9. Sınıf Kimya - Kimyasal Bağlar ve Bileşikler Ünite Notları
📌 Lewis Nokta Yapısı
Atomların son yörüngelerindeki değerlik elektronlarını temsil etmek için kullanılan noktalı gösterimdir. Atom sembolünün etrafına, son yörüngedeki elektron sayısı kadar nokta konulur.
- Hidrojen (H): \(1\) değerlik elektronu vardır. \(\text{H} •\)
- Oksijen (O): \(6\) değerlik elektronu vardır. \(\stackrel{\bullet•}{\bullet•} ext{O}•\)
- Karbon (C): \(4\) değerlik elektronu vardır. \(\stackrel{\bullet}{\bullet} ext{C}•\)
💡 Ortalanmamış ve Ortaklanmış Elektronlar
Lewis yapısında atomlar bağ oluştururken değerlik elektronlarını kullanırlar.
- Ortalanmamış (Eşleşmemiş) Elektronlar: Bağ yapımına katılmamış, kendi başına duran elektronlardır.
- Ortaklanmış (Bağlayıcı) Elektronlar: İki atom tarafından ortaklaşa kullanılan, bağ oluşturan elektronlardır. Her kovalent bağda \(2\) ortaklanmış elektron bulunur.
✅ Polar ve Apolarllık
Kovalent bağlı moleküllerde atomlar arasındaki elektronegatiflik farkına göre polar veya apolar olma durumu belirlenir.
- Apolar Molekül: Atomlar arasındaki elektronegatiflik farkı \(0\) ise veya molekül simetrik ise apolardır. (Örn: \(\text{H}_2\), \(\text{O}_2\), \(\text{CO}_2\) - simetrik yapıdan dolayı)
- Polar Molekül: Atomlar arasındaki elektronegatiflik farkı belirli bir değerden büyük ise ve molekül simetrik değil ise polardır. (Örn: \(\text{H}_2\text{O}\), \(\text{NH}_3\))
🚀 Kovalent Bileşiklerin Adlandırılması
Kovalent bileşikler, elementlerin Latince sayılarla belirtilmesi ve ön eklerin kullanılmasıyla adlandırılır.
- İlk elementin sayısı \(1\) ise ön ek kullanılmaz.
- İkinci elementin sonuna "-ür" eki getirilir.
- Örnekler:
| Formül | Adlandırma |
| \(\text{CO}_2\) | Karbon dioksit |
| \(\text{H}_2\text{O}\) | Di-hidrojen monoksit (Yaygın adı: Su) |
| \(\text{SO}_3\) | Kükürt trioksit |
🚀 İyonik Bileşiklerin Adlandırılması
İyonik bileşikler, katyonun (metal) adı ve anyonun (metal olmayan) adı ile adlandırılır.
- Katyon adı önce, anyon adı sonra söylenir.
- Anyon adının sonuna "-ür" eki getirilir.
- Örnekler:
| Formül | Adlandırma |
| \(\text{NaCl}\) | Sodyum klorür |
| \(\text{MgO}\) | Magnezyum oksit |
| \(\text{Al}_2\text{O}_3\) | Alüminyum oksit |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Su (\(\text{H}_2\text{O}\)) molekülünün Lewis yapısını çiziniz ve polar mı apolar mı olduğunu açıklayınız.
Çözüm: Oksijenin (\(6\) değerlik elektronu) ve Hidrojenin (\(1\) değerlik elektronu) Lewis yapıları çizilir. Oksijen, \(2\) hidrojen atomu ile \(2\) tane kovalent bağ yapar. Oksijen üzerinde \(2\) tane ortalanmamış elektron çifti bulunur. Molekülün geometrisi V şeklinde olduğundan ve oksijenin elektronegatifliği hidrojenden daha yüksek olduğundan molekül polardır.
Lewis Yapısı: \(\stackrel{\bullet•}{\text{H}}-\stackrel{•}{\text{O}}-\text{H}\) (Burada noktalı gösterim tam olarak temsil edilememiştir, oksijenin etrafında 2 çift ortaklanmamış elektron vardır.)
