📌 10. Sınıf Matematik: Sayılar, EBOB-EKOK ve Bölünebilme Kuralları Sınav Çalışma Notu 🚀
Merhaba sevgili \(10\). Sınıf öğrencileri! Bu çalışma notu, Sayılar Teorisi, Bölünebilme Kuralları ile EBOB ve EKOK konularındaki bilgilerinizi pekiştirmek ve sınava hazırlanmanıza yardımcı olmak için özel olarak hazırlandı. Başarılar dileriz! 💡
Sayılar Teorisi Temelleri
Sayılar matematiğin temelini oluşturur ve günlük hayatımızın her yerindedir. Bu bölümde temel sayı kümelerini ve özelliklerini hatırlayalım.
- Doğal Sayılar (\(\mathbb{N}\)): Sayma sayıları ve sıfırdan oluşan kümedir. \(\{0, 1, 2, 3, ...\}\)
- Tam Sayılar (\(\mathbb{Z}\)): Doğal sayılar ve negatiflerinin birleşimidir. \(\{..., -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, ...\}\)
- Rasyonel Sayılar (\(\mathbb{Q}\)): \(a\) bir tam sayı ve \(b\) sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere, \(\frac{a}{b}\) şeklinde yazılabilen sayılardır. Örnek: \(\frac{1}{2}\), \(-3\), \(0.75\).
- İrrasyonel Sayılar (\(\mathbb{Q}'\)): Rasyonel olmayan, yani \(\frac{a}{b}\) şeklinde yazılamayan sayılardır. Virgülden sonrası düzensiz ve sonsuz devam eder. Örnek: \(\sqrt{2}\), \(π\), \(e\).
- Gerçek (Reel) Sayılar (\(\mathbb{R}\)): Rasyonel ve irrasyonel sayıların birleşimiyle oluşan en geniş sayı kümesidir.
Bölünebilme Kuralları ✅
Bir sayının başka bir sayıya kalansız bölünüp bölünmediğini anlamamızı sağlayan pratik kurallardır. Özellikle büyük sayılarla işlem yaparken hayat kurtarıcıdır.
| Bölünen Sayı | Kural | Örnek |
|---|---|---|
| \(2\) | Sayı çift olmalı (son rakamı \(0, 2, 4, 6, 8\)). | \(128\) (son rakam \(8\)) |
| \(3\) | Rakamları toplamı \(3\) veya \(3\) 'ün katı olmalı. | \(456\) (\(4+5+6=15\), \(15\) \(3\) 'ün katı) |
| \(4\) | Son iki basamağının oluşturduğu sayı \(4\) veya \(4\) 'ün katı olmalı. | \(1324\) (\(24\) \(4\) 'ün katı) |
| \(5\) | Son rakamı \(0\) veya \(5\) olmalı. | \(780\), \(915\) |
| \(6\) | Hem \(2\) 'ye hem \(3\) 'e kalansız bölünmeli. | \(72\) (çift ve \(7+2=9\), \(9\) \(3\) 'ün katı) |
| \(9\) | Rakamları toplamı \(9\) veya \(9\) 'un katı olmalı. | \(1845\) (\(1+8+4+5=18\), \(18\) \(9\) 'un katı) |
| \(10\) | Son rakamı \(0\) olmalı. | \(2030\) |
| \(11\) | Sağdan başlayarak rakamlar birer atlayarak işaretlenir (\(+,-,+,-\dots\)). İşaretli rakamların toplamı \(0\) veya \(11\) 'in katı olmalı. | \(1045\): \(+5-4+0-1=0\) |
💡 Önemli Not: Bir sayı, \(a\) ve \(b\) aralarında asal olmak üzere, hem \(a\) 'ya hem de \(b\) 'ye bölünüyorsa, \(a \times b\) 'ye de bölünür. Örneğin, \(12\) 'ye bölünebilme kuralı için \(3\) ve \(4\) kurallarına bakılır (\(3\) ve \(4\) aralarında asaldır).
EBOB ve EKOK 💡
İki veya daha fazla sayının ortak bölenleri ve ortak katları arasında özel bir yere sahip olan EBOB ve EKOK kavramları, problemlerin çözümünde sıkça kullanılır.
EBOB (En Büyük Ortak Bölen)
- İki veya daha fazla sayıyı aynı anda bölebilen en büyük pozitif tam sayıdır.
- Genellikle büyük bir bütünü eş parçalara ayırma, bidonları doldurma gibi problemlerde kullanılır.
EKOK (En Küçük Ortak Kat)
- İki veya daha fazla sayının ortak katları arasında en küçük pozitif tam sayıdır.
