📌 7. Sınıf Sosyal Bilgiler Çalışma Notları: Bilim, Toprak ve Değişim
💡 Bilginin Korunması ve Aktarılması
Bilgi, insanlık tarihinin her döneminde en değerli hazinelerden biri olmuştur. Bilginin nesilden nesile aktarılması ve korunması, medeniyetlerin sürekliliği için hayati öneme sahiptir. İlk çağlardan itibaren yazı, kütüphaneler ve matbaa gibi araçlar bu süreçte kilit rol oynamıştır.
- Yazının İcadı: Sümerler tarafından icat edilen yazı, bilgiyi kalıcı hale getirerek kaybolmasını engellemiştir. Kil tabletler, papirüsler ve parşömenler üzerine yazılan bilgiler, geleceğe taşınmıştır.
- Kütüphaneler: Antik Çağ'da İskenderiye Kütüphanesi, Orta Çağ'da ise Bağdat'taki Beyt'ül Hikme gibi büyük kütüphaneler, bilginin toplandığı, çoğaltıldığı ve korunduğu merkezler olmuştur. Bu kütüphanelerde binlerce eser bir araya getirilmiştir.
- Matbaa: Johannes Gutenberg'in \(1450\) 'li yıllarda geliştirdiği modern matbaa, bilginin çok daha hızlı ve ucuz bir şekilde yayılmasını sağlamıştır. Bu sayede okuryazarlık oranı artmış ve bilimsel gelişmeler hız kazanmıştır. Bir kitabın elle kopyalanması aylarca sürerken, matbaa ile günde yüzlerce kopya üretilebilmiştir.
🚀 Türk-İslam Medeniyetinde Yetişen Bilginler ve Bilime Katkıları
Türk-İslam medeniyeti, Orta Çağ'da bilimin ve düşüncenin parlayan yıldızı olmuştur. Bu dönemde yetişen birçok bilgin, astronomiden tıbba, matematikten felsefeye kadar pek çok alanda dünya bilimine önemli katkılar sağlamıştır.
- Farabi (Al-Farabi): "Muallim-i Sani" (İkinci Öğretmen) olarak bilinen Farabi, mantık, felsefe, matematik ve müzik alanlarında önemli eserler vermiştir. Aristo'nun eserlerini yorumlamış ve bilime yeni bakış açıları kazandırmıştır.
- İbn-i Sina (Avicenna): Tıp ve felsefe alanındaki çalışmalarıyla tanınan İbn-i Sina'nın "El-Kanun fi't-Tıbb" (Tıp Kanunu) adlı eseri, yüzyıllarca Avrupa üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulmuştur. Hastalıkların teşhisi ve tedavisi üzerine çığır açan bilgiler sunmuştur.
- Biruni (Al-Biruni): Matematik, astronomi, coğrafya, eczacılık ve tarih gibi birçok alanda uzmanlaşmış bir polimattır. Dünyanın çapını günümüz değerlerine oldukça yakın bir şekilde hesaplamış, yer çekimi yasasına dair fikirler öne sürmüştür.
- Harezmi (Al-Khwarizmi): Cebir biliminin kurucusu olarak kabul edilir. "El-Cebr ve'l-Mukabele" adlı eseriyle cebir biliminin temellerini atmış ve "algoritma" kelimesine ilham vermiştir. Hint rakamlarının (günümüzde kullanılan \(0, 1, 2, ...\) gibi rakamlar) yaygınlaşmasında da önemli rol oynamıştır.
- Uluğ Bey: Timur İmparatorluğu'nun hükümdarı olmasının yanı sıra, büyük bir astronom ve matematikçiydi. Semerkant'ta kurduğu rasathane ve hazırladığı "Uluğ Bey Zic"i (yıldız cetvelleri), dönemin en doğru astronomik gözlemlerini içermektedir.
"Bilim, insanlığın ortak mirasıdır ve her medeniyet bu mirasa kendi katkısını sunar." - Anonim
🌍 Avrupa'da Yaşanan Gelişmeler ve Günümüze Etkileri
Orta Çağ'ın sonlarından itibaren Avrupa'da yaşanan bir dizi önemli gelişme, hem kıtanın hem de tüm dünyanın kaderini değiştirmiştir. Bu gelişmelerin etkileri günümüzde de hissedilmektedir.
