📌 7. Sınıf Türkçe Sınav Çalışma Notları 📌
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu çalışma notları, 7. Sınıf Türkçe dersinde karşılaşacağınız Fiilde Yapı ve Anlatım Biçimleri konularını pekiştirmeniz için hazırlandı. Sınavda başarılar dileriz! 🚀
💡 Fiilde Yapı
Fiillerin (eylemlerin) oluşum şekillerine göre incelendiği konuya fiilde yapı denir. Fiiller, yapılarına göre üç ana başlık altında toplanır:
- 1. Basit Fiiller: Hiçbir yapım eki almamış, kök halinde olan veya sadece çekim eki almış fiillerdir. Anlamları değişmez. Kök veya gövde durumunda bulunurlar.
- Örnek: “Geldi” (\(gel-\) kök), “okuyor” (\(oku-\) kök), “yazmış” (\(yaz-\) kök). Bu fiiller, sadece zaman ve kişi ekleri almıştır, bu da onların basit fiil olduğunu gösterir.
- 2. Türemiş Fiiller: Fiil veya isim kök/gövdelerine yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. Yapım eki aldıkları için anlamları değişir ve yeni bir fiil oluşur.
- Örnek: “Güzelleşmek” (\(güzel-\) isim köküne \(-leş\) yapım eki), “okutmak” (\(oku-\) fiil köküne \(-t\) yapım eki), “başlamak” (\(baş-\) isim köküne \(-la\) yapım eki).
- 3. Birleşik Fiiller: En az iki sözcüğün birleşmesiyle oluşan fiillerdir. Kendi içlerinde üç gruba ayrılırlar:
- a) Kurallı Birleşik Fiiller: Belirli kurallara göre oluşturulan, bitişik yazılan fiillerdir. Genellikle yeterlik (\(-ebil/\) \(-abil\)), tezlik (\(-iver\)), süreklilik (\(-edur/\) \(-ekal/\) \(-egel\)), yaklaşma (\(-eyaz\)) ekleriyle kurulur.
- Örnek: “Yazabilmek” (yeterlik), “gidivermek” (tezlik), “bakakalmak” (süreklilik), “düşeyazmak” (yaklaşma).
- b) Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller: Genellikle bir isim ve bir fiilin birleşmesiyle oluşan, anlamca kaynaşmış deyimleşmiş fiillerdir. Çoğu deyim bu gruba girer.
- Örnek: “Göz atmak”, “kulak kesilmek”, “el vermek”, “küplere binmek”.
- c) Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller: Bir isim soylu sözcüğün “etmek, olmak, kılmak, eylemek” gibi yardımcı fiillerle birleşmesiyle oluşan fiillerdir. Ses düşmesi veya türemesi olursa bitişik, olmazsa ayrı yazılır.
- Örnek: “Fark etmek” (ayrı yazılır), “hissetmek” (ses türemesi var, bitişik), “kaybolmak” (ses düşmesi var, bitişik), “mutlu olmak” (ayrı yazılır).
💡 Anlatım Biçimleri
Bir duygu, düşünce veya olayın okuyucuya veya dinleyiciye aktarılmasında kullanılan yöntemlere anlatım biçimleri denir. Temel anlatım biçimleri şunlardır:
- 1. Açıklayıcı Anlatım: Bilgi vermek, öğretmek veya bir konuyu aydınlatmak amacıyla kullanılır. Amaç, okuyucuyu bilgilendirmektir. Nesnel bir dil kullanılır.
- Özellikleri: Tanımlar, örnekler, karşılaştırmalar yer alır. Öğretici ve bilgilendirici metinlerde (ders kitapları, ansiklopediler) sıkça görülür.
- 2. Öyküleyici Anlatım (Hikâye Edici Anlatım): Bir olayı veya olaylar zincirini zaman ve mekân içinde kahramanlarla birlikte anlatır. Amaç, okuyucuyu olayların içine çekmektir.
- Özellikleri: Olay, kişiler, yer (mekân) ve zaman unsurları bulunur. Roman, hikâye, masal gibi türlerde kullanılır.
- 3. Betimleyici Anlatım (Tasvir Edici Anlatım): Varlıkları, nesneleri, yerleri veya kişileri okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde ayrıntılı olarak anlatmaktır. Amaç, okuyucuyu anlatılan şeyi görmesini sağlamaktır.
