✨ Konuları Gir, Yapay Zeka Saniyeler İçinde Sınavını Üretsin!

7. Sınıf Fiilde yapı, Anlatım biçimleri ve Ek eylem Test Çöz

SORU 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem görevindeki fiil, yapı bakımından basittir?

A) Yeni araba almak için çok çalıştık.
B) Akşam yemeğini erkenden yedik.
C) Sınav soruları oldukça zorluyordu.
D) Kardeşim, odasını temizletti.

Açıklama:
"Yedik" fiili, "ye-" köküne sadece çekim ekleri (-dik) almıştır. Herhangi bir yapım eki almadığı için basit yapılıdır. Diğer şıklardaki "çalıştık" (çal-ış-), "zorluyordu" (zor-la-), "temizletti" (temiz-le-t-) fiilleri ise yapım eki aldıkları için türemiş yapılıdır.

Bu Sınavı paylaş: WhatsApp Facebook X (Twitter)

Soru Listesi 0/15

Cevaplanmış

Boş

🔄 Sınavı Sıfırla

📌 7. Sınıf Türkçe Sınav Çalışma Notları 📌

Merhaba sevgili \(7\). sınıf öğrencileri! Bu notlar, Türkçe dersindeki Fiilde Yapı, Anlatım Biçimleri ve Ek Eylem konularını pekiştirmeniz için hazırlandı. Sınavda başarılar dileriz! 🚀

1. Fiilde Yapı

Fiillerin oluşum şekline göre üç farklı yapısı vardır: Basit, Türemiş ve Birleşik fiiller.

1.1. Basit Fiiller

Yapım eki almamış, sadece çekim ekleri almış fiillerdir. Anlamları değişmez.
Fiil kökü veya gövdesine sadece zaman, kişi, kip ekleri gelebilir.
Örnekler:
- oku-du (\(1\) ek)
- gel-iyor-uz (\(2\) ek)
- yaz-malı-sın (\(2\) ek)

1.2. Türemiş Fiiller

Fiil kök veya gövdelerine yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. Yapım eki, fiilin anlamını veya türünü değiştirir.
İsimden fiil türeyebilir (göz-le-, baş-la-).
Fiilden fiil türeyebilir (oku-t-, yaz-dır-).
Örnekler:
- temiz-le-di (isimden fiil türemiş)
- koş-tur-acak (fiilden fiil türemiş)
- dar-al-mış (isimden fiil türemiş)

1.3. Birleşik Fiiller

İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. Üç farklı şekilde oluşabilirler:

1.3.1. Kurallı Birleşik Fiiller

Belli kurallara göre fiil + fiil şeklinde oluşur ve daima bitişik yazılır.
Yeterlik Fiili: -ebil (\(A\) fiili \(+B\) ebilmek). Örnek: yap-abil-mek, gel-ebil-mek.
Tezlik Fiili: -iver (\(A\) fiili \(+B\) ivermek). Örnek: düş-üver-mek, bak-ıver-mek.
Süreklilik Fiili: -edur, -ekal, -egel (\(A\) fiili \(+B\) edurmak/ekalmak/egelmek). Örnek: bak-akal-mak, git-edur-mak.
Yaklaşma Fiili: -eyaz (\(A\) fiili \(+B\) eyazmak). Örnek: düş-eyaz-mak (pek kullanılmaz).

1.3.2. Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller

İsim + etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak fiilleriyle oluşur.
Ses düşmesi veya türemesi olursa bitişik, olmazsa ayrı yazılır.
Örnekler:
- hissetmek (his + etmek \(\rightarrow\) ses türemesi)
- kaybolmak (kayıp + olmak \(\rightarrow\) ses düşmesi)
- yardım etmek (ses olayı yok, ayrı yazılır)
- namaz kılmak

1.3.3. Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller (Deyimler)

Genellikle bir isimle bir fiilin anlamca kaynaşarak oluşturduğu fiillerdir. Deyimler bu gruba girer.
Genellikle mecaz anlam taşır ve ayrı yazılır.
Örnekler:
- göz kulak olmak
- küplere binmek
- eli ayağına dolaşmak

2. Anlatım Biçimleri

Bir metinde yazarın duygu ve düşüncelerini aktarmak için kullandığı yollara anlatım biçimi denir. Başlıca dört anlatım biçimi vardır:

2.1. Açıklayıcı Anlatım (Açıklama)

Okuyucuya bilgi vermek, bir konuyu öğretmek amacıyla kullanılır.
Nesnel bir dil hakimdir, kanıtlama amacı taşımaz.
Tanımlar, örnekler ve karşılaştırmalar sıkça kullanılır.
Amaç: Bilgi vermek, öğretmek.