- Genellikle periyodik olayların tekrar buluşma zamanı (otobüs seferleri), küçük parçalardan büyük bir bütün oluşturma (kare fayanslarla dikdörtgen alan kaplama) gibi problemlerde kullanılır.
EBOB ve EKOK Hesaplama Yöntemleri
Sayıları asal çarpanlarına ayırarak EBOB ve EKOK bulmak en yaygın yöntemdir:
- EBOB için: Ortak asal çarpanlardan üssü en küçük olanları çarpılır.
- EKOK için: Tüm asal çarpanlardan üssü en büyük olanları çarpılır.
Önemli İlişki: İki pozitif tam sayı (\(a\) ve \(b\)) için her zaman \(\text{EBOB}(a, b) \times \text{EKOK}(a, b) = a \times b\) eşitliği geçerlidir.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek Soru 1: Bölünebilme
Soru: Dört basamaklı \(5A3B\) sayısının \(3\) 'e ve \(5\) 'e kalansız bölünebilmesi için \(A+B\) toplamının alabileceği en büyük değer kaçtır?
Çözüm:
- Sayı \(5\) 'e kalansız bölündüğüne göre, \(B\) rakamı \(0\) veya \(5\) olmalıdır.
- Sayı \(3\) 'e kalansız bölündüğüne göre, rakamları toplamı (\(5+A+3+B\)) \(3\) 'ün katı olmalıdır. Yani \(8+A+B = 3k\) olmalıdır.
Durum 1: \(B=0\) ise
- \(8+A+0 = 3k \implies 8+A = 3k\).
- \(A\) bir rakam olduğundan (\(0 \le A \le 9\)):
- Eğer \(A=1\), \(8+1=9\) (sağlar).
- Eğer \(A=4\), \(8+4=12\) (sağlar).
- Eğer \(A=7\), \(8+7=15\) (sağlar).
- Bu durumda \(A+B\) değerleri: \(1+0=1\), \(4+0=4\), \(7+0=7\).
Durum 2: \(B=5\) ise
- \(8+A+5 = 3k \implies 13+A = 3k\).
- \(A\) bir rakam olduğundan (\(0 \le A \le 9\)):
- Eğer \(A=2\), \(13+2=15\) (sağlar).
- Eğer \(A=5\), \(13+5=18\) (sağlar).
- Eğer \(A=8\), \(13+8=21\) (sağlar).
- Bu durumda \(A+B\) değerleri: \(2+5=7\), \(5+5=10\), \(8+5=13\).
\(A+B\) toplamının alabileceği en büyük değer \(13\) olarak bulunur.
Örnek Soru 2: EBOB ve EKOK
Soru: Boyutları \(30\) cm ve \(42\) cm olan dikdörtgen şeklindeki bir karton, hiç artmayacak şekilde eş karelere ayrılacaktır. Bu karelerden birinin kenar uzunluğu en fazla kaç cm olabilir? Bu işlem sonucunda kaç adet kare elde edilir?
Çözüm:
- Kartonu eş karelere ayırmak demek, hem \(30\) cm'i hem de \(42\) cm'i bölebilecek bir kenar uzunluğu bulmak demektir. Ayrıca bu kenar uzunluğunun en fazla olması istendiğinden, \(30\) ve \(42\) 'nin EBOB'unu bulmalıyız.
- Asal çarpanlara ayıralım:
- \(30 = 2 \times 3 \times 5\)
- \(42 = 2 \times 3 \times 7\)
- Ortak asal çarpanlar \(2\) ve \(3\) 'tür. Üsleri en küçük olanları alırsak:
- \(\text{EBOB}(30, 42) = 2^1 \times 3^1 = 6\).
- Yani, bir karenin kenar uzunluğu en fazla \(6\) cm olabilir.
Elde edilecek kare sayısı:
- \(30\) cm'lik kenar boyunca \(\frac{30}{6} = 5\) kare sığar.
- \(42\) cm'lik kenar boyunca \(\frac{42}{6} = 7\) kare sığar.
- Toplam kare sayısı \(5 \times 7 = 35\) adettir.
Cevap: Bir karenin kenar uzunluğu en fazla \(6\) cm olabilir ve toplam \(35\) adet kare elde edilir.
Umarız bu notlar sınav hazırlığınızda size yardımcı olur! Başarılar dileriz! 🚀
Aşağıdaki işlemin sonucu kaçtır? \((\sqrt{3} - 1)^2 + (\sqrt{3} + 1)^2\)
A) \(2\)B) \(4\)
C) \(6\)
D) \(8\)
E) \(10\)
\(2^{x+1} + 2^{x-1} = 40\) denklemini sağlayan \(x\) değeri kaçtır?
