Ses Bilgisi: Zor Seviye Konu Tekrarı 🚀
Sevgili \(9.\) sınıf öğrencileri, Türk Dili ve Edebiyatı dersinin temel taşlarından olan ses bilgisi konusu, özellikle ileri düzeyde incelendiğinde pek çok detayı barındırır. Bu not, sınavlarınızda karşınıza çıkabilecek zorlayıcı ses olaylarını derinlemesine anlamanıza yardımcı olmak için hazırlandı. Hazırsanız, seslerin büyülü dünyasına dalalım! 📌
📌 Ünlü (Vokal) ve Ünsüz (Konson) Seslerin Derinlemesine İncelenmesi
Türkçedeki ünlü ve ünsüz harflerin sadece ezberlenmesi yeterli değildir. Her bir sesin ağzımızdaki çıkış yeri, dudakların durumu ve ses tellerinin titreşimi gibi fonetik özellikleri, ses olaylarını anlamanın anahtarıdır. Örneğin, düz-geniş-kalın ünlü (\(a\)), düz-dar-ince ünlü (\(i\)) ayrımı veya diş-dudak ünsüzü (\(f, v\)), gırtlak ünsüzü (\(h\)) gibi detaylar önemlidir.
- Ünlüler (Vokaller): Ses yolunda hiçbir engele çarpmadan çıkan, tek başına hece olabilen seslerdir. Türkçede \(8\) ünlü vardır (\(a, e, ı, i, o, ö, u, ü\)).
- Ünsüzler (Konsonlar): Ses yolunda bir engele çarparak çıkan, tek başına hece olamayan seslerdir. Türkçede \(21\) ünsüz vardır. Bunlar;
- Sert Ünsüzler (\(p, ç, t, k, f, h, s, ş\)): "Fıstıkçı Şahap" kuralı olarak bilinir. Ses tellerinin titreşimi olmadan oluşur.
- Yumuşak Ünsüzler (\(b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z\)): Ses tellerinin titreşimi ile oluşur.
- Sürekli Ünsüzler (\(f, h, s, ş, v, y, z, ğ, j, l, m, n, r\)): Çıkışları kesintiye uğramadan devam edebilir.
- Süreksiz Ünsüzler (\(p, ç, t, k, b, c, d, g\)): Çıkışları aniden kesilir.
💡 Ses Olaylarında İleri Düzey Analizler
Ses olayları, kelimelerin köküne gelen ekler veya kelimelerin birleşimi sırasında seslerde meydana gelen değişimlerdir. Bu değişimler, dilin akıcılığını ve telaffuz kolaylığını sağlar. ✅
1. Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi) ve Ünlü Türemesi: Karmaşık Örnekler
- Ünlü Düşmesi: İkinci hecesinde dar ünlü (\(ı, i, u, ü\)) bulunan bazı iki heceli kelimelere ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, ikinci hecedeki dar ünlü düşer.
- Örnek: "beyin" + "-i" \(\rightarrow\) "beyni" (\(i\) ünlüsü düştü).
- Birleşik kelimelerde: "kahve" + "altı" \(\rightarrow\) "kahvaltı" (\(e\) ünlüsü düştü).
- Fiil çekimlerinde: "ilerle" + "-yor" \(\rightarrow\) "ilerliyor" (geniş ünlü daralması ile birlikte \(e\) düşmesi).
- Ünlü Türemesi: Bazı tek heceli kelimelere "-cık/-cik" eki getirildiğinde veya pekiştirmelerde görülür.
- Örnek: "dar" + "-cık" \(\rightarrow\) "daracık" (\(a\) ünlüsü türedi).
- Pekiştirmelerde: "güpe" + "gündüz" \(\rightarrow\) "güpegündüz" (\(e\) ünlüsü türedi).
- Sözcük kökünde olmayan, ancak telaffuzu kolaylaştırmak için ortaya çıkan seslerdir.