Rönesans (\(15\). - \(16\). Yüzyıllar)
İtalya'da başlayan "yeniden doğuş" anlamına gelen Rönesans, sanat, bilim, edebiyat ve felsefede büyük bir canlanma dönemidir. İnsan merkezli düşünce (hümanizm) ön plana çıkmış, Leonardo da Vinci, Michelangelo gibi sanatçılar ve Kopernik, Galileo gibi bilim insanları bu döneme damga vurmuştur.
Reform (\(16\). Yüzyıl)
Martin Luther'in öncülüğünde başlayan Reform hareketleri, Katolik Kilisesi'nde yapısal değişikliklere yol açmış, din alanında özgür düşüncenin ve farklı yorumların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu durum, eğitim ve bilim üzerindeki kilise baskısını azaltarak bilimsel gelişmelere zemin hazırlamıştır.
Coğrafi Keşifler (\(15\). - \(16\). Yüzyıllar)
Kristof Kolomb, Vasco da Gama, Macellan gibi kaşiflerin yaptığı deniz yolculukları, yeni kıtaların ve ticaret yollarının keşfedilmesine yol açmıştır. Bu keşifler, dünya ekonomisini değiştirmiş, sömürgeciliği başlatmış ve farklı kültürlerin etkileşimini artırmıştır.
Aydınlanma Çağı (\(18\). Yüzyıl)
Akıl, bilim ve özgürlüğün ön plana çıktığı bir düşünce akımıdır. Montesquieu, Rousseau, Voltaire gibi düşünürler, devlet yönetimi, insan hakları ve özgürlükler üzerine fikirler geliştirmişlerdir. Bu fikirler, Fransız İhtilali gibi büyük toplumsal değişimlere zemin hazırlamıştır.
Sanayi İnkılabı (\(18\). Yüzyıl Sonu)
İngiltere'de James Watt'ın buhar makinesini geliştirmesiyle başlayan Sanayi İnkılabı, insan ve hayvan gücünün yerini makine gücünün almasını sağlamıştır. Fabrikalar kurulmuş, üretimde büyük artışlar yaşanmış, kentleşme hızlanmış ve toplumsal yapıda köklü değişiklikler meydana gelmiştir. Günümüzdeki teknolojik gelişmelerin ve modern yaşamın temelleri bu dönemde atılmıştır.
Bu gelişmelerin günümüzdeki etkisi:
- Demokrasi ve İnsan Hakları: Aydınlanma Çağı'nın fikirleri günümüzdeki demokratik yönetimlerin ve insan hakları evrensel bildirgesinin temelini oluşturur.
- Teknolojik İlerleme: Sanayi İnkılabı, günümüzdeki bilgisayarlar, internet ve yapay zeka gibi teknolojilerin ortaya çıkmasının önünü açmıştır.
- Küresel Ekonomi: Coğrafi Keşifler ve Sanayi İnkılabı, dünya genelindeki ekonomik ilişkileri ve küreselleşmeyi şekillendirmiştir.
✅ Özgür Düşüncenin Bilimsel Gelişmelere Katkısı
Bilimin ilerlemesi için en temel şartlardan biri özgür düşünce ortamının varlığıdır. Dogmatik inançların ve baskıcı rejimlerin olduğu toplumlarda bilimsel gelişmeler yavaşlar veya durur. Özgür düşünce, eleştirel bakış açısını, sorgulamayı ve yenilikçiliği teşvik eder.
- Sorgulama ve Eleştirel Bakış: Özgür düşünce, yerleşik bilgileri ve otoriteleri sorgulamayı teşvik eder. Galileo'nun Dünya'nın Güneş etrafında döndüğü fikrini savunması, kilisenin dogmatik görüşlerine karşı çıkmasının bir sonucuydu. Bu sorgulama, bilimsel devrimlerin önünü açmıştır.
- Bilimsel Metodun Gelişimi: Deney, gözlem ve akıl yürütmeye dayalı bilimsel metod, özgür düşünce ortamında gelişebilmiştir. Bilim insanları, korkmadan hipotezler kurabilmiş, bunları test edebilmiş ve sonuçlarını paylaşabilmişlerdir.