2.2. Tartışmacı Anlatım (Tartışma)

Bir düşünceyi çürütmek, yazarın kendi düşüncesini savunmak ve okuyucuyu ikna etmek amacıyla kullanılır.
Soru-cevap cümleleri, karşılaştırmalar ve kanıtlar yer alır.
Amaç: Okuyucuyu ikna etmek, yazarın fikrini kabul ettirmek.

2.3. Betimleyici Anlatım (Betimleme)

Varlıkların, nesnelerin, yerlerin veya kişilerin belirgin özelliklerini göz önünde canlandıracak şekilde anlatılmasıdır.
Sıfatlar, zarflar ve duyulara hitap eden sözcükler bolca kullanılır.
Amaç: Okuyucunun zihninde bir resim oluşturmak.

2.4. Öyküleyici Anlatım (Öyküleme)

Bir olayın zaman, mekan, kişiler ve olay örgüsü içinde anlatılmasıdır.
Genellikle hareket ve eylem bildiren fiiller kullanılır.
Amaç: Okuyucuya bir olayı yaşatmak.

3. Ek Eylem (Ek Fiil)

Ek eylem, isim soylu sözcükleri yüklem yapan veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapan '-i' (imek) fiilidir.

3.1. Ek Eylemin Görevleri

İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak:
- Geniş Zaman: -dir, -dır, -tır, -tir (genellikle düşer). Örnek: O, çalışkan-dır.
- Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman: -idi. Örnek: Dün hava soğuk-tu.
- Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman: -imiş. Örnek: Babam gençliğinde çok yakışıklı-ymış.
- Şart Kipi: -ise. Örnek: Eğer hasta-y-sa, gelmesin.
Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak:
- Bir fiil köküne iki zaman ekinin gelmesiyle oluşur. İlk zaman eki basit zamanlı fiilin kendi zamanıdır, ikinci zaman eki ise ek eylemin zamanıdır.
- Hikaye Birleşik Zaman: Fiil + zaman eki + -idi. Örnek: gel-iyor-du (şimdiki zamanın hikayesi), oku-muş-tu (duyulan geçmiş zamanın hikayesi).
- Rivayet Birleşik Zaman: Fiil + zaman eki + -imiş. Örnek: gel-ecek-miş (gelecek zamanın rivayeti), oku-yor-muş (şimdiki zamanın rivayeti).
- Şart Birleşik Zaman: Fiil + zaman eki + -ise. Örnek: gel-ir-se (geniş zamanın şartı), oku-duy-sa (görülen geçmiş zamanın şartı).

💡 Unutma: Ek eylem genellikle ses düşmesine uğrar (\(i\) harfi düşer) ve eklendiği kelimeye bitişik yazılır: hasta idi \(\rightarrow\) hastaydı, geliyormuş \(\rightarrow\) geliyormuş.

Ek Eylem Çekim Tablosu (Örnek: Güzel kelimesi)

Kip	Ben	Sen	O	Biz	Siz	Onlar
Geniş Zaman	güzelim	güzelsin	güzeldir	güzeliz	güzelsiniz	güzeldirler
Görülen Geçmiş Zaman	güzeldim	güzeldin	güzeldi	güzeldik	güzeldiniz	güzeldiler
Duyulan Geçmiş Zaman	güzelmişim	güzelmişsin	güzelmiş	güzelmişiz	güzelmişsiniz	güzelmişler
Şart Kipi	güzelsem	güzelsen	güzelse	güzelsek	güzelseniz	güzelseler

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Soru \(1\):

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik yapılı bir fiil kullanılmıştır?

Çocuklar parkta neşeyle oynuyordu.
Annem, yemekleri özenle hazırladı.
Hasta, doktoru görünce hemen iyileşti.
Kapıyı açık görünce içeri girebildim.