2. Ünsüz Düşmesi ve Ünsüz Türemesi: Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Ünsüz Düşmesi: Genellikle "-cık/-cik" küçültme eki alan veya bazı fiil çekimlerinde ya da birleşik kelimelerde görülür.
- Örnek: "küçük" + "-cük" \(\rightarrow\) "küçücük" (\(k\) ünsüzü düştü).
- Örnek: "yüksek" + "-l" \(\rightarrow\) "yüksel" (\(k\) ünsüzü düştü).
- Birleşik kelimelerde: "asteğmen" \(\rightarrow\) "teğmen" (ast kelimesindeki \(t\) düşmüş gibi algılanabilir, ancak bu bir türetme örneğidir ve \(t\) düşmesi olarak kabul edilebilir).
- Ünsüz Türemesi (İkizleşme): Genellikle Arapça kökenli bazı kelimelerin ünlüyle başlayan ek alması veya yardımcı fiille birleşmesiyle oluşur.
- Örnek: "his" + "etmek" \(\rightarrow\) "hissetmek" (\(s\) ünsüzü türedi).
- Örnek: "zan" + "-ım" \(\rightarrow\) "zannım" (\(n\) ünsüzü türedi).
- Bu olaya ünsüz ikizleşmesi de denir.
3. Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme) ve Ünsüz Yumuşaması (Değişimi): En Zorlu Örnekler
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme): Sert ünsüzle (\(p, ç, t, k, f, h, s, ş\)) biten bir kelimeye, yumuşak ünsüzle (\(c, d, g\)) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki yumuşak ünsüz sertleşerek (\(ç, t, k\)) olur.
- Örnek: "kitap" + "-cı" \(\rightarrow\) "kitapçı" (\(c \rightarrow ç\)).
- Örnek: "ağaç" + "-dan" \(\rightarrow\) "ağaçtan" (\(d \rightarrow t\)).
- Önemli Not: Özel isimlerde ve sayılarda da bu kural geçerlidir: "Gaziantep'te", " \(1980\) 'den" \(\rightarrow\) " \(1980\) 'den" (\(d\) yumuşak kalır, bu bir yazım kuralı istisnasıdır, telaffuzda sertleşme olur). Yazımda sertleşme uygulanmaz. Ancak "Mehmet'ten" gibi özel isimlerde uygulanır. Bu kafa karıştırıcı olabilir. Kural, eklerin sertleşmesidir, özel isimlerin kendisinin değil.
- Ünsüz Yumuşaması (Değişimi): Türkçede \(p, ç, t, k\) sert ünsüzleriyle biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, bu sert ünsüzler yumuşayarak \(b, c, d, ğ\) olur.
- Örnek: "kitap" + "-ı" \(\rightarrow\) "kitabı" (\(p \rightarrow b\)).
- Örnek: "ağaç" + "-a" \(\rightarrow\) "ağaca" (\(ç \rightarrow c\)).
- Tek heceli kelimelerde yumuşama: Genellikle tek heceli kelimelerde yumuşama olmaz ("at" + "-ı" \(\rightarrow\) "atı"). Ancak bazı tek heceli kelimelerde yumuşama görülebilir: "çok" + "-u" \(\rightarrow\) "çoğu", "kap" + "-ı" \(\rightarrow\) "kabı". Bu istisnalara dikkat!
- Yabancı kökenli kelimelerde yumuşama: "hukuk" + "-u" \(\rightarrow\) "hukuku" (yumuşamaz). "millet" + "-i" \(\rightarrow\) "milleti" (yumuşamaz).
4. Kaynaştırma Harfleri (Y-Ş-S-N) ve Dudak Ünsüzleri Benzeşmesi
- Kaynaştırma Harfleri: Türkçede iki ünlünün yan yana gelmesini engellemek için araya giren \(y, ş, s, n\) harfleridir.
- Örnek: "su" + "-a" \(\rightarrow\) "suya" (\(y\) kaynaştırma).
- Örnek: "iki" + "-er" \(\rightarrow\) "ikişer" (\(ş\) kaynaştırma).
