📌 8. Sınıf Fen Bilimleri LGS Çalışma Notları
Sevgili \(8.\) sınıf öğrencileri, LGS maratonunda sizlere destek olmak amacıyla hazırladığımız bu kapsamlı çalışma notu ile Fen Bilimleri dersindeki kritik konuları tekrar edebilir, eksiklerinizi giderebilir ve sınav başarınızı artırabilirsiniz. Başarılar dileriz! 🚀
💡 Basit Makineler
Basit makineler, günlük hayatta iş yapma kolaylığı sağlayan, genellikle tek bir parçadan oluşan araçlardır. Unutmayın, basit makineler işten ve enerjiden kazanç sağlamaz, sadece kuvvetin yönünü, doğrultusunu değiştirerek veya kuvvetten ya da yoldan kazanç sağlayarak iş yapma kolaylığı sunar.
- Kuvvet Kazancı: Yükün, uygulanan kuvvete oranıdır. Eğer kuvvet kazancı \(1\) 'den büyükse kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.
- Kaldıraçlar: Destek noktasına göre \(3\) farklı tipi vardır. Denge şartı: Kuvvet \(\times\) Kuvvet Kolu \(=\) Yük \(\times\) Yük Kolu. Kuvvet kazancı \(=\) Kuvvet kolu / Yük kolu.
- Makaralar:
- Sabit Makara: Kuvvetin yönünü değiştirir, kuvvet kazancı ve kaybı yoktur. (\(F = P\))
- Hareketli Makara: Kuvvetten \(2\) kat kazanç, yoldan \(2\) kat kayıp sağlar. (\(F = P/2\))
- Palangalar: Sabit ve hareketli makaraların bir araya gelmesiyle oluşur. Kuvvet kazancı, yükü taşıyan ip sayısına bağlıdır.
- Eğik Düzlem: Yükseklere çıkarmak için kullanılan basit makinedir. Kuvvet kazancı \(=\) Eğik düzlemin boyu (\(L\)) / Eğik düzlemin yüksekliği (\(h\)). (\(F = P \times (h/L)\))
- Çıkrık: Bir eksen etrafında dönen, farklı yarıçaplı silindirlerden oluşur. Kuvvet kazancı \(=\) Büyük yarıçap (\(R\)) / Küçük yarıçap (\(r\)). (\(F = P \times (r/R)\))
- Vida: Eğik düzlemin silindir etrafına sarılmasıyla oluşur. Kuvvet kazancı \(=\) \(2π r\) (kuvvet kolu) / vida adımı (\(a\)). (\(F = P \times (a / 2π r)\))
- Dişliler ve Kasnaklar: Hareket ve kuvvet aktarımı sağlarlar. Dişlilerde diş sayısı, kasnaklarda yarıçap dönme sayısıyla ters orantılıdır.
💡 Besinlerdeki Fotosentezin Önemi
Fotosentez, yeşil bitkiler, algler ve bazı bakteriler gibi fotosentetik canlıların ışık enerjisini kullanarak inorganik maddelerden (su ve karbondioksit) organik besin (glikoz) ve oksijen üretme sürecidir.
Fotosentez Denklemi: \(6CO_2\) (Karbondioksit) \(+ 6H_2O\) (Su) \(\xrightarrow{Işık \ Enerjisi}\) \(C_6H_{12}O_6\) (Glikoz/Besin) \(+ 6O_2\) (Oksijen)
- Besin Üretimi: Ekosistemdeki tüm canlılar için temel besin kaynağıdır. Bitkiler, fotosentez yaparak kendi besinlerini üretir ve besin zincirinin başlangıcını oluşturur (üreticiler).
- Oksijen Üretimi: Atmosfere yaşam için gerekli olan serbest oksijenin ana kaynağıdır. Solunum yapan tüm canlılar bu oksijeni kullanır.
- Karbon Döngüsü: Atmosferdeki karbondioksiti kullanarak karbon döngüsünde kritik bir rol oynar. Karbonun organik bileşiklere bağlanmasını sağlar.
- Enerji Akışı: Güneş enerjisini kimyasal enerjiye dönüştürerek ekosistemdeki enerji akışını başlatır.
💡 Madde Döngüleri (Şema Üzerinde Gösterme)
Doğadaki maddelerin canlı ve cansız ortamlar arasındaki sürekli hareketine madde döngüsü denir. Bu döngüler, yaşamın devamlılığı için hayati öneme sahiptir.