Soru 2:
\(\text{CO}_2\) (Karbon dioksit) bileşiğinin adlandırılmasını ve polar/apolar durumunu açıklayınız.
Çözüm: Formülde \(1\) karbon ve \(2\) oksijen atomu bulunur. Kovalent bağlı bileşiklerde ilk elementin sayısı \(1\) ise belirtilmez, \(2\) ise "di-" ön eki kullanılır. İkinci elementin adının sonuna "-ür" eklenir ve sayısı belirtilir. Bu nedenle adı Karbon dioksittir. Karbon atomu \(2\) oksijen atomu ile çift bağ yapar. Molekül doğrusal bir yapıya sahiptir ve oksijenlerin elektronegatifliği karbon'dan yüksek olsa da, molekülün simetrik yapısı nedeniyle toplam polarite sıfır olur. Bu nedenle molekül apolardır.
Aşağıdaki atomlardan hangisinin Lewis nokta yapısı hatalı çizilmiştir?
A) [TEXT] Hidrojen (H) atomu: \( \cdot H \)B) [TEXT] Oksijen (O) atomu: \( \cdot\ddot{O}\cdot \)
C) [TEXT] Azot (N) atomu: \( \cdot\ddot{N}\cdot \)
D) [TEXT] Klor (Cl) atomu: \( \cdot\ddot{Cl}\cdot \)
E) [TEXT] Neon (Ne) atomu: \( \cdot\ddot{Ne}\cdot \)
Su (H₂O) molekülünün Lewis nokta yapısı çizildiğinde, merkez atom olan oksijenin etrafında kaç tane ortaklanmamış elektron çifti bulunur?
A) \( 1 \)B) \( 2 \)
C) \( 3 \)
D) \( 4 \)
E) \( 0 \)
Metan (CH₄) molekülündeki karbon (C) atomunun Lewis nokta yapısı nasıldır? (Karbonun atom numarası 6'dır.)
A) [TEXT] \( \cdot C \cdot \)B) [TEXT] \( \cdot\dot{C}\cdot \)
C) [TEXT] \( \ddot{C} \)
D) [TEXT] \( \cdot\ddot{C}\cdot \)
E) [TEXT] \( \cdot\dot{C}\cdot \)
Amonyak (NH₃) molekülünde, merkez atom olan azotun (N) etrafında kaç tane ortaklanmış elektron çifti bulunur? (Azotun atom numarası 7'dir.)
A) \( 1 \)B) \( 2 \)
C) \( 3 \)
D) \( 4 \)
E) \( 5 \)
Aşağıdaki moleküllerden hangisinin Lewis nokta yapısında, merkez atom etrafında oktet kuralına uyulmayan bir durum gözlenir?
A) [TEXT] CH₄ (Metan)B) [TEXT] NH₃ (Amonyak)
C) [TEXT] H₂O (Su)
D) [TEXT] BF₃ (Bor triflorür)
E) [TEXT] HCl (Hidrojen klorür)
Bir atomun temel haldeki elektron diziliminde en dış katmanında 5 tane elektron bulunmaktadır. Bu atomun toplam elektron sayısı 15 ise, bu atom için ortalanmamış elektron sayısı kaçtır?
A) \( 5 \)B) \( 10 \)
C) \( 15 \)
D) \( 20 \)
E) \( 25 \)
X atomunun elektron dizilimi \( 1s^2 2s^2 2p^4 \) şeklindedir. Bu atomun temel haldeki ortalanmamış elektron sayısı kaçtır?
A) \( 1 \)B) \( 2 \)
C) \( 3 \)
D) \( 4 \)
E) \( 6 \)
Y atomunun temel haldeki elektron dizilimi \( 1s^2 2s^2 2p^6 3s^1 \) şeklindedir. Bu atomun bağ yapma potansiyeli olan (ortalanmamış) elektron sayısı kaçtır?