- Özellikleri: Sıfatlar ve zarflar bolca kullanılır. Gözlem gücü önemlidir. Nesnel veya öznel olabilir.
- 4. Tartışmacı Anlatım: Bir düşünceyi savunmak veya karşı çıkmak, okuyucunun düşüncesini değiştirmek amacıyla kullanılır. Yazar, kendi görüşünün doğruluğunu kanıtlamaya çalışır.
- Özellikleri: Soru-cevap cümleleri sıkça kullanılır. Karşılaştırma, örnekleme ve tanık gösterme gibi düşünceyi geliştirme yollarına başvurulur.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\): Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş fiil kullanılmıştır?
A) Çocuk, parkta hızlıca koştu.
B) Annem bana güzel bir hikâye okudu.
C) Kardeşim her sabah erken uyanır.
D) Hava kararınca evde sessizlik hakim oldu.
Çözüm \(1\):
- A seçeneğindeki “koştu” fiili, \(koş-\) köküne sadece zaman eki (\(- ext{tu}\)) almıştır, bu yüzden basit fiildir.
- B seçeneğindeki “okudu” fiili, \(oku-\) köküne sadece zaman eki (\(- ext{du}\)) almıştır, bu yüzden basit fiildir.
- C seçeneğindeki “uyanır” fiili, \(uyan-\) köküne sadece zaman eki (\(- ext{ır}\)) almıştır, bu yüzden basit fiildir.
- D seçeneğindeki “kararınca” fiili, \(kara-\) (isim kökü) sözcüğünden \(kararmak\) fiili türemiştir (\(- ext{ar}\) yapım eki almıştır). Bu fiil, bir yapım eki alarak türediği için türemiş fiildir.
Doğru Cevap: D ✅
Soru \(2\): "Pencereden dışarı baktığımda, karşıdaki yaşlı meşe ağacının dalları rüzgarda hafifçe sallanıyordu. Gökyüzü gri bulutlarla kaplıydı ve hafif bir yağmur çiseliyordu. Caddenin ıslak asfaltında yansıyan ışıklar, kasvetli havayı daha da belirginleştiriyordu."
Yukarıdaki paragrafta daha çok hangi anlatım biçimi kullanılmıştır?
A) Açıklayıcı Anlatım
B) Öyküleyici Anlatım
C) Betimleyici Anlatım
D) Tartışmacı Anlatım
Çözüm \(2\):
- Paragrafta bir olay anlatılmıyor (Öyküleyici değil).
- Bir bilgi verilmiyor veya bir konu açıklanmıyor (Açıklayıcı değil).
- Bir düşünce savunulmuyor veya karşı çıkılmıyor (Tartışmacı değil).
- Metinde, yazarın gözlemleriyle bir manzara, bir durum (meşe ağacı, gri bulutlar, yağmur, ıslak asfalt) okuyucunun zihninde canlandırılmaya çalışılıyor. Sıfatlar ve görsel unsurlar ağırlıktadır. Bu da betimleyici anlatımın özelliğidir.
Doğru Cevap: C ✅
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde basit yapılı bir fiil kullanılmıştır?
A) Çocuklar parkta neşeyle koşuşuyordu.B) Yeni bilgilerle ufkunu genişletti.
C) Arkadaşlarıyla birlikte ders çalıştı.
D) Sabah erkenden kalkıp bahçeyi sulamıştı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kurallı birleşik fiillerden "yeterlik fiili"ne örnek bir kullanım vardır?
A) Toplantı bitince herkes hızla dağıldı.B) Bu işi tek başıma yapabilirim.
C) Konuşmacı aniden sözünü kesiverdi.
D) Sen de benimle gelmeyegör, pişman olursun.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiille kurulmuş bir birleşik fiil bulunmaktadır?
A) Dün geceki olaylara çok üzüldüm.B) Bu konuyu ona arz etmek isterim.
C) Küçük çocuk annesini görünce seviniverdi.
D) Dedem eskiden bu tarlalarda çalışırdı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş yapılı bir fiil kullanılmıştır?
A) Öğrenciler sınavdan sonra eve gitti.B) Yeni aldığı bisikleti arkadaşlarına gösterdi.
C) Yorgunluktan koltukta uyuyakalmışım.
D) Hava kararınca lambaları yaktık.