- Su Döngüsü: Güneş enerjisi ile buharlaşan su, yoğuşarak bulutları oluşturur ve yağış olarak yeryüzüne geri döner. Yüzey akışı, yer altı suları ve bitki terlemesi (transpirasyon) ile döngü devam eder.
- Karbon Döngüsü:
- Atmosferdeki \(CO_2\): Fotosentez ile bitkilere geçer.
- Fotosentez: Bitkiler \(CO_2\) 'yi kullanarak besin üretir.
- Solunum: Canlılar (bitki ve hayvan) besinleri yakarak \(CO_2\) 'yi atmosfere verir.
- Ayrıştırıcılar: Ölü organizmaları ve atıkları parçalayarak \(CO_2\) 'yi atmosfere salar.
- Yanma: Fosil yakıtların ve orman yangınlarının yanmasıyla atmosfere büyük miktarda \(CO_2\) salınır.
- Azot Döngüsü: Atmosferdeki serbest azot (\(N_2\)), bitkiler tarafından doğrudan kullanılamaz. Azot bağlayıcı bakteriler (baklagil köklerinde) azotu amonyağa dönüştürür. Nitrifikasyon bakterileri amonyağı nitrat ve nitritlere çevirir, bitkiler bu formları kullanır. Ölü organizmalar ve atıklar ayrıştırıcılar tarafından amonyağa dönüştürülür. Denitrifikasyon bakterileri ise nitratları tekrar atmosfere serbest azot olarak gönderir.
💡 Maddenin Hal Değişim Grafiği
Maddeler ısı alarak veya ısı vererek hal değiştirebilirler. Bu değişimler belirli sıcaklıklarda gerçekleşir ve grafiklerle gösterilebilir.
Isıtma Grafiği (Katıdan Gaza):
- Katı Hal (\(0-T_1\)): Madde katı haldedir, ısı aldıkça sıcaklığı artar. Taneciklerin kinetik enerjisi artar, potansiyel enerjisi sabittir.
- Erime Noktası (\(T_1\)): Madde katı ve sıvı haldedir. Sıcaklık sabittir. Isı almasına rağmen sıcaklık değişmez, bu ısı hal değişimi için kullanılır (gizli ısı). Taneciklerin potansiyel enerjisi artar, kinetik enerjisi sabittir.
- Sıvı Hal (\(T_1-T_2\)): Madde tamamen sıvı haldedir, ısı aldıkça sıcaklığı artar. Taneciklerin kinetik enerjisi artar, potansiyel enerjisi sabittir.
- Kaynama Noktası (\(T_2\)): Madde sıvı ve gaz haldedir. Sıcaklık sabittir. Isı almasına rağmen sıcaklık değişmez, bu ısı hal değişimi için kullanılır (gizli ısı). Taneciklerin potansiyel enerjisi artar, kinetik enerjisi sabittir.
- Gaz Hal (\(T_2 \dots\)): Madde tamamen gaz haldedir, ısı aldıkça sıcaklığı artar. Taneciklerin kinetik enerjisi artar, potansiyel enerjisi sabittir.
Soğutma Grafiği (Gazdan Katıya): Isıtma grafiğinin tam tersidir. Gazdan sıvıya (yoğuşma) ve sıvıdan katıya (donma) geçişlerde madde ısı verir ve sıcaklığı sabit kalır.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek Soru \(1\): Basit Makineler
Bir öğrenci, bir ağırlığı (\(P = 100\) N) sabit makara ve hareketli makaradan oluşan bir palanga sistemi ile kaldırmak istiyor. Palanga sisteminde \(1\) tane sabit makara ve \(2\) tane hareketli makara bulunmaktadır. Sistemdeki makara ağırlıkları ve sürtünmeler ihmal edildiğine göre, öğrencinin ağırlığı kaldırmak için uygulaması gereken kuvvet (\(F\)) kaç Newton'dur?
Çözüm:
Bu palanga sisteminde toplam \(3\) makara vardır. Yükü taşıyan ip sayılarını bulmalıyız. Bir sabit makara ve iki hareketli makara varsa, hareketli makaraların altından geçen ip kolları yükü taşır. İki hareketli makara olduğu için her bir hareketli makara \(2\) ip kolu ile bağlıdır. Ancak palanga sisteminde yükü doğrudan yukarı çeken ip kolları sayılır. Şekilde çizdiğimizde, yükü yukarı doğru çeken \(4\) ip kolu olduğunu görürüz (sabit makaranın altından geçen ve hareketli makaraları yukarı çeken ipler).
