📌 7. Sınıf Fen Bilimleri Tekrar Notları: Işık ve Madde
Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencileri! Bu notlar, Fen Bilimleri dersinizdeki Işığın Yansıması, Aynalar, Işığın Kırılması ve Karışımların Ayrılması konularını hızlıca tekrar etmeniz için hazırlandı. Sınavda başarılar!
💡 I. Işığın Yansıması
Işık ışınlarının bir yüzeye çarpıp geldiği ortama geri dönmesine yansıma denir.
- Düzgün Yansıma: Pürüzsüz yüzeylerde (ayna, durgun su) gerçekleşir. Gelen ışınlar belirli bir düzenle yansır.
- Dağınık Yansıma: Pürüzlü yüzeylerde (duvar, kumaş) gerçekleşir. Gelen ışınlar farklı yönlere doğru yansır. Görüntü oluşmaz ancak cismin görülmesini sağlar.
✅ Yansıma Kanunları
- Gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzeyin normali (yüzeye dik çizilen hayali çizgi) aynı düzlemdedir.
- Gelme açısı (gelen ışının normalle yaptığı açı), yansıma açısına (yansıyan ışının normalle yaptığı açı) daima eşittir. Yani, \(\text{gelme açısı} = \text{yansıma açısı}\) (\(i = r\)).
💡 II. Aynalar
Aynalar, ışığı yansıtan özel yüzeylerdir. Temel olarak \(2\) çeşittir:
1. Düz Aynalar
Yüzeyi düz olan aynalardır. Evlerde, banyolarda kullandığımız aynalar düz aynalardır.
- Görüntü Özellikleri:
- Görüntü sanaldır (aynanın arkasındaymış gibi görünür).
- Görüntü düzdür.
- Görüntünün boyu cismin boyuna eşittir.
- Görüntü, aynaya olan uzaklığı cismin aynaya olan uzaklığına eşittir.
- Görüntü simetriktir (sağ-sol yer değiştirir).
- Kullanım Alanları: Evler, periskoplar, tepegözler.
2. Küresel Aynalar
Yüzeyi küre parçası şeklinde olan aynalardır. Çukur ve Tümsek olmak üzere \(2\) ana tipi vardır.
a. Çukur Aynalar (İç bükey)
Işığı bir noktada toplamaya (yakınlaştırmaya) yarar.
- Görüntü Özellikleri: Cismin aynaya uzaklığına göre değişir (büyük, küçük, eşit, düz, ters, gerçek, sanal olabilir).
- Kullanım Alanları: Makyaj aynaları, dişçi aynaları, el fenerleri, teleskoplar, güneş ocakları.
b. Tümsek Aynalar (Dış bükey)
Işığı dağıtmaya (ıraksaklaştırmaya) yarar.
- Görüntü Özellikleri: Her zaman sanal, düz ve cisimden küçük görüntü oluşturur.
- Kullanım Alanları: Araç yan aynaları, market güvenlik aynaları, kavşak aynaları.
💡 III. Işığın Kırılması
Işığın saydam bir ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesine ışığın kırılması denir. Kırılma, ışığın farklı ortamlarda farklı hızlarda hareket etmesinden kaynaklanır.
✅ Kırılma Kanunları
- Gelen ışın, kırılan ışın ve yüzeyin normali aynı düzlemdedir.
- Işık az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçerken normale yaklaşarak kırılır.
- Işık çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçerken normalden uzaklaşarak kırılır.
🚀 Unutma: Su dolu bardağa batırılan kaşığın kırık görünmesi, havuzun daha sığ görünmesi ışığın kırılmasına örnektir.
💡 IV. Karışımların Ayrılması
Karışımlar, fiziksel yollarla bir araya gelmiş maddeler topluluğudur. Bileşenleri kendi özelliklerini korur ve fiziksel yöntemlerle ayrılabilirler.
