7. Sınıf Türkçe Ders Notları: Anlatım Biçimleri ve Fiiller
1. Metindeki Anlatım Biçimleri
Metinlerde düşünceleri aktarmak, okuyucuyu bilgilendirmek veya etkilemek için çeşitli anlatım biçimleri kullanılır. Bu biçimler, metnin amacına ve içeriğine göre farklılık gösterir. Başlıca anlatım biçimleri şunlardır:
- Açıklayıcı Anlatım: Bilgi vermek, bir konuyu aydınlatmak amacıyla kullanılır. Nesnel bir dil hakimdir. Genellikle 'nedir?', 'nasıl olur?' gibi sorulara cevap verir. Bilimsel yazılar, ders kitapları bu anlatım biçimiyle yazılır. 📌
- Tartışmacı Anlatım: Bir konu hakkındaki farklı görüşleri sunarak okuyucuyu ikna etmeyi amaçlar. Yazarın kendi görüşü genellikle ağırlıktadır. 'Haklı mı, haksız mı?', 'ne düşünüyorsunuz?' gibi sorular okuyucuda uyandırılır. Köşe yazıları, denemeler bu anlatım biçimine örnektir. 💡
- Öyküleyici Anlatım: Bir olayı, bir durumu zaman sırasına göre anlatır. Olay örgüsü, kişiler, yer ve zaman unsurları bulunur. 'Ne oldu?', 'kim yaptı?' gibi sorulara cevap verir. Romanlar, hikayeler bu anlatım biçimiyle yazılır.
- Betimleyici Anlatım: Varlıkların, yerlerin veya kişilerin özelliklerini duyu organlarına hitap edecek şekilde tasvir eder. Amaç okuyucunun zihninde canlı bir resim oluşturmaktır. 'Nasıl görünüyor?', 'nasıl kokuyor?' gibi sorulara cevap verir. Gezi yazıları, bazı roman ve hikaye bölümleri bu anlatım biçimini kullanır.
2. Basit, Türemiş ve Birleşik Fiiller
Fiiller, köklerine ve aldıkları eklemelere göre üçe ayrılır:
a) Basit Fiiller:
Herhangi bir yapım eki almamış fiillerdir. Sadece çekim eki alabilirler. Kök durumundadırlar. Örnek: gel, gör, oku, yaz, kaç.
b) Türemiş Fiiller:
Fiil köklerine yapım ekleri getirilerek oluşturulan fiillerdir. Anlamı değişen yeni bir fiil türetilir. Örnek: gülmek (gülüşmek), sevmek (sevindirmek), bilmek (bildirmek).
c) Birleşik Fiiller:
Birden fazla kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan fiillerdir. Anlamları, oluşturan kelimelerin anlamlarından farklı olabilir. Üç türü vardır:
- Kurallı Birleşik Fiiller: Yeterlilik (–ebilir), yeterlilik (-abil), tezlik (-iver), süreklilik (-edur, -egel, -eyaz) fiilleriyle yapılır. Örnek: koşabilir, bakıverdi, uyuyakalmış.
- Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller: Deyimler genellikle bu gruba girer. İki kelime bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturur. Örnek: vazgeçmek, başvuru yapmak, gözden düşmek.
- Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiiller: İsimlere etmek, olmak, kılmak, buyurmak gibi yardımcı fiiller getirilerek oluşur. Örnek: teşekkür etmek, yardım olmak, kahroldu.
Özet Tablo: Fiil Türleri
| Fiil Türü | Özellikleri | Örnekler |
|---|---|---|
| Basit Fiil | Yapım eki almaz. | gel, oku, yaz |
| Türemiş Fiil | Yapım eki alır, anlam değişir. | gülüşmek, sevindirmek |
| Birleşik Fiil | İki veya daha fazla kelimeden oluşur. | koşabilir, vazgeçmek, teşekkür etmek |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı bir anlatım biçimi kullanılmıştır?
A) Sabah güneşi, yemyeşil ağaçların arasından süzülüyor, kuşların neşeli cıvıltıları etrafı dolduruyordu.
B) Uzay boşluğunda milyarlarca galaksi, her biri birbirinden farklı yıldızlar ve gezegenler barındırır.
C) Televizyonun hayatımızdaki yeri tartışılmaz bir gerçektir; ancak bu durumun olumsuz yönleri de göz ardı edilmemelidir.
D) Dedem, eski günlerden bahsederken gözleri uzaklara dalar, yüzünde tatlı bir tebessüm belirirdi.