- Yenilikçilik ve İnovasyon: Özgür düşünce, bireylerin kalıpların dışına çıkarak yeni fikirler üretmesini, farklı çözümler denemesini ve inovasyon yapmasını sağlar. Bu da teknolojik ilerlemeyi ve toplumsal refahı doğrudan etkiler.
"Bütün bilimler özgürlükten doğar ve özgürlükle gelişir." - Albert Einstein
🌱 Üretimde ve Yönetimde Toprağın Önemi: Geçmişten Günümüze
Toprak, insanlık tarihi boyunca hem üretimde temel kaynak hem de devlet yönetimlerinin gücünü belirleyen kritik bir faktör olmuştur. Geçmişten günümüze toprağın önemi farklı boyutlarda devam etmiştir.
Geçmişte Toprak
İlk çağlarda yerleşik hayata geçişle birlikte tarım, toprağı en önemli üretim aracı haline getirmiştir. Toprak verimliliği, bir toplumun zenginliğini ve gücünü belirlemiştir. Devletler, toprakları ele geçirmek için savaşlar yapmış, toprağı yönetmek için çeşitli sistemler geliştirmiştir.
- Tarım ve Yerleşim: Neolitik Dönem'den itibaren insanlar toprağı ekip biçerek gıda üretmeye başlamış, bu da kalıcı yerleşim yerlerinin kurulmasına yol açmıştır. Toprak, yaşamın ve medeniyetin temelini oluşturmuştur.
- Timar Sistemi: Osmanlı Devleti'nde uygulanan Timar Sistemi, toprağın yönetim ve üretimdeki önemini gösteren en güzel örneklerden biridir. Devlete ait arazilerin (miri topraklar) vergi gelirleri, belirli hizmetleri (asker besleme gibi) yerine getiren sipahilere tahsis edilirdi. Bu sistem hem tarımsal üretimi artırmış hem de devletin asker ihtiyacını karşılamıştır. Her \(3.000\) akçelik gelir için \(1\) cebelu (atlı asker) beslenirdi.
Günümüzde Toprak
Günümüzde de toprak, gıda güvenliği, sanayi hammaddesi ve kentleşme için vazgeçilmez bir kaynaktır. Ancak hızlı nüfus artışı ve kentleşme, tarım alanlarının azalmasına yol açmaktadır.
- Gıda Güvenliği: Dünya nüfusu artmaya devam ederken, toprağın gıda üretimi için önemi daha da artmıştır. Tarım arazilerinin korunması ve verimli kullanılması, gelecekteki gıda güvenliği için kritik öneme sahiptir.
- Sanayi ve Kentleşme: Toprak, sanayi tesisleri, konutlar ve altyapı projeleri için de temel bir ihtiyaçtır. Ancak bu durum, tarım arazileri ile sanayi ve yerleşim alanları arasında bir rekabete yol açmaktadır. Örneğin, \(1\) dönüm tarım arazisinin betonlaşması, o arazinin \(1000\) yıl boyunca üretimden çıkması anlamına gelebilir.
- Miras ve Çevre: Toprak, gelecek nesillere bırakılacak bir miras ve ekosistemin önemli bir parçasıdır. Toprak erozyonu ve kirliliği gibi sorunlar, günümüzün en önemli çevresel meselelerindendir. \(1\) cm'lik verimli toprağın oluşması yaklaşık \(100\) ile \(500\) yıl sürer.
Toprağın önemini gösteren bir tablo:
| Dönem | Üretimdeki Önemi | Yönetimdeki Önemi |
|---|---|---|
| İlk Çağlar | Tarım, gıda, yerleşik yaşamın temeli. | Devletlerin kurulması, sınırların belirlenmesi, zenginlik kaynağı. |
| Osmanlı | Tarım, vergi geliri, ordu beslemesi (Timar Sistemi). | Merkezi otoritenin sağlanması, askerî ve idari yapılandırma. |
| Günümüz | Gıda güvenliği, sanayi hammaddesi, enerji kaynakları. | Kentleşme, altyapı, çevre politikaları, uluslararası ilişkiler. |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru \(1\):
Aşağıdakilerden hangisi, Türk-İslam medeniyetinde yetişen ve tıp alanındaki çalışmalarıyla Avrupa'da yüzyıllarca ders kitabı olarak okutulan "El-Kanun fi't-Tıbb" adlı eserin sahibi olan bilgindir?