Çözüm:

A seçeneğindeki "oynuyordu" fiili "oyun" isminden türemiş, basit zamanlı bir fiildir. (Oyun \(\rightarrow\) Oyna \(\rightarrow\) Oynuyor \(\rightarrow\) Oynuyordu). Yapım eki almıştır ancak birleşik değildir.
B seçeneğindeki "hazırladı" fiili "hazır" isminden türemiş, basit zamanlı bir fiildir. (Hazır \(\rightarrow\) Hazırla \(\rightarrow\) Hazırladı).
C seçeneğindeki "iyileşti" fiili "iyi" isminden türemiş, basit zamanlı bir fiildir. (İyi \(\rightarrow\) İyileş \(\rightarrow\) İyileşti).
D seçeneğindeki "girebildim" fiili, "-ebil" yeterlik fiiliyle kurulmuş kurallı birleşik bir fiildir ("gir-" fiili + "-ebil-" yeterlik fiili + "-dim" çekim eki).

Cevap: D ✅

Soru \(2\):

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem farklı bir görevde kullanılmıştır?

Dün akşamki film çok sıkıcıydı.
Çocukluğumda en sevdiğim oyun saklambaçtı.
Hava soğuk olursa, dışarı çıkmayalım.
Her sabah mutlaka \(1\) saat kitap okuyormuş.

Çözüm:

A seçeneğindeki "sıkıcıydı" (\(sıkıcı\) + \(idi\)) kelimesi, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapmıştır.
B seçeneğindeki "saklambaçtı" (\(saklambaç\) + \(idi\)) kelimesi, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapmıştır.
C seçeneğindeki "olursa" (\(olur\) + \(ise\)) kelimesi, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapmıştır. (\(Olmak\) fiili burada isim soylu gibi değil, geniş zamanlı fiile gelmiş gibi duruyor ama esasen \(olur\) fiili \(olur\) ise şeklinde geniş zamanın şartı olarak kullanılmıştır. Yani fiili yüklem yapma görevi vardır ama fiile şart katar.)
D seçeneğindeki "okuyormuş" (\(oku\) + \(yor\) + \(muş\)) kelimesi, basit zamanlı "okuyor" fiilini birleşik zamanlı ("şimdiki zamanın rivayeti") yapmıştır.

İlk üç seçenekte ek eylem isim soylu sözcükleri yüklem yaparken, D seçeneğinde basit zamanlı bir fiili birleşik zamanlı yapmıştır. C seçeneğinde \(olur\) bir fiil olmasına rağmen, \(olur\) ise yapısı, isimleri yüklem yapan şart ek eylemi ile aynı işlevi görür; fiile gelerek fiilin şartını bildirir ve onu yüklemleştirir. D seçeneği ise fiilin zamanını değiştirir.

Cevap: D ✅

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem görevindeki fiil, yapı bakımından basittir?

A) Yeni araba almak için çok çalıştık.
B) Akşam yemeğini erkenden yedik.
C) Sınav soruları oldukça zorluyordu.
D) Kardeşim, odasını temizletti.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş yapılı bir fiil kullanılmıştır?

A) Öğrenciler, öğretmeni dikkatle dinledi.
B) Bu konuyu anlamakta zorlanıyorum.
C) Yarınki toplantıya yetişebilir miyiz?
D) Akşam eve geç geldi.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "tezlik" birleşik fiili kullanılmıştır?

A) Bu işi tek başıma halledebilirim.
B) Çocuk, aniden yola fırlayıverdi.
C) Kitap okurken uyuya kalmışım.
D) Neredeyse düşeyazdım.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlamca kaynaşmış birleşik fiil (deyim) kullanılmıştır?

A) Bu habere çok sevindim.
B) Arkadaşımın sözlerine kulak astım.
C) Sınavı kazanmak için çok çabaladı.
D) Dün gece erkenden uyudum.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiil vardır?

A) Uzun bir aradan sonra arkadaşımla buluştuk.
B) Okuldan gelince hemen ödevlerini yapıverdi.
C) Yaşlı adam, o gün çok hasta oldu.
D) Bu işi başarmak için çok çabaladık.

