü özel anlam taşıyan sözcüklerdir.
Örnek: "Edebiyat dersinde redif ve kafiye işledik." cümlesinde "redif" ve "kafiye" sözcükleri edebiyat terimidir. "Matematikte açı, üçgen gibi terimler kullanılır." cümlesinde " \(açı\) " ve " \(üçgen\) " matematik terimleridir.
✅ Anlam İlişkilerine Göre Sözcükler
- Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları farklı olduğu halde anlamları aynı olan sözcüklerdir.
Örnek: "Öğrenci - Talebe", "Doktor - Hekim", "Siyah - Kara", "Ulus - Millet"
- Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler: Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir.
Örnek: "İyi - Kötü", "Uzun - Kısa", "Gülmek - Ağlamak", "Gelmek - Gitmek"
- Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde anlamları tamamen farklı olan sözcüklerdir.
Örnek: "Yüz" (\(1\). insan vücudunun bir bölümü, \(2\). sayı \(100\), \(3\). yüzmek eylemi), "El" (\(1\). vücut organı, \(2\). yabancı)
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek Soru \(1\)
Aşağıdaki dizelerin hangisinde redif kullanılmıştır?
- A) Gök yeşil, yer yeşil, dağlar yeşil
Güzellikler içinde bir bahar mevsimi - B) Rüzgar eser, dallar sallanır
Kuşlar uçar, şarkılar söyler - C) Ağaçlar çiçek açtı, bahar geldi
Gönlümde çiçekler açtı, mutluluk geldi - D) Yollar uzar, ufuklar açılır
Yeni umutlar, yeni başlangıçlar
Çözüm:
C seçeneğindeki "geldi" sözcükleri, dize sonlarında hem yazılışları hem de görevleri (gelmek fiilinin geçmiş zaman çekimi) aynı olduğu için sözcük halinde redif oluşturur. Diğer seçeneklerde bu tür bir ses ve görev benzerliği yoktur.
Doğru Cevap: C
Örnek Soru \(2\)
"Sıcak" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmıştır?
- A) Bugün hava gerçekten çok sıcak.
- B) Çayımı çok sıcak içmeyi severim.
- C) Bize çok sıcak bir karşılama yaptılar.
- D) Fırından yeni çıkmış ekmekler hala sıcaktı.
Çözüm:
C seçeneğinde geçen "sıcak karşılama" ifadesi, gerçek anlamdaki ısı sıcaklığından farklı olarak, samimi, içten ve yakın anlamında kullanılmıştır. Bu nedenle mecaz anlam taşır. Diğer seçeneklerde "sıcak" sözcüğü kendi gerçek anlamında kullanılmıştır.
Doğru Cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi redifin temel özelliklerinden biri değildir?
A) Redifler, dize sonlarında yer alır.B) Redifler, aynı görevde ve aynı anlamda olan ekler veya kelimelerden oluşur.
C) Redifler, kafiyeden sonra gelir.
D) Redif, her zaman tek bir kelimeden oluşur.
E) Şiire ahenk katan unsurlardan biridir.
"Ağaçlar yeşerdi, dallar çiçek açtı, Kuşlar şarkı söyledi, içim ferahladı. Yine bahar geldi, dünya canlandı, Her yan neşe doldu, gönlüm şenlendi." Yukarıdaki dörtlükte yer alan redif aşağıdakilerden hangisidir?
A) -diB) açtı / ferahladı
C) -landı
D) -di / -dı
E) canlandı / şenlendi
Aşağıdaki dizelerin hangisinde diğerlerinden farklı bir redif türü kullanılmıştır?
A) Gönlümde bir hüzün, gözümde yaşlar var, / Her geçen gün artar, içimde sırlar var.B) Gelincikler açmış, ovaya bak sen, / Güzelliğiyle büyülemiş, ruhuma değen.
C) Yıllar geçti, iz bıraktı bende, / Her anı bir anı, kalbimde yandı.
D) Seher yeli esti, yapraklar döküldü, / Bir hüzün kapladı, içim burkuldu.
E) Gözümde canlandı eski hatıralar, / Sensiz geçen günler, sanki bir rüyalar.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "sıcak" kelimesi mecaz anlamda kullanılmıştır?