A) Farabi
B) Biruni
C) İbn-i Sina
D) Harezmi
Cevap \(1\):
Doğru cevap C) İbn-i Sina'dır. İbn-i Sina, tıp alanındaki "El-Kanun fi't-Tıbb" adlı eseriyle tanınır ve bu eser Avrupa'da uzun süre temel tıp kitabı olarak kullanılmıştır. Farabi felsefe, Biruni çok yönlü bilim (astronomi, coğrafya), Harezmi ise matematik (cebir) alanındaki çalışmalarıyla öne çıkmıştır.
Soru \(2\):
Sanayi İnkılabı'nın ortaya çıkmasında etkili olan temel faktörlerden biri ve bu inkılabın günümüzdeki teknolojik gelişmelere zemin hazırlamasındaki rolü düşünüldüğünde, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Sanayi İnkılabı, James Watt'ın buhar makinesini geliştirmesiyle başlamıştır.
B) Üretimde insan ve hayvan gücünün yerini makine gücü almıştır.
C) Sanayi İnkılabı, kentleşme oranını düşürerek kırsal yaşamı güçlendirmiştir.
D) Günümüzdeki birçok teknolojik gelişmenin temelleri bu dönemde atılmıştır.
Cevap \(2\):
Doğru cevap C) Sanayi İnkılabı, kentleşme oranını düşürerek kırsal yaşamı güçlendirmiştir. ifadesi yanlıştır. Sanayi İnkılabı ile birlikte fabrikaların çevresinde toplanan insanlar, kırsal alanlardan şehirlere göç etmiş ve bu durum kentleşme oranını büyük ölçüde artırmıştır. Diğer seçenekler Sanayi İnkılabı'nın doğru özelliklerini ve etkilerini yansıtmaktadır.
Bilginin korunmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sadece geçmişi hatırlamak.B) Gelecek nesillere aktarmak ve onlardan faydalanmasını sağlamak.
C) Bilgiyi sadece belirli kişilerin erişimine açmak.
D) Bilginin sürekli olarak güncelliğini yitirmesini sağlamak.
Tarihte bilginin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasında önemli rol oynamış kurumlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) KütüphanelerB) Arşivler
C) Medreseler
D) Pazaryerleri
Dijital çağda bilginin korunmasını tehdit eden unsurlardan biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bilgiye kolay erişimB) Siber saldırılar ve veri hırsızlığı
C) Kitapların basılması
D) Müzelerin kurulması
Bir toplumun kültürel mirasını ve tarihi tecrübelerini korumak için aşağıdakilerden hangisi en etkili yöntemlerden biridir?
A) Sadece sözlü anlatımla aktarmakB) Yazılı kaynaklar oluşturmak ve bunları arşivlemek
C) Bilgiyi sadece bireylerin hafızasına bırakmak
D) Gelecek nesillerin kendiliğinden keşfetmesini beklemek
Türk İslam medeniyetinde yetişen önemli bilginlerden biri olan İbn-i Sina, özellikle hangi bilim dalındaki çalışmalarıyla tanınmıştır?
A) MatematikB) Astronomi
C) Tıp
D) Coğrafya
"Sıfır" rakamını matematiğe kazandıran ve "Cebir" biliminin kurucusu olarak bilinen Türk İslam bilgini kimdir?
A) FarabiB) El-Harezmi
C) Biruni
D) İbn-i Rüşd
"Kitabü'l-Hind" ve "Kanunü'l-Mes'udi" gibi eserleriyle jeodezi, coğrafya, astronomi ve matematik alanlarında çığır açan çok yönlü bilim insanı kimdir?
A) Uluğ BeyB) Piri Reis
C) Biruni
D) Battani
Felsefe, mantık, müzik ve astronomi gibi birçok alanda eserler veren, "Muallim-i Sani" (İkinci Öğretmen) lakabıyla bilinen Türk İslam bilgini aşağıdakilerden hangisidir?