A) \(2\)B) \(3\)
C) \(4\)
D) \(5\)
E) \(6\)
\(|2x - 3| \le 5\) eşitsizliğini sağlayan \(x\) tam sayılarının toplamı kaçtır?
A) \(6\)B) \(7\)
C) \(8\)
D) \(9\)
E) \(10\)
Aşağıdaki sayılardan hangisi irrasyonel bir sayıdır?
A) \(\sqrt{0.04}\)B) \(\sqrt[3]{-8}\)
C) \(π - 3\)
D) \(\sqrt{2} \cdot \sqrt{8}\)
E) \(0.333...\)
Üç basamaklı \(ABC\) doğal sayısı hem \(3\) hem de \(4\) ile tam bölünebilmektedir. \(A=2B\) olduğuna göre, \(C\) kaç farklı değer alabilir?
A) \(1\)B) \(2\)
C) \(3\)
D) \(4\)
E) \(5\)
\(72\) ve \(108\) sayılarının en büyük ortak böleni (Ebob) kaçtır?
A) \(18\)B) \(24\)
C) \(36\)
D) \(48\)
E) \(54\)
Bir otobüs durağından A otobüsü her \(45\) dakikada bir, B otobüsü ise her \(60\) dakikada bir kalkmaktadır. İki otobüs ilk kez saat \(08:00\) 'de birlikte kalktıklarına göre, tekrar saat kaçta birlikte kalkarlar?
A) \(09:30\)B) \(10:00\)
C) \(10:30\)
D) \(11:00\)
E) \(11:30\)
Boyutları \(120\) metre ve \(150\) metre olan dikdörtgen şeklindeki bir bahçe, hiç boşluk kalmayacak ve üst üste gelmeyecek şekilde eş kare parsellere ayrılacaktır. Her bir parselin kenar uzunluğu en büyük tam sayı değeri olduğuna göre, bu bahçeden toplam kaç parsel oluşur?
A) \(15\)B) \(18\)
C) \(20\)
D) \(24\)
E) \(25\)
İki doğal sayının Ebob'u \(12\), Ekok'u ise \(180\) 'dir. Sayılardan biri \(36\) olduğuna göre, diğer sayı kaçtır?
A) \(48\)B) \(54\)
C) \(60\)
D) \(72\)
E) \(80\)
İki farklı doğal sayının en büyük ortak böleni (Ebob) \(8\) 'dir. Bu iki sayının toplamı \(96\) olduğuna göre, bu sayılardan biri aşağıdakilerden hangisi olamaz?
A) \(8\)B) \(40\)
C) \(56\)
D) \(72\)
E) \(88\)
Dört basamaklı \(5a2b\) sayısı \(3\) ve \(5\) ile tam bölünebilmektedir. Buna göre, \(a\) sayısının alabileceği değerler toplamı kaçtır?
A) \(24\)B) \(27\)
C) \(30\)
D) \(33\)
E) \(36\)
Beş basamaklı \(3x4y2\) doğal sayısının \(4\) ile bölümünden kalan \(2\) ve \(9\) ile tam bölünebilmektedir. Buna göre, \(y\) rakamının alabileceği en büyük değer için \(x\) kaçtır?
A) \(1\)B) \(3\)
C) \(5\)
D) \(7\)
E) \(9\)
Beş basamaklı \(7a3b4\) sayısı \(11\) ile tam bölünebilmektedir. Buna göre, \(a+b\) toplamının alabileceği en büyük değer kaçtır?
A) \(3\)B) \(9\)
C) \(11\)
D) \(14\)
E) \(18\)
Üç basamaklı \(4xy\) doğal sayısı \(6\) ile tam bölünebilmektedir. Buna göre, \(4xy\) şeklinde kaç farklı doğal sayı yazılabilir?
A) \(15\)B) \(16\)
C) \(17\)
D) \(18\)
E) \(19\)
Beş basamaklı \(123ab\) doğal sayısının \(8\) ile bölümünden kalan \(3\) ve \(5\) ile bölümünden kalan \(1\) dir. Buna göre, \(a\) rakamının alabileceği en büyük değer kaçtır?
A) \(3\)B) \(5\)
C) \(7\)
D) \(8\)
E) \(9\)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/2243-10-sinif-sayilar-ebob-ekok-ve-bolunebilme-kurallari-test-coz-ia25