- Örnek: "masa" + "-nın" \(\rightarrow\) "masanın" (\(n\) kaynaştırma).
- Örnek: "kapı" + "-sı" \(\rightarrow\) "kapısı" (\(s\) kaynaştırma).
- Dudak Ünsüzleri Benzeşmesi (n-b değişimi): Türkçede \(n\) ünsüzü, kendisinden sonra gelen \(b\) ünsüzünü etkileyerek \(m\) ünsüzüne dönüşür.
- Örnek: "penbe" \(\rightarrow\) "pembe".
- Örnek: "tenbel" \(\rightarrow\) "tembel".
- İstisna: Birleşik kelimelerde ve özel isimlerde bu kural genellikle işlemez. "İstanbul", "binbaşı".
✅ Vurgu ve Tonlama: Anlam Farkı Yaratan Unsurlar
Kelime vurgusu, bir kelimenin hecelerinden birinin diğerlerine göre daha baskılı söylenmesidir. Cümle vurgusu ise cümlenin en önemli ögesinin daha baskılı söylenmesidir. Vurgu ve tonlama, anlamı değiştirebilir. Örneğin, "Gel" kelimesini farklı tonlamalarla söylemek, farklı anlamlar (emir, rica, şaşkınlık) ifade edebilir. Bu, özellikle şiir ve metin yorumlamalarında önemlidir. 💡
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyunuz ve çözümlerini inceleyiniz.
Soru \(1\):
"Ufacık, küçücük elleriyle annesine yardım ediyordu." cümlesinde hangi ses olayı birden fazla kez görülmektedir?
- Ünlü düşmesi
- Ünlü türemesi
- Ünsüz düşmesi
- Ünsüz yumuşaması
- Ünsüz benzeşmesi
Çözüm \(1\):
Cümledeki "ufacık" kelimesi "ufak" + "-cık" eklerinin birleşimiyle oluşurken, kökteki " \(k\) " ünsüzü düşmüştür. Yani ünsüz düşmesi vardır. "Küçücük" kelimesi ise "küçük" + "-cük" eklerinin birleşimiyle oluşurken, kökteki " \(k\) " ünsüzü düşmüştür. Burada da ünsüz düşmesi vardır. Dolayısıyla, ünsüz düşmesi birden fazla kez görülmektedir.
Doğru Cevap: C
Soru \(2\):
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünsüz benzeşmesi hem de ünsüz yumuşaması aynı anda görülmektedir?
- Kitapçıdan yeni bir roman aldı.
- Ağaçtaki kuşlar neşeyle ötüyordu.
- Çocuğun dolaptaki oyuncağı kırılmıştı.
- Sınıftaki birçok öğrenci derse geç kaldı.
- Kalemin ucu çok sivriydi.
Çözüm \(2\):
Seçenekleri inceleyelim:
- A) Kitapçıdan: "Kitap" + "-çı" \(\rightarrow\) "kitapçı" (\(p\) sert ünsüzüne "-cı" eki geldi ve \(c \rightarrow ç\) oldu. Bu ünsüz benzeşmesidir). Yumuşama yok.
- B) Ağaçtaki: "Ağaç" + "-daki" \(\rightarrow\) "ağaçtaki" (\(ç\) sert ünsüzüne "-daki" eki geldi ve \(d \rightarrow t\) oldu. Bu ünsüz benzeşmesidir). Yumuşama yok.
- C) Çocuğun dolaptaki oyuncağı kırılmıştı:
- "Çocuk" + "-un" \(\rightarrow\) "çocuğun" (\(k \rightarrow ğ\) oldu. Bu ünsüz yumuşamasıdır).
- "Dolap" + "-daki" \(\rightarrow\) "dolaptaki" (\(p\) sert ünsüzüne "-daki" eki geldi ve \(d \rightarrow t\) oldu. Bu ünsüz benzeşmesidir).
- "Oyuncağı": "Oyuncak" + "-ı" \(\rightarrow\) "oyuncağı" (\(k \rightarrow ğ\) oldu. Bu ünsüz yumuşamasıdır).
