Fiilimsiler (Eylemsiler) Nedir? 📌
Sevgili \(8\). Sınıf öğrencileri, LGS Türkçe'nin en kritik konularından biri olan fiilimsiler (eylemsiler) konusunu bu notla tamamen kavrayacaksınız! Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiilin tüm özelliklerini taşımayan; cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir.
Unutmayın, fiilimsiler çekimli fiil değildir. Yani şahıs ve kip ekleri almazlar. Olumsuzluk eki (\("-ma/-me"\)) alabilirler. Fiilimsi ekleri yapım ekidir ve fiilden isim, fiilden sıfat veya fiilden zarf yaparlar.
Fiilimsilerin Özellikleri 📌
- Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulurlar.
- Fiil anlamını tamamen kaybetmezler ancak fiil gibi çekimlenemezler (şahıs ve kip eki almazlar).
- Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde bulunurlar.
- Olumsuzluk eki (\("-ma/-me"\)) alabilirler. Örneğin: gelmek, okumayan, gülmeden.
- Fiilimsiler, cümlede yan cümlecik kurar.
\(1\). İsim-Fiil (Mastar) 💡
Fiillere getirilen "-mak/-mek", "-ış/-iş/-uş/-üş" ve "-ma/-me" ekleriyle türetilen ve cümlede isim görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilin adıdır.
- Ekleri: "-mak/-mek", "-ış/-iş/-uş/-üş", "-ma/-me"
Örnekler:
- Onun gülüşü hepimizi mutlu etti. (Gülmek fiilinden isim-fiil)
- Bu kitabı okumak çok keyifliydi. (Okumak fiilinden isim-fiil)
- Sınavda konuşmak yasaktır. (Konuşmak fiilinden isim-fiil)
Kalıcı İsimlere Dikkat! 💡
Bazı isim-fiiller zamanla fiilimsi özelliğini yitirerek bir varlığın veya kavramın kalıcı adı haline gelir. Bu sözcükler artık fiilimsi kabul edilmez.
Örnekler:
- Annem sofraya dolma getirdi. (\("dolma"\), artık bir yemek adıdır, fiilimsi değildir.)
- Bakkaldan çakmak alır mısın? (\("çakmak"\), bir nesnenin adıdır, fiilimsi değildir.)
- Yemekten sonra dondurma yedik. (\("dondurma"\), bir tatlının adıdır, fiilimsi değildir.)
\(2\). Sıfat-Fiil (Ortaç) ✅
Fiillere getirilen "-an/-en", "-ası/-esi", "-maz/-mez", "-ar/-er/-ır/-ir/-ur/-ür", "-dik/-dık/-duk/-dük/-tık/-tik/-tuk/-tük", "-ecek/-acak", "-miş/-mış/-muş/-müş" ekleriyle türetilen ve cümlede sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir. Genellikle kendisinden sonra gelen ismi nitelerler.
- Ekleri: "-an/-en", "-ası/-esi", "-maz/-mez", "-ar/-er", "-dik/-dık", "-ecek/-acak", "-miş/-mış" (kodlama: Anası mezar dikecekmiş)
Örnekler:
- Gelen misafirleri karşıladık. (Hangi misafirler? Gelen, misafir ismini nitelemiştir.)
- Yıkılası dağlar yollarımı kesti. (Nasıl dağlar? Yıkılası, dağlar ismini nitelemiştir.)
- Koşar adımlarla yanıma geldi. (Nasıl adımlar? Koşar, adımlar ismini nitelemiştir.)
- Görünmez kazalar hepimizi korkutur. (Nasıl kazalar? Görünmez, kazalar ismini nitelemiştir.)
- Okuduğum kitap çok güzeldi. (Hangi kitap? Okuduğum, kitap ismini nitelemiştir.)
- Gelecek hafta sınavımız var. (Hangi hafta? Gelecek, hafta ismini nitelemiştir.)
- Çözülmüş soruları tekrar inceledim. (Nasıl sorular? Çözülmüş, sorular ismini nitelemiştir.)
Adlaşmış Sıfat-Fiil 💡
Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil ismin yerine geçerek adlaşmış sıfat-fiil olur ve ismin aldığı ekleri alır.
Örnekler:
- Gelenler salona oturdu. (Aslında: "Gelen insanlar salona oturdu." Burada "insanlar" ismi düşmüştür.)