Kuvvet kazancı \(=\) Yükü taşıyan ip sayısı.
Bu durumda, yükü taşıyan ip sayısı \(4\) 'tür.
Kuvvet kazancı \(=\) \(P/F = 4\)
\(100\) N \(/ F = 4\)
\(F = 100\) N \(/ 4\)
\(F = 25\) N
Öğrencinin uygulaması gereken kuvvet \(25\) N'dur.
Örnek Soru \(2\): Maddenin Hal Değişim Grafiği
Aşağıdaki grafik, başlangıçta katı halde olan bir maddenin ısıtılmasına ait sıcaklık-zaman grafiğini göstermektedir. Maddeye eşit zaman aralıklarında eşit miktarda ısı verilmektedir.
Sıcaklık (°C) ↑ | | D------E (Gaz) | / \(80\) --C------D (Sıvı + Gaz) | / \(20\) -A------B (Katı + Sıvı) | / | / |/ --------------------------> Zaman (dakika) 0 \(2\) \(6\) \(10\) \(14\)
Bu grafiğe göre, maddenin erime ve kaynama noktaları ile \(6.\) ve \(12.\) dakikalar arasındaki hali nedir?
Çözüm:
Grafiği incelediğimizde, sıcaklığın sabit kaldığı aralıklar hal değişiminin olduğu yerlerdir.
- Erime Noktası: Grafiğin A-B aralığında sıcaklık \(20\) °C'de sabit kalmıştır. Bu, maddenin erime noktasıdır. Yani Erime Noktası \(=\) \(20\) °C.
- Kaynama Noktası: Grafiğin C-D aralığında sıcaklık \(80\) °C'de sabit kalmıştır. Bu, maddenin kaynama noktasıdır. Yani Kaynama Noktası \(=\) \(80\) °C.
- \(6.\) dakika: Grafik B noktasında erime tamamlanmıştır ve madde tamamen sıvı hale geçmiştir. \(6.\) dakika A-B aralığından sonra (yaklaşık \(2.\) dakikadan sonra) ve C-D aralığından önce (\(10.\) dakikadan önce) bir zamandır. Dolayısıyla \(6.\) dakikada madde sıvı haldedir.
- \(12.\) dakika: Grafik C-D aralığı (\(10.\) dakikadan \(14.\) dakikaya kadar) kaynama bölgesidir, yani madde hem sıvı hem de gaz haldedir. \(12.\) dakika bu aralığın içindedir. Dolayısıyla \(12.\) dakikada madde sıvı ve gaz haldedir (kaynamaktadır).
Bir kaldıraçta destek noktasına \( 20 \) cm uzaklıktaki bir noktaya \( 80 \) N'luk bir yük asılmıştır. Kaldıracın dengeye gelmesi için destek noktasının diğer tarafına \( 40 \) cm uzaklıktan uygulanması gereken kuvvet kaç N olmalıdır? (Kaldıracın ağırlığı ve sürtünmeler ihmal edilecektir.)
A) \( 20 \)B) \( 30 \)
C) \( 40 \)
D) \( 50 \)
Bir sabit makara ve bir hareketli makaradan oluşan sistemde \( 200 \) N ağırlığındaki bir yükü kaldırmak için \( F \) kuvveti uygulanmaktadır. Makaraların ağırlığı ve sürtünmeler ihmal edildiğine göre, \( F \) kuvvetinin büyüklüğü kaç N'dir? (Sistemde ipin hareketli makarayı iki yerden desteklediği varsayılacaktır.)
A) \( 50 \)B) \( 100 \)
C) \( 150 \)
D) \( 200 \)
Bir eğik düzlemde \( 300 \) N ağırlığındaki bir cismi \( 10 \) metre uzunluğundaki eğik düzlem boyunca yukarı taşımak için \( 60 \) N'luk bir kuvvete ihtiyaç duyulmaktadır. Buna göre bu eğik düzlemin yüksekliği kaç metredir? (Sürtünmeler ihmal edilecektir.)
A) \( 1 \)B) \( 2 \)
C) \( 3 \)
D) \( 4 \)
Fotosentez olayı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Bitkiler, güneş enerjisini kullanarak kendi besinlerini üretirler.B) Atmosfere oksijen gazı salınımı gerçekleşir.
C) Tüm canlılar için doğrudan veya dolaylı olarak besin kaynağı oluşturur.
D) Yalnızca bitkiler ve bazı alg türleri fotosentez yapabilir.