- Bu cümlede hem ünsüz benzeşmesi ("dolaptaki") hem de ünsüz yumuşaması ("çocuğun", "oyuncağı") bulunmaktadır.
- D) Sınıftaki: "Sınıf" + "-daki" \(\rightarrow\) "sınıftaki" (\(f\) sert ünsüzüne "-daki" eki geldi ve \(d \rightarrow t\) oldu. Bu ünsüz benzeşmesidir). Yumuşama yok.
- E) Kalemin ucu: "Uç" + "-u" \(\rightarrow\) "ucu" (\(ç \rightarrow c\) oldu. Bu ünsüz yumuşamasıdır). Benzeşme yok.
Doğru Cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünsüz yumuşaması (değişimi) hem de ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) ses olayları bir arada bulunmaktadır?
A) Çocukluğumdan beri bu kitabı okumak istemiştim, nihayet fırsat buldum.B) Sanatçı, eserleriyle topluma ışık tutarak farkındalık yaratmaya çalışıyordu.
C) O, bu zorlu görevi başarıyla tamamlayıp herkesi şaşırtmayı başardı.
D) Ağaçlar, sonbaharın gelmesiyle yapraklarını dökmeye başlamıştı.
E) Kitapçıdan aldığım yeni öykü kitabı, akıcı diliyle beni etkiledi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması görülen bir sözcük bulunmamaktadır?
A) Çocuklar parkta neşeyle oynuyor, kuş sesleri onlara eşlik ediyordu.B) Annesine bir şeyler söylemek istiyor ama bir türlü cesaret edemiyordu.
C) Neden böyle davrandığını bilemiyorum, bu tavrı hiç hoşuma gitmiyor.
D) Bu konuda ne diyeceğini şaşırmış, sadece susuyordu.
E) Her gün aynı saatte uyanıyor, kahvaltısını yapıp işe gidiyordu.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde diğerlerinden farklı bir ses olayı meydana gelmiştir?
A) KüçücükB) Minicik
C) Ufacık
D) Hissetmek
E) Alçalmak
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kaynaştırma harfi (koruyucu ünsüz) kullanılmamıştır?
A) Çocuklar, oyun oynamak için bahçeye koşuşuyordu.B) Bu kararı alırken herkesin fikrini dikkate aldığını söyledi.
C) O, bu zorlu görevi tamamlamak için çok çalıştı.
D) Annesinin söylediklerini dikkatle dinleyip not aldı.
E) Onu dün akşam üstü evine bırakmıştım.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi hem ünlü düşmesi hem de ünsüz yumuşaması (değişimi) ses olaylarını içermektedir?
A) BeyniB) Oğlu
C) Gönlüm
D) Ağzı
E) Kaybetti
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, birden fazla ses olayı içeren bir sözcük bulunmamaktadır?
A) Onunla konuşurken daima içten ve samimi bir tavır takınır.B) Sanatçının özgün üslubu, eserlerine farklı bir derinlik katıyordu.
C) Gözlem yeteneği, yazarlık serüveninde ona büyük fayda sağlamıştı.
D) Köyden kente göçen ailelerin yaşadığı sıkıntılar yüreğini dağlıyordu.
E) Her daim, iyi bir dostun kıymeti paha biçilemezdir.
"Ağzında büyüttüğü her lokma, boğazından geçerken adeta bir düğüm oluyor, yutkunmakta zorlanıyordu." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?
A) Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi)B) Ünsüz Yumuşaması (Değişimi)
C) Ünlü Daralması
D) Ünlü Düşmesi
E) Ünsüz Düşmesi
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünlü türemesi hem de ünsüz türemesi örnekleri bir arada bulunmaktadır?
A) Yazarın hisleri, okuyucuya derin bir yalnızlık hissettiriyordu.B) Sanatçı, bu eserinde sırrını kimseye açıklamak istemiyordu.
C) O, her zaman hakkını arayan, güçlü bir karakterdi.