A) \( 0 \)B) \( 1 \)
C) \( 2 \)
D) \( 3 \)
E) \( 6 \)
Aşağıdaki moleküllerden hangisi apolardır?
A) Su (\( H_2O \))B) Amonyak (\( NH_3 \))
C) Metan (\( CH_4 \))
D) Hidrojen klorür (\( HCl \))
E) Karbondioksit (\( CO_2 \))
İki atom arasındaki elektronegatiflik farkı 0,4'ten az ise, oluşan bağın karakteri nasıldır?
A) İyonik bağB) Polar kovalent bağ
C) Apolar kovalent bağ
D) Koordinasyon kovalent bağ
E) Metalik bağ
Aşağıdaki moleküllerden hangisinde hem polar hem de apolar bağlar bulunur?
A) Oksijen (\( O_2 \))B) Sodyum klorür (\( NaCl \))
C) Hidrojen (\( H_2 \))
D) Asetik asit (\( CH_3COOH \))
E) Kükürt dioksit (\( SO_2 \))
Bir molekülün polar olması için aşağıdaki koşullardan hangisi gereklidir?
A) Moleküldeki tüm bağların apolar olması.B) Molekülün doğrusal bir geometriye sahip olması.
C) Molekülde polar bağların bulunması ve molekülün simetrik olmaması.
D) Molekülde en az bir tane apolar bağ bulunması.
E) Molekülün iyonik karakterli olması.
Aşağıdaki maddelerden hangisi polar bir çözücüde iyi çözünür?
A) \( CCl_4 \) (Karbon tetraklorür)B) \( CH_4 \) (Metan)
C) \( H_2O \) (Su)
D) \( I_2 \) (İyot)
E) \( N_2 \) (Azot)
Aşağıdaki kovalent bileşiğin adı nedir?
\( P_2O_5 \)
B) Difosfor pentoksit
C) Fosfor pentaoksit
D) Difosfor pentaoksit
E) Fosfor dioksit
Aşağıdaki kovalent bileşiğin adı nedir?
\( CO_2 \)
B) Monokarbon dioksit
C) Karbon oksit
D) Dikarbondioksit
E) Karbon monoksit
Aşağıdaki kovalent bileşiğin adı nedir?
\( N_2O_4 \)
B) Azot tetraoksit
C) Diazot tetroksit
D) Dinitrojen tetraoksit
E) Azot oksit
Aşağıdaki kovalent bileşiğin adı nedir?
\( SO_3 \)
B) Monokükürt trioksit
C) Kükürt oksit
D) Disülfür trioksit
E) Kükürt dioksit
Aşağıdaki kovalent bileşiğin adı nedir?
\( SF_6 \)
B) Sülfür hekzaflorür
C) Kükürt florür
D) Monosülfür hekzaflorür
E) Kükürt pentaflorür
Sodyum klorürün kimyasal formülü nedir?
A) Na₂ClB) NaCl
C) NaCl₂
D) Na₃Cl
E) NCl
Magnezyum oksidin kimyasal formülü nedir?
A) MgO₂B) Mg₂O
C) MgO
D) Mg₃O₂
E) Mg₂O₃
Alüminyum sülfatın kimyasal formülü nedir?
A) Al₂(SO₄)₃B) Al₃(SO₄)₂
C) AlSO₄
D) Al₂(SO₄)₂
E) Al(SO₄)₃
Potasyum nitratın kimyasal formülü nedir?
A) KNO₂B) K₂NO₃
C) KNO₃
D) K₃NO₃
E) K(NO₃)₂
Kalsiyum karbonatın kimyasal formülü nedir?
A) Ca₂(CO₃)₃B) CaCO₃
C) Ca₃(CO₃)₂
D) Ca(CO₃)₂
E) Ca₂CO₃
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4145-9-sinif-lewis-nokta-yapisi-ortalanmamis-ve-ortaklanmis-elektron-sayisi-polar-ve-apolarllik-kovalent-ve-iyonik-bilesikleri-adlandirma-test-coz-ud0w