"Deniz, mavinin her tonunu barındıran uçsuz bucaksız bir örtü gibi uzanıyordu. Uzakta, ufuk çizgisinde gökyüzüyle birleşiyor, adeta sonsuzluğu fısıldıyordu. Sahildeki ince kumlar, güneşin altında pırıl pırıl parlıyor, ayaklara yumuşacık bir his veriyordu. Hafif esen rüzgar, palmiye ağaçlarının yapraklarını hışırdatarak tatlı bir melodi çalıyordu." Yukarıdaki parçada ağır basan anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Açıklayıcı Anlatım
B) Öyküleyici Anlatım
C) Betimleyici Anlatım
D) Tartışmacı Anlatım

"Dilin önemi yadsınamaz bir gerçektir. Ancak günümüzde gençler arasında yabancı kelimelerin kullanımı hızla artmaktadır. Bu durum, anadilimizin zenginliğini ve özgünlüğünü tehdit etmektedir. Kendi kültürümüzü ve kimliğimizi korumak istiyorsak, dilimize sahip çıkmalı, yabancı kelime özentisinden vazgeçmeliyiz. Aksi takdirde, gelecekte kendimize ait değerleri kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabiliriz." Bu parçada yazarın temel amacı ve kullandığı anlatım biçimi düşünüldüğünde, aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur?

A) Okuyucuya bilgi vermek - Açıklayıcı Anlatım
B) Bir olayı anlatmak - Öyküleyici Anlatım
C) Okuyucuyu bir düşünceye inandırmak - Tartışmacı Anlatım
D) Bir varlığın özelliklerini tanıtmak - Betimleyici Anlatım

"Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik'te doğdu. Askerî eğitimini tamamladıktan sonra çeşitli cephelerde görev aldı. Özellikle Çanakkale Savaşı'ndaki başarılarıyla adını duyurdu. Daha sonra Samsun'a çıkarak Millî Mücadele'yi başlattı ve Türkiye Cumhuriyeti'ni kurdu. 1938 yılında vefat etti." Yukarıdaki metinde kullanılan anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Betimleyici Anlatım
B) Öyküleyici Anlatım
C) Tartışmacı Anlatım
D) Açıklayıcı Anlatım

"Sabahın erken saatleriydi. Güneş henüz tam olarak yükselmemiş, gökyüzü pastel tonlara bürünmüştü. Köyün dar ve taşlı sokağında yürüyordum. Birden karşıma yaşlı bir adam çıktı. Elinde bastonu, üzerinde eski püskü ama temiz kıyafetleri vardı. Bana gülümsedi ve 'Hayırlı sabahlar evladım,' dedi. Ben de ona karşılık verip yoluma devam ettim." Bu parçada hangi anlatım biçimi baskın olarak kullanılmıştır?

A) Açıklayıcı Anlatım
B) Öyküleyici Anlatım
C) Tartışmacı Anlatım
D) Betimleyici Anlatım

10)

Aşağıdaki anlatım biçimlerinden hangisi, okuyucunun zihninde bir yerin, varlığın veya kişinin özelliklerini duyular aracılığıyla canlandırmayı hedefler?

A) Açıklayıcı Anlatım
B) Öyküleyici Anlatım
C) Betimleyici Anlatım
D) Tartışmacı Anlatım

11)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem, bir ismi yüklem yapma görevinde kullanılmıştır?

A) Geliyorsa bana haber verin.
B) Dün akşam çok yorgundum.
C) Kitabı okumuştu.
D) Yarın hava soğuk olacakmış.

12)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem, basit zamanlı bir fiili birleşik zamanlı yapma görevinde kullanılmıştır?

A) Dün çok mutluydum.
B) Kitabı okuyordu.
C) Hava bugün serindir.
D) Derslerine çalışkandır.

13)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylemin geniş zaman çekiminin (-dir) düştüğü bir kullanım vardır?

A) Dün akşam hastaydı.
B) Bu işi başarabilirmiş.
C) Annem şimdi mutfakta.
D) Eğer gelirse haber veririm.

14)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylemin olumsuz çekimi, rivayet kipinde kullanılmıştır?

A) Dün akşam evde değildi.
B) Bu onun suçu değilmiş.
C) Eğer erken gelmezse yetişemeyiz.
D) O, başarılı bir öğrenci değildir.

15)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem (ek fiil) kullanılmamıştır?

A) Yarın hava çok güzel olacakmış.
B) O, eskiden çok çalışkandı.
C) Eğer beni ararsa ona söylerim.
D) Çocuklar bahçede oyun oynuyor.

Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun

https://yazili.eokultv.com/test/3553-7-sinif-fiilde-yapi-anlatim-bicimleri-ve-ek-eylem-test-coz-4isp