D) Biricik oğlunun başarısı, ailesine büyük bir gurur yaşattı.
E) Affetmek, bazen insanı daha da yücelten bir erdemdir.
Aşağıdaki dizelerin hangisinde, birden çok kaynaştırma ünsüzü içeren bir sözcük bulunmaktadır?
A) Akşamın loşluğunda, yalnızlığın sesi yankılanır.B) Güneşin batışı, gökyüzünü kızıl bir renge boyamıştı.
C) Yılların ardından, anıların eskimeyen yüzü belirdi.
D) Suyun akışına kapılıp gitmek isterdi gönlü.
E) Ağacın dalları, rüzgarın esintisiyle dans ediyordu.
Aşağıdaki cümledeki altı çizili sözcüklerde görülen ses olayları, doğru sırasıyla hangi seçenekte verilmiştir? "Bugünlerde şehrin kalabalığına alışmakta zorlanıyorum, bekliyor gibiyim seni."
A) Ünlü Düşmesi, Ünsüz Benzeşmesi, Ünlü DaralmasıB) Ünsüz Yumuşaması, Ünsüz Benzeşmesi, Ünlü Daralması
C) Ünlü Düşmesi, Ünsüz Benzeşmesi, Kaynaştırma
D) Ünsüz Yumuşaması, Kaynaştırma, Ünlü Daralması
E) Ünlü Düşmesi, Ünsüz Yumuşaması, Ünsüz Benzeşmesi
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, birden fazla ses olayı gerçekleşmiş ve bunlardan biri ünsüz türemesi (ikizleşme) değildir?
A) Bu sabahki hissiz davranışları karşısında şaşırmıştık.B) Adalet mülkün temelidir, hakka tecavüz edenler cezalandırılmalıdır.
C) Sanatçının bu eseri, tüm eleştirmenlerce takdir edildi.
D) Zannetme ki bu işler kendiliğinden yoluna girecek.
E) Biricik oğlunun bu başarısı onu çok sevindirmişti.
"Kaybolmak" fiilinin oluşum sürecinde gözlemlenen ses olayları ve "küçücük" kelimesindeki ses olayı, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
A) Kaybolmak: Ünsüz yumuşaması, Ünlü düşmesi; Küçücük: Ünsüz düşmesiB) Kaybolmak: Ünlü düşmesi, Ünsüz yumuşaması; Küçücük: Ünsüz düşmesi
C) Kaybolmak: Ünsüz benzeşmesi, Ünlü düşmesi; Küçücük: Ünlü türemesi
D) Kaybolmak: Ünlü düşmesi, Ünsüz türemesi; Küçücük: Ünsüz türemesi
E) Kaybolmak: Ünsüz yumuşaması, Ünlü türemesi; Küçücük: Ünsüz yumuşaması
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem "ünsüz yumuşaması" hem de "kaynaştırma harfi" aynı kelime içinde birden fazla örnekle yer almaktadır?
A) Ağacın gövdesi, rüzgârın şiddetiyle hafifçe sallanıyordu.B) Kitabın kapağını açınca, geçmişin anıları canlandı zihnimde.
C) Çocuğun kalbi, heyecandan hızlı hızlı atıyordu.
D) Dileğin kabul olması için sabırla beklememiz gerekti.
E) Sokağın köşesinde, yaşlı bir adamın bastonu kırılmıştı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ünlü daralması"na örnek olabilecek bir kullanım yoktur?
A) Neden sürekli aynı şeyleri söylüyorsun?B) Televizyon izliyor, bir yandan da ders çalışıyor.
C) Onu arayalı beri hiç haber alamıyorum.
D) Bu konuda ne düşündüğünü bana anlatır mısın?
E) Kitap okumayı çok seviyor, her boş vaktini değerlendiriyor.
"Aşağıdaki cümlelerden hangisinde, ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralına uymayan tek bir kelime bulunmaktadır?"
A) Sabahki koşu onu çok yormuştu, hemen dinlenmek istedi.B) Kitaptaki bilgiler ışığında, yeni bir proje başlattık.