A) İbn-i SinaB) Gazali
C) Farabi
D) Razi
Coğrafi Keşifler sonucunda yeni ticaret yollarının bulunması ve yeni kıtaların keşfedilmesi, dünya ekonomisinde köklü değişikliklere yol açmıştır. Bu gelişmelerin günümüz küresel ekonomisi üzerindeki en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Feodal sistemin güçlenmesiB) Uluslararası ticaretin ve sömürgeciliğin yaygınlaşması
C) Tarımsal üretimin tamamen durması
D) Bilimsel düşüncenin önemini kaybetmesi
Aydınlanma Çağı'nda ortaya çıkan akıl, bilim, özgürlük, eşitlik ve insan hakları gibi fikirler, Avrupa'da ve sonrasında tüm dünyada büyük değişimlere neden olmuştur. Bu fikirlerin günümüzdeki en önemli siyasi ve toplumsal etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mutlak monarşilerin yaygınlaşmasıB) Demokrasi, hukuk devleti ve insan hakları kavramlarının güçlenmesi
C) Kilisenin siyasi gücünün artması
D) Feodal beyliklerin yeniden canlanması
Sanayi İnkılabı, üretimde insan ve hayvan gücünün yerini makinelerin almasıyla başlamış, kentleşme, sosyal sınıfların ortaya çıkması ve ekonomik yapının değişmesi gibi birçok sonucu beraberinde getirmiştir. Bu inkılabın günümüz dünyasına olan olumsuz etkilerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Fikir özgürlüğünün kısıtlanmasıB) Eğitim seviyesinin düşmesi
C) Küresel ısınma ve çevre kirliliğinin artması
D) Tarımsal üretimin tamamen bitmesi
Fransız İhtilali, "özgürlük, eşitlik, kardeşlik" sloganlarıyla sadece Fransa'yı değil, tüm Avrupa'yı ve dünyayı etkilemiştir. Bu ihtilalin yaydığı fikirler, günümüzdeki siyasi haritanın ve devlet anlayışının şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Fransız İhtilali'nin günümüze en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
A) İmparatorlukların güçlenerek yaygınlaşmasıB) Teokratik yönetimlerin yeniden kurulması
C) Ulus devletlerin ortaya çıkması ve milliyetçilik akımının yayılması
D) Köle ticaretinin artması
Özgür düşünce ortamının bilimsel gelişmelere katkısı hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Bilim insanlarının mevcut bilgileri sorgulamasını teşvik eder.B) Yeni fikirlerin ve teorilerin ortaya çıkmasını sağlar.
C) Bilimsel araştırmaların belirli dogmalarla sınırlanmasına yol açar.
D) Farklı bakış açılarının bir araya gelerek yenilikçi çözümler üretmesine zemin hazırlar.
Orta Çağ Avrupa'sında Katolik Kilisesi'nin dogmatik düşünce yapısı, bilimsel gelişmeleri büyük ölçüde engellemiştir. Ancak Rönesans ve Reform hareketleriyle birlikte özgür düşünce ortamı güçlenmiş ve bilimde büyük atılımlar yaşanmıştır.
Bu durum, aşağıdakilerden hangisinin önemini vurgulamaktadır?
B) Özgür düşüncenin bilimsel ilerleme için vazgeçilmez bir koşul olduğunu.
C) Bilim ve dinin her zaman çatışma içinde olduğunu.
D) Bilimsel ilerlemenin yalnızca teknolojik yeniliklerle gerçekleştiğini.
Bilimsel çalışmaların ilerlemesi için bilim insanlarının fikirlerini özgürce ifade edebilmesi, deneyler yapabilmesi ve sonuçları tarafsızca değerlendirebilmesi kritik öneme sahiptir. Bu ortamın sağlanamaması durumunda bilimsel gelişmeler yavaşlar veya durur.
Aşağıdakilerden hangisi, özgür düşüncenin kısıtlandığı bir ortamda bilimsel gelişmeleri olumsuz etkileyen bir durum değildir?
B) Mevcut teorilerin sorgulanmaktan kaçınılması.
C) Yeni bilimsel keşiflerin hızla yaygınlaşması.
D) Farklı görüşlerin bastırılması ve tek tip düşüncenin dayatılması.
