7. Sınıf Türkçe Ders Notları: Anlatım Biçimleri, Fiilde Yapı, Ek Fiil
📌 Anlatım Biçimleri
Yazarlar, duygu ve düşüncelerini okuyucuya aktarırken farklı anlatım biçimleri kullanırlar. En yaygın kullanılan anlatım biçimleri şunlardır:
- Açıklayıcı Anlatım: Bir konu hakkında bilgi vermek, aydınlatmak amacıyla kullanılır. Nesnel bir dil hakimdir. 'Nedir?', 'Nasıl oluşur?' gibi sorulara cevap verir.
- Tartışmacı Anlatım: Bir konu hakkındaki farklı görüşleri ele alıp, kendi görüşünü savunmayı amaçlar. Savunulan tez ve antitezler bulunur. Öznel ifadeler içerebilir.
- Öyküleyici Anlatım: Olayları oluş sırasına göre anlatır. Kişiler, yer, zaman gibi ögeler bulunur. Masal, roman, hikaye gibi türlerde kullanılır.
- Betimleyici Anlatım: Varlıkların, yerlerin veya kişilerin özelliklerini, durumlarını gözlemlerle aktarmayı amaçlar. Okuyucunun zihninde canlı bir resim oluşturur.
💡 Fiilde Yapı
Fiillerin kök veya gövdelerine yapım ekleri alıp almadığına göre üçe ayrılır:
- Basit Fiiller: Yapım eki almamış fiillerdir. Sadece kökten oluşur. Örnek: gel, gör, koş.
- Türemiş Fiiller: Köklerine yapım ekleri getirilerek oluşturulan fiillerdir. Örnek: sev-gi-li-ler (sevmekten sevgililer), bil-gi-ler (bilmekten bilgiler).
- Birleşik Fiiller: Birden fazla kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan fiillerdir. Kuralı birleşik (git-ebilir, gel-iverdi) ve anlamca kaynaşmış (alt-üst etmek, vaz-geçmek) olmak üzere ikiye ayrılır.
✅ Ek Fiil (İlgeç Eylem)
Tek başına anlamı olmayan, fiil veya isim soylu sözcüklerin yüklem olmasını sağlayan ektir. İki temel görevi vardır:
- İsim veya İsim Soylu Sözcüklere Gelerek Yüklem Olma: Cümledeki isim, sıfat, zamir gibi sözcükleri yüklem yapar. Ek fiilin şimdiki zaman çekimi '-dır, -dir, -dur, -dür' şeklindedir.
- Fiillere Gelerek Birleşik Zamanlı Fiil Oluşturma: Fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar. Ek fiilin geçmiş zaman çekimi '-di', rivayet çekimi '-miş', şart çekimi '-se' şeklindedir.
Ek fiilin çekimleri şunlardır:
- Basit Zamanlı Fiiller: Tek kip eki almış fiillerdir. (Örnek: gelir, geldi, gelecek)
- Birleşik Zamanlı Fiiller: İki kip eki almış fiillerdir. (Örnek: gelir-di, gelmiş-ti, gelse-ydi)
Önemli Not: Ek fiil, cümlenin anlamını pekiştirebilir, vurgu yapabilir veya bir yargıyı bildirebilir. Ek fiilin geniş zaman 3. tekil şahıs çekimi olan '-dır' bazen cümlede düşebilir. (Örnek: O, akıllı çocuktur. -> O, akıllı çocuk.) Bu durumda cümlenin anlamı değişmez.
🚀 Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil farklı bir görevde kullanılmıştır?
- A) Hava çok güzeldi.
- B) Yarın sinemaya gidecekmiş.
- C) Bu kitap çok ilginçtir.
- D) Sınavdan yüksek not aldığını sanmıyorum.
Çözüm 1:
Doğru cevap D şıkkıdır. A, B ve C şıklarında ek fiil (-di, -miş, -tir) isim veya fiil soylu sözcükleri yüklem yapmak için kullanılmıştır. D şıkkında ise 'aldığını' kelimesindeki '-nı' ilgi hal ekidir ve ek fiil bulunmamaktadır.
Soru 2:
Aşağıdaki cümlelerden hangisi öyküleyici anlatım biçimiyle yazılmıştır?
- A) Orman, yeşilin binbir tonuyla insana huzur veriyordu.
- B) Bu durumun böyle olmasının temel nedenleri detaylıca incelenmelidir.
- C) Çocuk, elindeki topu arkadaşına doğru attı ve gülerek koştu.
- D) Bilim insanları, uzaydaki yeni keşiflerini kamuoyu ile paylaştı.
Çözüm 2:
Doğru cevap C şıkkıdır. C şıkkında olaylar oluş sırasına göre anlatılmış, bir durum aktarılmıştır. Diğer şıklarda ise sırasıyla betimleyici, tartışmacı ve açıklayıcı anlatım biçimleri kullanılmıştır.