Çözüm:A seçeneğinde bir olayın veya durumun zihinde canlandırılması hedeflenmiş, bu da betimleyici anlatıma örnektir. D seçeneği de benzer şekilde betimleyici ve öyküleyici öğeler taşır. C seçeneği ise bir konu hakkında farklı görüşler sunarak tartışmacı anlatıma örnektir. B seçeneğinde ise bir konu hakkında bilgi verilmektedir, bu da açıklayıcı anlatımdır. Soru, farklı bir anlatım biçimi istemektedir. A ve D seçenekleri betimleyici, C seçeneği tartışmacı, B seçeneği ise açıklayıcı anlatımdır. Dolayısıyla, B seçeneği diğerlerinden farklı bir anlatım biçimi kullanmaktadır. Yanıt: B ✅
Soru 2:
Aşağıdaki fiillerden hangisi türemiş bir fiildir?
A) Koştu
B) Gördü
C) Sevindirdi
D) Yazdı
Çözüm:A seçeneğindeki 'koştu' fiili, 'koş-' kökünden gelmiş basit bir fiildir. B seçeneğindeki 'gördü' fiili, 'gör-' kökünden gelmiş basit bir fiildir. D seçeneğindeki 'yazdı' fiili, 'yaz-' kökünden gelmiş basit bir fiildir. C seçeneğindeki 'sevindirdi' fiili ise 'sevin-' kökünden türemiş 'sevindir-' fiiline '-di' ekini almıştır. 'Sevin-' fiili de 'se'-' (mutlu olma) kökünden türemiştir. Bu nedenle 'sevindirdi' türemiş bir fiildir. Yanıt: C 🚀
Bir yazarın, okuyucuyu bilgilendirmek, bir konuyu açıklamak veya bir olayı anlatmak amacıyla kullandığı anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Öyküleyici anlatımB) Betimleyici anlatım
C) Açıklayıcı anlatım
D) Tartışmacı anlatım
Aşağıdaki metinlerden hangisinde betimleyici anlatım ağır basmaktadır?
A) Sabahın erken saatlerinde kalkan çiftçi, tarlasına doğru yola çıktı. Güneş henüz tam olarak doğmamıştı.B) Ormanın derinliklerinde, yemyeşil ağaçların arasında, şırıl şırıl akan bir dere vardı. Dere kenarında rengarenk çiçekler açmıştı.
C) Kitap okumak, insanın ufkunu genişleten bir aktivitedir. Farklı dünyalara kapı aralar ve bilgi dağarcığını zenginleştirir.
D) Öğretmen, öğrencilere yeni konuyu anlatmaya başladı. Önce temel kavramları açıkladı, ardından örnekler verdi.
Bir olayın oluş sırasına göre anlatıldığı, kahramanları ve olay örgüsü olan metinlerde hangi anlatım biçimi kullanılır?
A) Açıklayıcı anlatımB) Tartışmacı anlatım
C) Öyküleyici anlatım
D) Betimleyici anlatım
Yazarın bir konu hakkındaki kendi görüşlerini savunarak okuyucuyu ikna etmeye çalıştığı, karşıt görüşlere yer verip bunları çürütmeye çalıştığı anlatım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Betimleyici anlatımB) Açıklayıcı anlatım
C) Öyküleyici anlatım
D) Tartışmacı anlatım
Aşağıdaki metinlerden hangisi farklı bir anlatım biçimiyle yazılmıştır?
A) Okulun bahçesi rengarenk çiçeklerle doluydu. Ağaçların yaprakları rüzgarda hafifçe sallanıyordu. Kuşlar neşeyle cıvıldaşıyordu.B) Dün akşamüstü başlayan fırtına, gece boyunca etkisini sürdürdü. Sabah uyandığımızda etraf savaş alanına dönmüştü.
C) Türkiye'nin en büyük göllerinden biri olan Van Gölü, sodalı suyuyla bilinir. Bu özellik, göldeki yaşamı da etkilemektedir.
D) Annem, mutfakta lezzetli bir kek yapıyordu. Fırının sıcak kokusu tüm evi sarmıştı. Kekin üzeri altın sarısı bir renge bürünmüştü.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş bir fiil kullanılmamıştır?
A) Çocuklar parkta neşeyle koşuşturuyordu.B) Yağmurun sesi içini ısıtıyordu.
C) Kitabı elinden bırakmıyordu.
D) Hava kararmaya başlayınca eve döndü.
Aşağıdaki fiillerden hangisi basit yapılı bir fiildir?
A) GözlemlediB) Susuzluk
C) Anlatıyor
D) Sevgisiz
"Bilgisayarım çok yavaş çalışıyor." cümlesindeki "çalışıyor" fiilinin yapısı nedir?
A) BasitB) Türemiş
C) Birleşik
D) Yalın
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik yapılı bir fiil kullanılmıştır?
A) Dediklerimi dikkatle dinle.B) Yarın bize geliverir.
C) Olanları hemen unutmuş.
D) Görevini özenle yapıyordu.
"Bu kitap, okuyucuyu hemen içine çekiyor." cümlesindeki "çekiyor" fiilinin yapısı nedir?
A) BasitB) Türemiş
C) Birleşik
D) Örtülü
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4181-7-sinif-metindeki-anlatim-bicimleri-ve-fiil-catilari-test-coz-5w58