Avrupa'da Skolastik düşüncenin egemen olduğu dönemde, bilimsel çalışmalar büyük ölçüde dini dogmalarla sınırlı kalmıştır. Ancak İslam medeniyetinde, Antik Yunan eserlerinin tercüme edilmesi ve serbest düşünce ortamının teşvik edilmesiyle tıp, matematik, astronomi gibi alanlarda önemli ilerlemeler kaydedilmiştir.
Bu durum, İslam medeniyetinin bilimsel gelişmelere katkısında hangi faktörün etkili olduğunu göstermektedir?
B) Bilim insanlarına sağlanan maddi desteklerin yetersizliği.
C) Özgür düşünce ve eleştirel yaklaşımın teşvik edilmesi.
D) Bilimsel bilgilerin sadece ezbere dayalı olarak öğrenilmesi.
Özgür düşüncenin bilimsel gelişmelere katkısıyla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi en kapsamlı ve doğru olanıdır?
A) Bilim insanlarının sadece kendi alanlarındaki bilgilere odaklanmasını sağlar.B) Deney ve gözlemin gereksiz hale gelmesine yol açar.
C) Bilimsel bilginin sürekli sorgulanmasını, eleştirilmesini ve yenilenmesini teşvik eder.
D) Bilimsel gelişmeleri belirli bir ideolojinin hizmetine sunar.
İlk çağlardan itibaren insanların yerleşik hayata geçmesinde ve medeniyetlerin kurulmasında toprağın temel rolü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sanayi üretimi için hammadde sağlamasıB) Ticaret yollarının üzerinde bulunması
C) Tarım ve hayvancılık faaliyetlerine olanak sağlaması
D) Ulaşım ağlarının merkezi olması
Orta Çağ Avrupa'sındaki feodalite sistemi ile Osmanlı Devleti'ndeki tımar sistemi, toprağın yönetim ve üretimdeki önemini açıkça gösteren tarihi örneklerdir. Bu sistemlerde toprağın merkezi rolü aşağıdaki ifadelerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?
A) Toprağın sadece madencilik faaliyetleri için kullanılmasıB) Toprağın askeri gücün ve ekonomik gelirin temel kaynağı olması
C) Toprağın kültürel mirasın korunmasında tek araç olması
D) Toprağın sanayi devriminin başlamasına zemin hazırlaması
Tarih boyunca, tarım toplumlarında toprak sahipliği veya toprağı kullanma hakkı, bireylerin sosyal statüsünü ve ekonomik gücünü belirlemede kilit bir rol oynamıştır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Toprağın estetik ve doğal güzellikler sunmasıB) Toprağın su kaynaklarına yakınlığı nedeniyle yerleşim yeri olması
C) Toprağın temel gıda üretimi ve geçim kaynağı olması
D) Toprağın uluslararası ticaretin ana merkezi olması
Günümüz modern dünyasında toprağın önemi sadece tarımsal üretimle sınırlı değildir. Aşağıdakilerden hangisi günümüzde toprağın üretim ve yönetimdeki önemine örnek olarak gösterilemez?
A) Şehirleşme ve konut projeleri için arsa teminiB) Sanayi tesisleri ve fabrika kurulumları için alan sağlaması
C) Madencilik faaliyetleri ile yeraltı kaynaklarının çıkarılması
D) Dijital verilerin bulut sunucularında depolanması
Osmanlı Devleti'nde uygulanan tımar sisteminde, devlete ait olan toprakların işlenmesi karşılığında belirli hizmetleri yerine getiren tımarlı sipahiler bulunmaktaydı. Bu sistemin temel faydası aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ticaret yollarının güvenliğini sağlamak ve gümrük gelirlerini artırmakB) Merkezi otoriteyi güçlendirmek, üretimde sürekliliği sağlamak ve askerî bir güç oluşturmak
C) Sanayileşmeyi hızlandırmak ve fabrika üretimini teşvik etmek
D) Denizcilik faaliyetlerini geliştirmek ve donanmayı güçlendirmek
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/3624-7-sinif-bilginin-korunmasi-turk-islam-medeniyetinde-yetisen-bilginler-avrupa-da-yasanan-gelismelerin-gunumuze-etkisi-ozgur-dusuncenin-bilimsel-gelismelere-katkisi-ve-gecmisten-gunumuze-uretimde-ve-yonetimde-topragin-onemi-test-coz-zhcr