"Güneşin ilk ışıklarıyla uyanan köy, yavaş yavaş hareketleniyordu. Horozların ötüşü, ineklerin böğürtüsü birbirine karışıyordu. Ayşe, ahırdan taze süt sağmış, ekmeğini hazırlayan annesine yardım etmek için mutfağa koşmuştu. Köy meydanında çocuklar oyun oynamaya başlamış, yaşlılar da kahvelerini yudumlayarak sohbet ediyordu."
Bu parçada ağır basan anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
B) Tartışma
C) Öyküleme
D) Betimleme
Aşağıdakilerden hangisi "açıklayıcı anlatım" biçiminin temel özelliklerinden biri değildir?
A) Amaç bilgi vermek ve okuyucuyu aydınlatmaktır.B) Genellikle nesnel bir dil kullanılır.
C) Olaylar ve kişiler devinim içinde verilir.
D) Tanımlamalara ve örneklere yer verilebilir.
"Yemyeşil bir vadinin ortasında, berrak suları pırıl pırıl akan bir dere uzanıyordu. Dere kenarında uzun boylu, gölgeli çınar ağaçları sıralanmış, dallarından sarkan sarmaşıklarla adeta bir tünel oluşturmuştu. Vadinin yamacında rengarenk kır çiçekleri açmış, etrafa mis gibi kokular yayılıyordu. Uzakta, sisler içinde yükselen dağlar manzaraya ayrı bir güzellik katıyordu."
Bu metinde hangi anlatım biçimi ağır basmaktadır?
B) Betimleme
C) Öyküleme
D) Kanıtlama
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, yapıca basit bir fiildir?
A) Çocuklar parkta neşeyle koşuyordu.B) Annem bu habere çok sevinmişti.
C) Kitapları rafa güzelce dizdirdi.
D) Öğrenciler dersi dikkatle dinleyebilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili fiil, yapıca türemiş bir fiildir?
A) Çocuklar parkta neşeyle koştu.B) Annem bu habere çok sevindi.
C) Kitapları rafa güzelce dizdi.
D) Öğrenciler dersi dikkatle dinledi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yeterlik fiili kullanılmıştır?
A) Kapıyı açar açmaz içeri giriverdi.B) Bu işi tek başıma yapabilirim.
C) Çocuklar bahçede koşuşup durdu.
D) O kadar yorgundu ki düşeyazdı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiil bulunmaktadır?
A) Misafirler gelince çok mutlu olduk.B) Bu konuyu anlamakta zorlanıyorum.
C) Sınavı kazanmak için çok çalıştı.
D) Arkadaşımın sözlerine kulak astım.
"Güneş sistemi, Güneş ve onun etrafında belirli yörüngelerde dolanan gezegenler, cüce gezegenler, asteroitler, kuyruklu yıldızlar ve doğal uydulardan oluşur. Sekiz gezegenin dördü iç gezegenler (Merkür, Venüs, Dünya, Mars), diğer dördü ise dış gezegenlerdir (Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün). Bu sistem yaklaşık 4,6 milyar yıl önce bir molekül bulutunun çökmesiyle oluşmuştur."
Bu parçada ağır basan anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
B) Betimleyici Anlatım
C) Açıklayıcı Anlatım
D) Tartışmacı Anlatım
"Eski evin bahçesi, bahar gelince rengarenk çiçeklerle dolup taşardı. Ortasında kurumuş bir fıskiye, etrafı yosun tutmuş taşlarla çevriliydi. Köşede, dalları yere sarkan yaşlı bir çınar ağacı, gölgesinde serin bir dinlenme alanı sunardı. Akşamüstleri, yasemin kokusu tüm bahçeyi sarar, kuş sesleri huzurlu bir melodi oluştururdu."
Bu metinde hangi anlatım biçimi kullanılmıştır?
B) Betimleyici Anlatım
C) Öyküleyici Anlatım
D) Açıklayıcı Anlatım
"Sabah erkenden uyandı, pencereden dışarı baktı. Hava buz gibiydi ve hafiften kar yağıyordu. Hızlıca giyinip kahvaltısını yaptı. Okula gitmek için kapıdan çıktığında, köşe başında bekleyen arkadaşı Ali'yi gördü. Birlikte yola koyuldular, kar taneleri yüzlerine hafifçe değiyordu."
Bu parçada aşağıdaki anlatım biçimlerinden hangisi ön plandadır?
B) Betimleyici Anlatım
C) Tartışmacı Anlatım
D) Öyküleyici Anlatım
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/3198-7-sinif-fiilde-yapi-ve-anlatim-bicimleri-test-coz-dut3