✅ Ayırma Yöntemleri
- Mıknatısla Ayırma: Demir, nikel, kobalt gibi maddeleri içeren karışımları ayırmak için kullanılır. (Örn: Demir tozu - kum karışımı)
- Süzme: Katı-sıvı heterojen karışımları (süspansiyonlar) veya katı-gaz karışımlarını ayırmada kullanılır. (Örn: Çay posası - çay, tozlu hava)
- Buharlaştırma: Katı-sıvı homojen karışımlardan (çözeltiler) sıvıyı buharlaştırarak katıyı elde etme yöntemidir. (Örn: Tuzlu su, şekerli su)
- Damıtma (Destilasyon): Sıvı-sıvı homojen karışımları veya katı-sıvı homojen karışımları (çözeltiler) kaynama noktası farkından yararlanarak ayırma yöntemidir. Sıvı buharlaştırılır, sonra yoğunlaştırılarak tekrar sıvı hale getirilir. (Örn: Alkollü su)
- Yoğunluk Farkıyla Ayırma:
- Ayırma Hunisi: Birbiri içinde çözünmeyen sıvı-sıvı heterojen karışımları (emülsiyonlar) yoğunluk farkına göre ayırmada kullanılır. (Örn: Zeytinyağı - su)
- Yüzdürme (Flotasyon): Katı-katı karışımları sıvı içine atarak, yoğunluğu az olan katının yüzmesini sağlayarak ayırma. (Örn: Talaş - kum)
- Çöktürme ve Dekantasyon: Yoğunluğu farklı katı-sıvı karışımlarında katının dibe çökmesini bekleyip sıvının dikkatlice ayrılması. (Örn: Kumlu su)
- Eleme: Farklı boyuttaki katı taneciklerden oluşan karışımları ayırmada kullanılır. (Örn: Kum - çakıl)
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\):
Bir öğrenci, el feneriyle düz bir aynaya ışık gönderiyor. Gelen ışının normalle yaptığı açı (gelme açısı) \(30^\circ\) ise, yansıyan ışının ayna yüzeyiyle yaptığı açı kaç derecedir?
Çözüm \(1\):
- Yansıma kanunlarına göre, gelme açısı (\(i\)) yansıma açısına (\(r\)) eşittir. Yani \(i = r\).
- Soruda gelme açısı \(30^\circ\) olarak verilmiştir. Bu durumda yansıma açısı da \(30^\circ\) olur.
- Normal, ayna yüzeyine diktir, yani normal ile ayna yüzeyi arasındaki açı \(90^\circ\) dir.
- Yansıyan ışının ayna yüzeyiyle yaptığı açı, normal ile ayna yüzeyi arasındaki açıdan yansıma açısının çıkarılmasıyla bulunur.
- Yansıyan ışının ayna yüzeyiyle yaptığı açı \(= 90^\circ - \text{yansıma açısı} = 90^\circ - 30^\circ = 60^\circ\).
Cevap: Yansıyan ışının ayna yüzeyiyle yaptığı açı \(60^\circ\) dir.
Soru \(2\):
Aşağıdaki karışımlardan hangisi ayırma hunisi kullanılarak ayrılabilir?
- Tuzlu su
- Demir tozu - kum karışımı
- Zeytinyağı - su karışımı
- Şekerli su
Çözüm \(2\):
- Ayırma hunisi, birbiri içinde çözünmeyen (heterojen) ve yoğunlukları farklı sıvıların ayrılmasında kullanılır.
- Seçeneklere bakalım:
- \(1\). Tuzlu su: Homojen karışımdır, buharlaştırma veya damıtma ile ayrılır.
- \(2\). Demir tozu - kum karışımı: Katı-katı heterojen karışımdır, mıknatısla ayırma yöntemi kullanılır.
- \(3\). Zeytinyağı - su karışımı: Birbiri içinde çözünmeyen (heterojen) ve yoğunlukları farklı iki sıvıdır. Zeytinyağı suyun üstünde kalır. Bu karışım ayırma hunisi ile kolayca ayrılabilir.
- \(4\). Şekerli su: Homojen karışımdır, buharlaştırma veya damıtma ile ayrılır.
Cevap: \(3\). Zeytinyağı - su karışımı.
Işığın bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken doğrultu değiştirmesine ne ad verilir?
A) YansımaB) Kırılma
C) Soğrulma
D) Saçılma
Aşağıdaki durumlardan hangisinde ışık ışını normale yaklaşarak kırılır?
A) Sudan havaya geçerkenB) Camdan havaya geçerken
C) Havanın yoğunluğunun azaldığı bir ortama geçerken
D) Havadaki bir ortamdan suya geçerken
Hava ortamından suya gönderilen bir ışık ışını için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Gelen ışın normalle \( 30^\circ \) açı yapıyorsa, kırılan ışın normalle \( 30^\circ \) 'den daha büyük bir açı yapar.B) Gelen ışın normalle \( 30^\circ \) açı yapıyorsa, kırılan ışın normalle \( 30^\circ \) 'den daha küçük bir açı yapar.
C) Işın doğrultu değiştirmeden yoluna devam eder.
D) Işın, geldiği ortama geri yansır.
Işığın kırılması olayıyla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Işığın farklı saydam ortamlardaki hızları birbirinden farklıdır.B) Işık, ortam değiştirirken her zaman doğrultu değiştirir.
C) Kırılma açısı, gelme açısına eşit veya ondan farklı olabilir.
D) Ortamlar arasındaki yoğunluk farkı arttıkça, kırılma miktarı da artar.