Aşağıdaki paragrafta hangi anlatım biçimi kullanılmıştır? Kışın dondurucu soğuğu iliklerime işliyordu. Kardan beyaz örtüyle kaplı dağlar, sanki uykudaydı. Rüzgarın uğultusu, uzaklardan gelen bir kurt sesine karışıyordu. Her şey sessiz ve ürkütücüydü.
A) Açıklayıcı AnlatımB) Tartışmacı Anlatım
C) Betimleyici Anlatım
D) Öyküleyici Anlatım
Bu metnin ana fikri aşağıdakilerden hangisidir? Kitap okumak, hayal gücümüzü geliştirir, kelime dağarcığımızı zenginleştirir ve farklı dünyalara kapı aralar. Bir kitaba başladığımızda, karakterlerle birlikte yaşar, onların sevinçlerine ortak olur, üzüntülerini hissederiz. Bu yolculuklar, bizleri daha anlayışlı ve bilgili bireyler yapar.
A) Kitapların pahalı olmasıB) Kitap okumanın kişisel gelişimdeki önemi
C) Farklı türlerde kitaplar okuma zorunluluğu
D) Kitapların sadece eğlence amaçlı olması
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir amaç-sonuç ilişkisi vardır?
A) Yağmur yağdığı için sokağa çıkmadık.B) Kitap okumak için kütüphaneye gittim.
C) Çok yorgun olduğumdan erken yattım.
D) Annemi görmek üzere yola çıktım.
Bu paragrafta kullanılan anlatım biçimi nedir? Öğretmenimiz, dersin en ilgi çekici kısmına gelmişti. Bir an duraksadı, gözleri sınıfta gezindi. Sonra, "Şimdi size unutamayacağınız bir hikaye anlatacağım," dedi ve derin bir nefes alıp anlatmaya başladı. Sınıftaki herkes nefesini tutmuş, onu dinliyordu.
A) Açıklayıcı AnlatımB) Betimleyici Anlatım
C) Öyküleyici Anlatım
D) Tartışmacı Anlatım
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir neden-sonuç ilişkisi vardır?
A) Başarılı olmak için çok çalıştı.B) Kötü hava koşulları nedeniyle uçuşlar iptal edildi.
C) Dersleri anlamak amacıyla ek ders aldı.
D) Sağlıklı beslenmek üzere diyetisyene başvurdu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, yapısına göre diğerlerinden farklıdır?
A) Çocuklar parkta oyun oynuyor.B) Kitabı dikkatle okudu.
C) Pencereden dışarıyı seyretti.
D) Yarın erkenden kalkacağım.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili fiil, yapısına göre diğerlerinden farklıdır?
A) Annem, yemeği aceleyle pişirdi.B) Öğretmenimiz, konuları tek tek anlattı.
C) Kardeşim, oyuncaklarını topladı.
D) Babam, araba lastiğini değiştirdi.
Hangi seçenekteki fiillerin hepsi basit yapılıdır?
A) geldi, koştu, baktıB) okudu, yazdı, çizdi
C) sevindi, üzüldü, ağladı
D) anlattı, dinletti, gösterdi
Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili fiillerden hangisi, yapısına göre diğerlerinden farklıdır?
A) Öğrenciler dersi dikkatle dinledi.B) Kardeşim ödevini yaptı.
C) O, bana her zaman yardım etti.
D) Annem yemeği pişirdi.
Hangi fiil, yapım eki alarak türemiş bir fiildir?
A) gördüB) gitti
C) anlattı
D) okudu
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem kullanılmamıştır?
A) Yarın hava çok güzeldi.B) O, çok akıllı bir çocuktu.
C) Annem mutfakta yemek yapıyordu.
D) Bu kitap dün elime geçti.
"Bu ev çok eskiydi." cümlesindeki ek eylem aşağıdakilerden hangisidir?
A) idiB) imiş
C) ise
D) i
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem, birleşik zamanlı fiil yapmamıştır?
A) Seni görünce çok sevinmişti.B) Yarın okula gidecekmiş.
C) Keşke sen de orada olsaydın.
D) Bu işi ben bitirirdim.
"Seninle tanışmak büyük bir şanstı." cümlesindeki yüklem ve ek eylem aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Tanışmak / idiB) Şanstı / idi
C) Büyük / idi
D) Tanışmak / şanstı
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem, şart kipiyle kurulmuştur?
A) Sabretmişti.B) Gidecekmiş.
C) Olsaydı.
D) Gelmişti.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/3992-7-sinif-anlatim-bicimleri-fiilde-yapi-ve-ek-eylem-test-coz-hg27