- Çalışan kazanır. (Aslında: "Çalışan kişi kazanır.")
\(3\). Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç) 🚀
Fiillere getirilen eklerle türeyen, cümlede zarf görevinde kullanılan ve genellikle eylemin zamanını veya durumunu belirten sözcüklerdir. Zarf-fiiller cümleye iki farklı anlam katar: durum veya zaman.
- Ekleri: "-ken", "-alı/-eli", "-madan/-meden", "-ince/-ınca/-unca/-ünce", "-ip/-ıp/-up/-üp", "-arak/-erek", "-dıkça/-dikçe/-tıkça/-tikçe", "-e...-e", "-r...-maz", "-casına/-cesine", "-meksin/-maksızın", "-dığında/-diğinde", "-a/-e" (tek başına)
Örnekler:
- Oraya gülerek gitti. (Nasıl gitti? Durum zarfı)
- Sen giderken ben geliyordum. (Ne zaman geliyordum? Zaman zarfı)
- Ders çalışmadan sınava girdi. (Nasıl girdi? Durum zarfı)
- Yağmur dinince dışarı çıktık. (Ne zaman çıktık? Zaman zarfı)
- Soruları çözüp öğretmene verdi. (Nasıl verdi? Durum zarfı)
- Eve gelir gelmez uyudu. (Ne zaman uyudu? Zaman zarfı)
- Beni gördükçe mutlu oluyor. (Ne zaman mutlu oluyor? Zaman zarfı)
Fiilimsiler ve Çekimli Fiiller Arasındaki Fark ✅
Bu tablo, fiilimsiler ile çekimli fiiller arasındaki temel farkları özetlemektedir:
| Özellik | Fiilimsiler | Çekimli Fiiller |
|---|---|---|
| Kip ve Şahıs Eki | Almazlar | Alırlar |
| Cümledeki Görevi | İsim, Sıfat, Zarf | Yüklem |
| Yan Cümlecik Kurma | Kurarlar | Kurmazlar (asıl yargıyı bildirirler) |
| Olumsuzluk Eki (\("-ma/-me"\)) | Alabilirler | Alabilirler |
Genel Tekrar ve İpuçları 🚀
- Fiilimsi eklerini iyi ezberleyin. Özellikle sıfat-fiilin "Anası mezar dikecekmiş" kodlamasını kullanın.
- Bir sözcüğün fiilimsi olup olmadığını anlamak için olumsuzluk eki (\("-ma/-me"\)) alıp almadığını deneyin. Eğer alabiliyorsa fiilimsi olma ihtimali yüksektir. (Örn: okumak \(\rightarrow\) okumamak; okuyan \(\rightarrow\) okumayan; gülerken \(\rightarrow\) gülmezken)
- Kalıcı isimlere dikkat edin! Onlar fiilimsi değildir.
- Adlaşmış sıfat-fiilleri gözden kaçırmayın.
- Zarf-fiillerin cümleye durum veya zaman anlamı kattığını unutmayın. Cümleye "Nasıl?" veya "Ne zaman?" sorularını sorun.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı türde bir fiilimsi kullanılmıştır?
A) Gelen gideni aratır.
B) Çocuk, okumayı çok seviyor.
C) Görünmez bir kaza atlattık.
D) Çözülmüş soruları tekrar inceledi.
Çözüm \(1\)
Şıkları inceleyelim:
- A) "Gelen": "-en" eki almıştır, sıfat-fiildir.
- B) "okumayı": "-ma/-me" eki almıştır, isim-fiildir.
- C) "Görünmez": "-mez" eki almıştır, sıfat-fiildir.
- D) "Çözülmüş": "-müş" eki almıştır, sıfat-fiildir.
A, C ve D şıklarındaki fiilimsiler sıfat-fiil iken, B şıkkındaki "okumayı" sözcüğü isim-fiildir. Bu nedenle farklı türde olan B şıkkıdır.
Cevap: B
Soru \(2\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalıcı isim olmuştur?
A) Okulda dondurma yedik.
B) Odayı boyama işini bana bıraktılar.
C) Bu konuşma çok uzadı.
D) Gezmek insana iyi gelir.
Çözüm \(2\)
Şıkları inceleyelim:
- A) "dondurma": Bir yiyecek adı olmuştur, fiilimsi özelliğini yitirip kalıcı isim olmuştur.