Aşağıdakilerden hangisi ışığın kırılması olayına örnek olarak verilemez?
A) Su dolu bardağa konulan kalemin kırık görünmesiB) Havuzun derinliğinin gerçekte olduğundan daha az görünmesi
C) Gökkuşağının oluşumu
D) Aynada görüntünün oluşması
Düzlem aynalarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Görüntü sanaldır.B) Görüntü cisimle aynı büyüklüktedir.
C) Görüntü düzdür.
D) Görüntü aynanın önünde oluşur.
Aşağıdakilerden hangisi çukur aynaların kullanım alanlarından biri değildir?
A) Dişçi aynalarıB) El fenerleri
C) Araç yan aynaları
D) Teleskoplar
Tümsek aynalarla ilgili verilen aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Daima gerçek görüntü oluştururlar.B) Oluşan görüntü cisimden her zaman büyüktür.
C) Geniş bir görüş alanı sağlarlar.
D) Oluşan görüntü ters ve sanaldır.
Bir cismin aynadaki görüntüsü her zaman düz ve cisimden küçük oluşuyorsa, kullanılan ayna çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Düzlem aynaB) Çukur ayna
C) Tümsek ayna
D) Periskop aynası
Bir öğrenci, bir ışık kaynağından gelen ışınların bir ayna yüzeyine çarptıktan sonra bir noktada toplandığını gözlemliyor. Bu durumda öğrencinin kullandığı ayna çeşidi büyük olasılıkla aşağıdakilerden hangisidir?
A) Düzlem aynaB) Tümsek ayna
C) Çukur ayna
D) Kırık ayna
Aşağıdaki karışımlardan hangisini ayırmak için mıknatıs kullanılabilir?
A) Tuzlu suB) Zeytinyağı-su karışımı
C) Kum-demir tozu karışımı
D) Talaş-su karışımı
Katı-sıvı heterojen karışımları ayırmak için en yaygın kullanılan yöntemlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) DamıtmaB) Buharlaştırma
C) Ayırma hunisi
D) Süzme
Tuzlu su karışımından tuzu elde etmek için hangi ayırma yöntemi kullanılmalıdır?
A) SüzmeB) Ayırma hunisi
C) Buharlaştırma
D) Mıknatısla ayırma
Birbirine karışmayan iki sıvının (örneğin zeytinyağı ve su) oluşturduğu karışımı ayırmak için hangi araç ve yöntem kullanılır?
A) Süzgeç ve süzmeB) Ayırma hunisi ve yoğunluk farkı
C) Damıtma düzeneği ve kaynama noktası farkı
D) Mıknatıs ve mıknatıslık özelliği
Aşağıdaki karışım ayırma yöntemlerinden hangisi, karışımdaki maddelerin tanecik boyutları farkından yararlanır?
A) Mıknatısla ayırmaB) Damıtma
C) Eleme
D) Buharlaştırma
Bir ışık ışını düz bir yüzeye \( 30^\circ \) lik bir açıyla gelmektedir. Bu ışık ışınının yüzeyden yansıdıktan sonra normal ile yaptığı açı kaç derece olur?
A) \( 15^\circ \)B) \( 30^\circ \)
C) \( 60^\circ \)
D) \( 90^\circ \)
Aşağıdaki yüzeylerden hangisi ışığı düzgün yansıtarak net bir görüntü oluşturur?
A) Buruşuk alüminyum folyoB) Dalgalı deniz yüzeyi
C) Cilalı tahta masa
D) Pürüzsüz ayna
Düzlem aynalarda oluşan görüntünün özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Görüntü cisimle aynı büyüklüktedir.B) Görüntü düzdür.
C) Görüntü sanaldır (gerçek değildir).
D) Görüntü aynanın önünde oluşur.
Bir ışık ışınının yansıma olayında, gelen ışın ile yansıyan ışın arasında \( 100^\circ \) lik bir açı bulunmaktadır. Buna göre gelme açısı kaç derecedir?
A) \( 25^\circ \)B) \( 50^\circ \)
C) \( 75^\circ \)
D) \( 100^\circ \)
Aşağıdaki durumlardan hangisi dağınık yansımaya örnek olarak verilebilir?
A) Düz bir aynaya bakan kişinin görüntüsünü net görmesi.B) Sinema perdesinde filmin izlenmesi.
C) Parlak metal bir yüzeyde güneş ışınlarının göz kamaştırıcı şekilde yansıması.
D) Lazer ışığının pürüzsüz bir cam yüzeyden yansıması.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/3099-7-sinif-isigin-kirilmasi-aynalar-karisimlarin-ayrilmasi-ve-isigin-yansimasi-test-coz-4w58