Bir ekosistemdeki enerji akışının başlangıcı ve besin zincirinin temelini oluşturan olay aşağıdakilerden hangisidir?
A) SolunumB) Fotosentez
C) Fermantasyon
D) Çürüme
Dünya üzerindeki fotosentez yapan canlıların sayısında büyük bir azalma meydana gelmesi durumunda, aşağıdaki sonuçlardan hangisinin gerçekleşmesi BEKLENMEZ?
A) Atmosferdeki oksijen oranı azalır.B) Besin zincirleri olumsuz etkilenir ve canlı türlerinin sayısında azalma görülebilir.
C) Atmosferdeki karbondioksit oranı artar.
D) Dünya'nın ortalama sıcaklığı düşer.
Aşağıda madde döngülerinden biri olan karbon döngüsünün basitleştirilmiş bir şeması verilmiştir.
(Şema açıklaması: Atmosferdeki \( \text{CO}_2 \) -> 1 (Fotosentez) -> Bitkiler -> 2 (Beslenme) -> Hayvanlar -> 3 (Solunum) -> Atmosferdeki \( \text{CO}_2 \). Ayrıca, Ölü organizmalar -> 4 (Ayrıştırma) -> Toprak/Fosil Yakıtlar. Fosil yakıtlar -> 5 (Yanma) -> Atmosferdeki \( \text{CO}_2 \).)
Yukarıdaki şemada numaralandırılmış olaylardan hangisi atmosferdeki karbondioksit miktarının artmasına neden olmaz?
B) 3
C) 4
D) 5
Azot döngüsü, canlıların yaşaması için gerekli olan azotun atmosfer, toprak ve canlılar arasındaki hareketini gösterir. Bu döngüde görev alan bazı canlı grupları ve olaylar şunlardır:
I. Azot bağlayıcı bakteriler: Atmosferdeki serbest azotu ( \( \text{N}_2 \) ) bağlayarak bitkilerin kullanabileceği forma dönüştürür.
II. Nitrifikasyon bakterileri: Amonyağı ( \( \text{NH}_3 \) ) nitrite, nitriti de nitrata dönüştürür.
III. Denitrifikasyon bakterileri: Topraktaki nitratı tekrar serbest azota dönüştürerek atmosfere geri verir.
IV. Ayrıştırıcılar: Ölü bitki ve hayvan kalıntılarındaki organik azotu amonyağa dönüştürür.
Buna göre, topraktaki azot miktarını artıran ve bitkiler tarafından doğrudan kullanılabilen azot bileşiklerinin oluşumunu sağlayan temel olaylar hangi seçenekte doğru verilmiştir?
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve IV
Su döngüsü, yeryüzündeki suyun atmosfer, okyanuslar ve karalar arasındaki sürekli hareketini ifade eder. Aşağıdaki olaylardan hangisi suyun atmosferden yeryüzüne geri dönmesini sağlayan bir süreçtir?
A) BuharlaşmaB) Terleme
C) Yoğuşma
D) Yağış
Bir saf maddenin ısıtılmasına ait sıcaklık-zaman grafiği aşağıdaki gibidir: * 0-5 dakika aralığında sıcaklık \( 0^\circ\text{C} \) 'den \( 20^\circ\text{C} \) 'ye yükselmektedir. * 5-10 dakika aralığında sıcaklık sabit kalmakta, \( 20^\circ\text{C} \) 'de bulunmaktadır. * 10-20 dakika aralığında sıcaklık \( 20^\circ\text{C} \) 'den \( 80^\circ\text{C} \) 'ye yükselmektedir. * 20-25 dakika aralığında sıcaklık sabit kalmakta, \( 80^\circ\text{C} \) 'de bulunmaktadır. * 25-30 dakika aralığında sıcaklık \( 80^\circ\text{C} \) 'den \( 100^\circ\text{C} \) 'ye yükselmektedir. Buna göre, bu madde ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Maddenin erime sıcaklığı \( 20^\circ\text{C} \) 'dir.B) Maddenin kaynama süresi 5 dakikadır.
C) Madde \( 70^\circ\text{C} \) sıcaklıkta tamamen sıvı haldedir.
D) Madde \( 25^\circ\text{C} \) sıcaklıkta hem sıvı hem de gaz haldedir.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/3723-8-sinif-lgs-basit-makineler-besinlerdeki-fotosentezin-onemi-madde-dongusu-ve-maddenin-hal-degisimi-grafigi-test-coz-0721