- B) "boyama": Boyama eyleminin adıdır, hala fiilimsi (isim-fiil) özelliğini korumaktadır. (Boyamama diyebiliriz.)
- C) "konuşma": Konuşma eyleminin adıdır, hala fiilimsi (isim-fiil) özelliğini korumaktadır. (Konuşmama diyebiliriz.)
- D) "Gezmek": Gezme eyleminin adıdır, hala fiilimsi (isim-fiil) özelliğini korumaktadır. (Gezmemek diyebiliriz.)
Sadece A şıkkındaki "dondurma" sözcüğü bir nesnenin/yiyeceğin adı haline geldiği için kalıcı isimdir ve fiilimsi değildir.
Cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil (mastar) kullanılmıştır?
A) Çocuklar parkta neşeyle koşuyordu.B) Yazarın son kitabı çok beğenildi.
C) Onu görmek için sabırsızlanıyordum.
D) Hızlı adımlarla yanımızdan geçti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil (ortaç) farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Gelecek hafta izne ayrılacakmış.B) Koşan adam birden yere düştü.
C) Kırılmış eşyaları kutuya koydu.
D) Tanıdık bir yüz aradı kalabalıkta.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil (bağ-fiil, ulaç) kullanılmıştır?
A) Gelirken bize uğramayı unutma.B) Odanın ışıkları birden söndü.
C) Okulda düzenlenen törene katıldık.
D) Annesi ona güzel bir hikaye okudu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç farklı türde fiilimsi bir arada kullanılmıştır?
A) Arkadaşını görünce sevinerek koşmaya başladı.B) Gelecek zamanlarda yaşanacak olaylar bizi endişelendiriyor.
C) Kitap okumayı sevenler, her zaman bilgili kişilerdir.
D) Derse geç kalan öğrenci, özür dileyerek yerine oturdu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-mA" eki, diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Çamaşır asma işini bana bıraktı.B) Dondurma yemeyi çok severim.
C) Kitap okuma alışkanlığı edinmeliyiz.
D) Bu konuyu ona danışma hakkın var.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmıştır?
A) Çocuk, hızlı adımlarla koşarak uzaklaştı.B) Yorgun gözlerle etrafına bakındı.
C) Onunla tanışmak benim için büyük bir mutluluktu.
D) Geleneksel yemeklerimizi severek yeriz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde adlaşmış sıfat-fiil vardır?
A) Kırılan vazoyu tamir etmeye çalıştı.B) Yıkanacak çamaşırlar birikti.
C) Gelen misafirleri kapıda karşıladık.
D) Okuduklarından çok etkilenmişti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil kullanılmıştır?
A) Gelecek hafta önemli bir sınavımız var.B) Annem, gülerek içeri girdi.
C) Yazılacak şiirler çoktan hazırdı.
D) Okulun bahçesinde oynayan çocuklar vardı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-mış" eki fiilimsi (sıfat-fiil) göreviyle kullanılmamıştır?
A) Kapanmış kapılar ardında bekliyordu.B) Yıkanmış çamaşırlar mis gibi kokuyordu.
C) Duyulmuş sözleri tekrar etmekten sıkıldı.
D) Dün gece kar yağmış.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem isim-fiil hem de zarf-fiil bir arada kullanılmıştır?
A) Konuşarak anlaşmak en güzel çözümdür.B) Gelen misafirleri gülümseyerek karşıladık.
C) Çalışmak, başarının anahtarıdır.
D) Kitap okumayı çok sever, her akşam okurdu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem isim-fiil, hem sıfat-fiil hem de zarf-fiil bir arada kullanılmıştır?
A) Koşar adım yanıma gelip, anlatacaklarını dikkatle dinlememi istedi.B) Kitap okumak, insana farklı dünyaların kapılarını açan eşsiz bir eylemdir.
C) Gözleri dolarak sahnedeki oyunu izleyen çocuk, bir ara gülümsemeye başladı.
D) Yağmur yağınca sokağa çıkmaktan vazgeçenler, içeri girip televizyon izlediler.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-ma / -me" ekiyle türemiş bir isim-fiil bulunmamaktadır?
A) Onunla tanışma hikayemiz oldukça ilginçti.B) Kitap okumayı çok seviyorum, bu bir tutku benim için.
C) Yazarın son romanı okuma listemde ilk sırada yer alıyor.
D) Bu projeyi bitirme şansımız maalesef kalmadı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil (ortaç) kullanılmamıştır?