C) Ağaçtan düşen elma, toprağa çarptı ve ezildi.
D) Arkadaşından aldığı mektubu dikkatlice okumaya başladı.
E) Yavaşça kapıya doğru yaklaştı ve içeri girdi.
"Yaptığı araştırmalar sonucu elde ettiği bilgileri, alçakgönüllü bir edayla dinleyicilere aktarıyor, herkese ne diyeceğini adeta unutturuyordu. Bu durum, onun kişiliğini daha da yüceltiyordu." Yukarıdaki cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?
A) Ünlü daralmasıB) Ünsüz yumuşaması
C) Ünlü düşmesi
D) Ünsüz benzeşmesi
E) Ünsüz türemesi
Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde gerçekleşen ses olayı, diğerlerinden farklıdır?
A) küçücükB) ufacık
C) minicik
D) daracık
E) alçacık
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dudak ünsüzlerinin benzeşmesine (n \(\rightarrow\) m değişimi) örnek olabilecek bir kullanım yoktur?
A) Saklambaç oynarken sobelemeyi unuttu.B) Perşembe günleri pazara giderdi.
C) Çarşamba akşamları ailece yemek yerlerdi.
D) Zambak kokusu tüm odayı sarmıştı.
E) İstanbul'dan gelen misafirleri ağırladı.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde hem ünlü daralması hem de kaynaştırma ünsüzü kullanılmış bir sözcük bulunmaktadır?
A) Yola çıkmadan önce annesine "görüşürüz" diye seslendi.B) Her şeyi anlayıp ona göre davranıyordu.
C) Bu haberi duyunca çok sevinmiş, gülüyordu.
D) Gelecek hakkında çok düşünüyor, endişeleniyordu.
E) Arkadaşını görmeyi çok istiyor, onu bekliyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünlü düşmesi türetilirken değil, birleşme sırasında gerçekleşmiştir?
A) Omzundaki yükü güçlükle taşıyordu.B) Fikrini değiştirmesi uzun sürmedi.
C) Uykusu gelince hemen yatağa uzandı.
D) Ne için buraya geldiğini anlamadı.
E) Sabrını zorlayan bu duruma daha fazla dayanamadı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesine örnek olabilecek bir kelime kullanılmıştır?
A) O küçücük evde, huzurlu bir yaşam sürüyordu.B) Daracık sokaklardan geçerek meydana ulaştılar.
C) Gözlerim kapalıyken bile onun sesini tanırım.
D) Yüreği sızlıyor, içini bir hüzün kaplıyordu.
E) Kitapçıkta yazanları dikkatlice okudu.
"Gençliğimin baharında coşkuyla yaşıyordum." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi diğerlerinden daha fazla sayıda gerçekleşmiştir?
A) Ünsüz düşmesiB) Ünsüz türemesi
C) Ünlü düşmesi
D) Ünlü daralması
E) Ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelimede diğerlerinden farklı bir ses olayı vardır?
A) Bu konuda hakkını aramalısın.B) Zannımca bu işin sonu iyi değil.
C) Onun bu sırrını kimseye anlatma.
D) Seni affettiğini sanmıyorum.
E) Bu kitabı okumak benim için bir zevk.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralması yoktur?
A) Çocuk, annesine sürekli bir şeyler söylüyordu.B) Bu durumu kimseye anlatmayacaksın, değil mi?
C) Neden böyle bekliyorsun, bir sorun mu var?
D) Yıllardır bu anı gözlüyordu.
E) O, her zaman doğruları söylüyor.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi yoktur?
A) Onun gönlü ferahlayınca biz de rahatladık.B) Omzunda ağır bir yük taşıyordu.
C) Bu boynu bükük çocuklara yardım etmeliyiz.
D) Herkesin burnu havada geziyor bu şehirde.
E) Kitabın ayrıntısı beni çok etkiledi.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/2350-9-sinif-ses-bilgisi-test-coz-z2b4