A) Annem, misafirleri çok sıcak bir ilgiyle karşıladı.B) Bugün hava o kadar sıcak ki dışarı çıkmak istemiyorum.
C) Sobanın yanındaki su, çok sıcak olmuş.
D) Yaz aylarında sıcak içeceklerden uzak durmalıyız.
E) Fırından yeni çıkmış ekmekler hâlâ sıcaktı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "perde" kelimesi terim anlamıyla kullanılmıştır?
A) Sahnedeki oyuncular, üçüncü perdenin sonunda seyirciden büyük alkış aldı.B) Odadaki ışığı kesmek için pencereye kalın bir perde astık.
C) Filmdeki kötü karakterin arkasındaki perde henüz aralanmadı.
D) Hayatın inişli çıkışlı perdeleri bizi olgunlaştırdı.
E) Gözündeki perde kalkınca her şeyi daha net görmeye başladı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime sesteş (eş sesli) değildir?
A) Bugün hava çok güzeldi, dışarıda biraz yaz.B) Bahar gelince kırlar yemyeşil olur, otlar boy verir.
C) Misafirlerimize güzel bir gül demeti aldık.
D) Derenin kenarındaki çayda balık tutmaya gittik.
E) Bu işi yaparken çok ince düşünmek gerekir.
Aşağıdaki dizelerden hangisinde redif kullanılmıştır? I. Bir an önce görünsün diye ufukta gemiler, II. Bekliyorum seni limanlarda, iskelelerde. III. Gözlerim yollarda, kalbimde derin sızılar, IV. Kavuşmak ümidiyle geçen her gecelerde.
A) I. ve II. dizelerdeB) II. ve IV. dizelerde
C) I. ve III. dizelerde
D) III. ve IV. dizelerde
E) Redif kullanılmamıştır.
"Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz, Her ne zaman anlatsam senle dertleştiklerimiz." Yukarıdaki dizelerde yer alan redif aşağıdakilerden hangisidir?
A) "-lerimiz" ekiyle oluşan ek redifidir.B) "gülüştüklerimiz" sözcüğüyle oluşan sözcük redifidir.
C) "-tüklerimiz" ekiyle oluşan ek redifidir.
D) "dertleştiklerimiz" sözcüğüyle oluşan sözcük redifidir.
E) Redif bulunmamaktadır.
"Gönlümde bir sevda ateşi yanar, Yüreğimde bir umut pınarı coşar. Gözlerim yollarda hep seni arar, Her geçen gün sensizliğe azar." Yukarıdaki dizelerde yer alan redif ve kafiye aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Redif: "-ar" (ek redifi), Kafiye: "a" (yarım kafiye)B) Redif: "yanar" (sözcük redifi), Kafiye: "r" (yarım kafiye)
C) Redif: "-ar" (ek redifi), Kafiye: "an" (tam kafiye)
D) Redif: "arar" (sözcük redifi), Kafiye: "a" (yarım kafiye)
E) Redif: "-ar" (ek redifi), Kafiye: "nar" (zengin kafiye)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "sıcak" sözcüğü mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
A) Sıcak çay içmek içimi ısıttı.B) Bugün hava çok sıcak, bunaldım.
C) Misafirleri sıcak bir gülümsemeyle karşıladı.
D) Fırından yeni çıkmış ekmek sıcaktı.
E) Sobanın etrafında sıcak bir ortam vardı.
"Sahneye çıkan oyuncu, alkışlar eşliğinde \(3\). perdenin sonuna geldiğini anons etti." cümlesinde terim anlamıyla kullanılan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?
A) OyuncuB) Alkışlar
C) Perde
D) Anons etti
E) Sahne
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soyut anlamlı bir sözcük kullanılmamıştır?
A) Onun düşünceleri her zaman beni etkilemiştir.B) Sevgi, insanların hayatındaki en büyük güçtür.
C) Masadaki kitapları düzenlemelisin.
D) Cesaret, zor zamanlarda ortaya çıkar.
E) Umut, geleceğe dair inancımızı besler.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/2096-9-sinif-redif-ve-sozcukte-anlam-test-coz-rw78