8. Sınıf Türkçe LGS Hazırlık Kapsamlı Ders Notları
📌 Fiilde Çatı
Fiillerin özne ile olan ilişkisine Fiilde Çatı denir. Fiilde çatı, etkenlik-edgenlik ve iştenesslik-dönüşlülük olmak üzere ikiye ayrılır. Ancak LGS müfredatında genellikle etken ve edilgen çatılı fiiller ile işteş çatılı fiiller üzerinde durulur.
✅ Etken Çatı
Fiil, kendi bildirdiği işi yapan bir özne tarafından gerçekleştirilmişse etken çatılıdır. Özne gerçek öznedir.
- Örnek: Çocuklar bahçede oynuyor. (Oynama işini yapan çocuklar.)
- Örnek: Öğretmen dersi anlattı. (Anlatma işini yapan öğretmen.)
✅ Edilgen Çatı
Fiil, bildirdiği işten etkilenen bir özne tarafından gerçekleştirilmişse edilgen çatılıdır. Nesne durumundaki kelime, edilgen çatılı cümlede özne görevindedir. Fiillere -n veya -l ekleri getirilir. -t ekiyle türeyen fiillerde ise bazen -r ekiyle birlikte edilgenlik görülebilir.
- Örnek: Kapı açıldı. (Açılma işinden etkilenen kapı.)
- Örnek: Ödevler yapıldı. (Yapılma işinden etkilenen ödevler.)
- Örnek: Bu proje tamamlatıldı. (Tamamlatma işinden etkilenen proje.)
✅ İşteş Çatı
Fiil, birden çok öznenin birlikte yaptığı veya karşılıklı yaptığı bir işi bildiriyorsa işteş çatılıdır. Fiillere -ş veya -leş/-laş ekleri getirilir.
- Örnek: Askerler savaşmış. (Birlikte savaşma.)
- Örnek: Kardeşler anlaştı. (Karşılıklı anlaşma.)
💡 Dönüşlü Çatı (Ek Bilgi)
Fiil, bildirdiği işi yapan ve aynı zamanda o işten etkilenen bir özne tarafından gerçekleştirilmişse dönüşlü çatılıdır. Fiillere -n ekleri getirilir. Etken çatıyla karıştırılmamalıdır; dönüşlü çatıda işten etkilenen özne, etken çatıda işi yapan gerçektir.
- Örnek: Kız soyunuyor. (Soyunma işini yapan da etkilenen de kız.)
📌 Cümle Türleri
Cümleler, anlamına göre, yükleminin türüne göre, yapısına göre ve öge dizilişine göre sınıflandırılır.
✅ Anlamına Göre Cümleler
- Olumlu Cümle: Yüklemdeki eylemin gerçekleştiğini veya gerçekleşeceğini bildiren cümlelerdir. (Geldim, okuyor, gelecek.)
- Olumsuz Cümle: Yüklemdeki eylemin gerçekleşmediğini bildiren cümlelerdir. (-me/-ma, -m, -sız/-siz ekleri veya 'değil' sözcüğü kullanılır.) (Gelmedim, okumuyor, gelmeyecek, çirkin değil.)
- Soru Cümlesi: Bir bilgiyi öğrenmek amacıyla kurulan cümlelerdir. (Ne zaman geldin? Bu kitap senin mi?)
- Ünlem Cümlesi: Sevinç, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerdir. (Eyvah! Yetişin!)
✅ Yükleminin Türüne Göre Cümleler
- İsim Cümlesi: Yüklemi isim veya isim soylu sözcüklerden oluşan cümlelerdir. (Bugün hava güzel.)
- Fiil Cümlesi: Yüklemi fiil olan cümlelerdir. (Çocuklar oynuyor.)
✅ Yapısına Göre Cümleler
- Basit Cümle: Tek bir yüklemi ve tek bir yargısı olan cümlelerdir. (Güneş doğdu.)
- Bileşik Cümle: İçinde birden fazla yargı bulunan cümlelerdir. (Yan cümlecik içeren cümlelerdir.)
- Sıralı Cümle: Birden çok yüklemi virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile ayrılmış cümlelerdir. (Geldim, seni gördüm.)
- Bağlı Cümle: Birden çok yüklemi bağlaçlarla birbirine bağlanmış cümlelerdir. (Hem çalıştı hem başardı.)
✅ Öge Dizilişine Göre Cümleler
- Kurallı Cümle: Yüklemi sonda olan cümlelerdir. (Kitabı okudum.)
- Devrik Cümle: Yüklemi sonda olmayan cümlelerdir. (Okudum kitabı.)
📌 Metin Türleri
Metinler, yazılış amaçlarına ve içeriklerine göre farklı türlere ayrılır.
- Bilgilendirici Metinler: Bir konu hakkında bilgi vermek, açıklama yapmak amacıyla yazılır. Nesnel bir dil kullanılır. (Makale, haber, deneme, biyografi)
- Gösterici (Sanatsal) Metinler: Okuyucuda estetik zevk uyandırmak, duygusal etki yaratmak amacıyla yazılır. Öznel bir dil kullanılır. (Şiir, roman, öykü, masal, tiyatro)
- Destan: Olağanüstü olayların anlatıldığı uzun kahramanlık hikayeleridir.
- Hikaye (Öykü): Olay örgüsü olan, kişi, yer, zaman unsurlarını içeren kısa anlatılardır.