A) Çözülesi sorunlar masanın üzerinde bizi bekliyordu.B) Gelmez günler için boş yere hayal kurma.
C) Yıkılası dağlar, yollarımızı kapatmıştı.
D) Sabahları koşarak işe gitmek ona iyi geliyordu.
"Onunla konuşurken gözlerinin içi gülüyor, sanki tüm dertlerini unutuyordu." cümlesindeki zarf-fiilin türce özdeşi aşağıdakilerin hangisinde vardır?
A) Kapıyı açar açmaz içeri daldı.B) Kitap okuyalı hayatım değişti.
C) Eve gelir gelmez yemeğe oturdu.
D) Otobüsten iner inmez beni aradı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı türde bir fiilimsi kullanılmıştır?
A) Gülen yüzüyle herkesi etkilemeyi başardı.B) Koşarak gelen çocuk, annesine sarıldı.
C) Okunmuş kitapları rafa dizdi.
D) Ders çalışmayı asla bırakmamalısın.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil (mastar) kullanılmıştır?
A) Geldiğini duyunca çok sevindik.B) Koşar adımlarla yanımıza geldi.
C) Kitap okumayı çok seviyorum.
D) Dere tepe aşarak köye ulaştılar.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat-fiil (ortaç) farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Çözülesi sorunlar bizi bekliyor.B) Koşan adamlara kimse yetişemedi.
C) Gelecek nesiller için çalışmalıyız.
D) Tanıdık bir yüz görünce rahatladık.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil (ulaç) kullanılmıştır?
A) Yıkanmış çamaşırları astı.B) Okuldan koşarak eve geldi.
C) Yaşanacak güzel günler var.
D) Onunla tanışmak çok isterim.
"Dondurma, köprü, ekmek, çakmak" gibi kelimeler fiilimsi eki almalarına rağmen zamanla kalıcı isim (kalıcı ad) olmuşlardır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu duruma benzer bir kullanım vardır?
A) Eve gelirken yolda bir arkadaşıma rastladım.B) Toplantıya katılmak için erken gelmeliydi.
C) Bahçedeki kazma ile toprağı eşeledi.
D) Okulda okuyan öğrencileri ziyaret ettik.
"Yürüyüş yaparken, etrafımdaki ağaçların rüzgârda sallanışını izlemek bana huzur veriyordu. Görülecek çok yer vardı ve her adımda yeni bir keşif beni bekliyordu. Böyle anlarda hayatın ne kadar güzel olduğunu düşünmeden edemiyordum." Yukarıdaki parçada kaç farklı türde fiilimsi kullanılmıştır?
A) \(1\)B) \(2\)
C) \(3\)
D) \(4\)
"Yemek yapmayı çok severdi. Annesinin her zaman tatlı yapışını hayranlıkla izlerdi. Hayattaki tek amacı, iyi bir aşçı olmaktı." Yukarıdaki parçada kaç tane isim-fiil kullanılmıştır?
A) \(1\)B) \(2\)
C) \(3\)
D) \(4\)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-dik" ekiyle türemiş bir sıfat-fiil kullanılmıştır?
A) Okunacak kitaplar raflarda bekliyor.B) Geldiğim günden beri seni arıyorum.
C) Koşan adam bir anda durdu.
D) Pişmiş aşa su katılmaz.
"Eve gelir gelmez yemeğini yedi, sonra da dinlenmek için odasına çekildi." cümlesindeki zarf-fiil aşağıdakilerden hangisidir?
A) gelir gelmezB) yemeğini
C) dinlenmek
D) çekildi
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime fiilimsi özelliğini kaybetmiş, kalıcı isim olmuştur?
A) Pazardan dolma almayı unuttum.B) Toplantıya geliş saati belli değildi.
C) Bu soruyu çözmek için çok uğraştı.
D) Güle güle gitsin, güle güle gelsin.
"Kitap okumayı seven, çalışkan bir öğrenciydi. Sınavlara hazırlanırken notlarını düzenli tutar, her konuyu anlayana kadar tekrar ederdi. Başarıya ulaşmak için elinden gelen her şeyi yapardı." Yukarıdaki metinde kaç farklı türde fiilimsi kullanılmıştır?
A) \(1\)B) \(2\)
C) \(3\)
D) \(4\)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/2233-8-sinif-lgs-fiilimsiler-test-coz-r9qw