✨ Konuları Gir, Yapay Zeka Saniyeler İçinde Sınavını Üretsin!

6. Sınıf Yapım Eki ve Çekim Eki Test Çöz

SORU 1

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi sadece yapım eki almıştır?

A) Kitaplar
B) Kalemlik
C) Geliyor
D) Evde
Açıklama:
Sözcükleri inceleyelim: [A] Kitaplar: "kitap" kök, "-lar" çoğul eki (çekim eki). [B] Kalemlik: "kalem" kök, "-lik" eki "kalem"den "kalem koymaya yarayan şey" anlamında yeni bir sözcük türetmiştir (yapım eki). [C] Geliyor: "gel" fiil kökü, "-iyor" şimdiki zaman eki (çekim eki). [D] Evde: "ev" kök, "-de" bulunma hâl eki (çekim eki). Bu durumda sadece yapım eki alan sözcük "Kalemlik"tir.
Bu Sınavı paylaş: WhatsApp Facebook X (Twitter)

📌 6. Sınıf Türkçe: Yapım Ekleri ve Çekim Ekleri Konu Anlatımı

Sevgili \(6\). sınıf öğrencileri, Türkçe dersimizin önemli konularından biri olan Ekler konusuna hoş geldiniz! Kelimelerin anlamlarını değiştiren veya cümledeki görevlerini belirleyen bu ekler, dilimizi daha iyi anlamamızı sağlar. Bu notta, Yapım Ekleri ve Çekim Ekleri'ni detaylıca inceleyeceğiz. Hazır mısınız? 🚀

💡 Ek Nedir?

Türkçede kelimelerin sonuna gelerek onların anlamlarını veya görevlerini değiştiren ses parçacıklarına ek denir. Ekler, iki ana başlık altında incelenir: Yapım Ekleri ve Çekim Ekleri.

✅ Yapım Ekleri (Türetme Ekleri)

Yapım Ekleri, kelimenin köküne gelerek o kelimenin anlamını veya türünü (görevini) değiştiren eklerdir. Bu ekleri alan kelimeler, yeni bir anlam kazanır ve yeni bir kelime (türemiş kelime) ortaya çıkar. Yapım ekleri, kelimeye geldiklerinde kelimenin kökünü değiştirdikleri için kelimeyle ek arasında anlamsal bir bağ her zaman bulunur.

Örneğin: "göz" kelimesine "-lük" eki geldiğinde "gözlük" olur. "Göz" bir organ iken, "gözlük" görmeye yardımcı bir araçtır. Anlam tamamen değişmiştir.

Yapım Eklerinin Özellikleri:

Yapım Eklerinin Çeşitleri:

✅ Çekim Ekleri

Çekim Ekleri, kelimenin köküne veya gövdesine gelerek kelimenin anlamını değiştirmeyen, sadece cümle içindeki görevini, diğer kelimelerle ilişkisini veya zamanını belirleyen eklerdir. Çekim ekleri, kelimeye yeni bir anlam katmaz, sadece çekimler. Bu yüzden kelimenin türünü de değiştirmezler.

Örneğin: "ev" kelimesine "-ler" eki geldiğinde "evler" olur. Anlamı yine "ev"dir, sadece sayısı artmıştır. "Kalem" kelimesine "-i" eki geldiğinde "kalemi" olur. Anlamı yine "kalem"dir, sadece belirtme durumu eki almıştır.

Çekim Eklerinin Özellikleri:

Çekim Eklerinin Çeşitleri:

İsim Çekim Ekleri:
Fiil Çekim Ekleri:

🚀 Yapım Ekleri ve Çekim Ekleri Arasındaki Farklar

İki ek türü arasındaki temel farkları aşağıdaki tabloda özetleyelim:

ÖzellikYapım EkleriÇekim Ekleri
Anlam Değişikliği✅ Kelimenin anlamını veya türünü değiştirir.❌ Kelimenin anlamını veya türünü değiştirmez.
Yeni Kelime Oluşturma✅ Yeni bir kelime (türemiş kelime) oluşturur.❌ Yeni kelime oluşturmaz.
Kelime TürüKelimenin türünü değiştirebilir (isimden fiil vb.).Kelimenin türünü değiştirmez.
SıralamaKökten hemen sonra gelir, çekim eklerinden önce gelir.Yapım eklerinden sonra gelir (eğer varsa).
Örnekyaz-ıcı, simit-çiyazıcı-lar, simitçi-ye

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Soru \(1\):

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime, hem yapım eki hem de çekim eki almıştır?

  1. Kardeşim, kitapları dikkatlice okudu.
  2. Bahçedeki çiçekler çok güzel kokuyordu.
  3. Yeni bilgisayarım çok hızlı çalışıyor.
  4. Öğrenciler, kalemliklerini masaya bıraktılar.

Çözüm \(1\):

Şıkları inceleyelim:

Cevap: C ve D şıklarında hem yapım hem çekim eki bulunmaktadır. Ancak genellikle sorularda tek bir doğru cevap istenir. Eğer soru "aşağıdaki kelimelerden hangisi hem yapım hem çekim eki almıştır?" şeklinde olsaydı, C ve D şıklarındaki kelimeler bu tanıma uyuyor. Ancak D şıkkındaki "kalemliklerini" kelimesi daha bariz bir örnek teşkil etmektedir. "Bilgisayarım" kelimesinde ise "bilgisayar" kelimesinin kendisi zaten iki ayrı kökten türemiş birleşik bir kelimedir ve üzerine çekim eki almıştır. D şıkkı, tek bir kökten türeyip çekim eki alması bakımından daha net bir örnektir.

D şıkkı daha uygun bir cevaptır.

Soru \(2\):

Aşağıdaki kelimelerden hangisi diğerlerinden farklı bir ek almıştır?

  1. Yol-cu
  2. Ev-de
  3. Göz-lük
  4. Sev-gi

Çözüm \(2\):

Kelime ve eklerini inceleyelim:

Görüldüğü gibi A, C ve D şıklarındaki kelimeler yapım eki alarak yeni anlamlar kazanmışken, B şıkkındaki kelime çekim eki almıştır ve anlamı değişmemiştir.

Cevap: B