- Roman: Olay örgüsü olan, kişi, yer, zaman unsurlarını daha geniş ve detaylı anlatan uzun anlatılardır.
- Deneme: Yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüş ve düşüncelerini serbestçe anlattığı metin türüdür.
- Fıkra: Güncel bir olay hakkında kısa, nükteli, düşündürücü yazılardır.
- Makale: Bilimsel bir konuyu inceleyen, açıklayıcı ve kanıta dayalı yazılardır.
📌 Söz Sanatları (Edebi Sanatlar)
Anlatımı güçlendirmek, zenginleştirmek ve okuyucuda farklı duygular uyandırmak için kullanılan dilsel ögelerdir.
- Benzetme (Teşbih): İki varlık veya kavramdan zayıf olanın, güçlü olana benzetilmesidir. (Aslan gibi asker.)
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana özgü özellikler yüklenmesidir. (Bulutlar ağlıyordu.)
- Deyim Aktarması: Bir sözcüğün, ilgili olduğu alandan farklı bir alana aktarılarak kullanılmasıdır. (Ateşli bir konuşma yaptı. - Ateş sıcaklık anlamından duygu anlamında.)
- Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması): Bir sözcüğün benzetme amacı güdülmeden başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır. (Tüm sınıf ayağa kalktı. - Sınıf yerine öğrenciler.)
- İntak (Konuşturma): İnsan dışındaki varlıkların konuşturulmasıdır. (Kuzu: "Mama!" dedi.)
- Abartma (Mübalağa): Bir olayı veya durumu olduğundan daha fazla veya az göstermektir. (Bir ton laf etti.)
- Tersine Çevirme (İrsal-i Mesel): Bir söze atasözü veya deyimle anlam katmaktır. (Önce havla sonra ısır demişler, öyle yapma.)
- Tevriye: Bir kelimenin akla gelen ilk anlamının değil, ikinci anlamının kastedilmesidir. (Gül: Bahçe gülü değil, gülümseme anlamında.)
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edilgen çatılı bir fiil kullanılmıştır?
- A) Çocuklar parkta koşturuyor.
- B) Yarın bize misafir gelecekmiş.
- C) Evdeki eşyalar taşındı.
- D) Kardeşim ders çalışıyor.
Çözüm: C şıkkındaki "taşındı" fiili, işten etkilenen bir özne (eşyalar) ile kullanılmıştır ve edilgenlik ekini (-n) almıştır. Bu nedenle doğru cevap C'dir.
Örnek Soru 2:
"Bahar gelince doğa canlandı, çiçekler açtı." cümlesi yapısına göre nasıl bir cümledir?
- A) Basit Cümle
- B) Sıralı Cümle
- C) Bağlı Cümle
- D) Devrik Cümle
Çözüm: Cümlede "canlandı" ve "açtı" olmak üzere iki yüklem ve iki yargı bulunmaktadır. Bu yargılar virgülle ayrıldığı için cümle sıralı cümledir. Doğru cevap B'dir.
🚀 Başarılar dilerim! Bu notlar, konuları tekrar etmene ve LGS'de full çekmene yardımcı olacaktır. Unutma, düzenli tekrar en iyi dostundur!
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilde çatı aranmaz?
B) Çocuklar parkta koşuşturuyordu.
C) Kitaplar raflara özenle yerleştirilmişti.
D) Bu soruyu ben çözdüm.
"Öğretmen, öğrencilerin sorularını sabırla yanıtladı." cümlesindeki fiilin çatı özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
B) Edilgen, geçişsiz
C) Ettirgen, geçişli
D) Dönüşlü, geçişsiz
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, çatısı bakımından diğerlerinden farklıdır?
B) Annem yemeği pişirdi.
C) Kardeşim ödevini bitirdi.
D) Misafirler kapıda beklendi.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi yapı bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Sabahları erken kalkıp yürüyüş yaparım.B) Kitap okumayı çok severim, bu yüzden kütüphaneye sık sık giderim.
C) Hava yağmurlu olduğu için evde kaldık.
D) Arkadaşlarımla buluşup sinemaya gittik.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi çekimli bir fiildir?
A) Bu manzara gerçekten muhteşemdi.B) Yarınki toplantı iptal oldu.
C) Çocuklar bahçede koşuşturuyor.
D) Onun en büyük hayali bir gün doktor olmaktı.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi anlamca olumludur?
A) Bu işi yapamayacağımı sanmıyorum.B) Onun kadar başarılı kimse yoktu.
C) Hiçbir zaman pes etmezdi.
D) Bahçedeki çiçekler açmış.
Verilen metin türü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Olay çevresinde gelişen bir metin türüdür.B) Genellikle düşsel ögeler barındırır.
C) Gerçek veya hayali bir olayı anlatır.
D) Okuyucuyu bilgilendirmeyi amaçlar.
Aşağıdaki metinlerden hangisi, bir kişinin başından geçenleri kendi bakış açısıyla anlattığı bir metin türüne örnektir?
A) Bir bilim dergisindeki makale.B) Bir tarih kitabındaki bilgilendirme bölümü.
C) Bir gezi yazısı.
D) Bir romanın özetlenmiş hali.
Bir olayın gerçekleştiği yer, zaman, kişiler ve bu kişilerin başından geçenler gibi unsurları içeren metin türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) ŞiirB) Deneme
C) Destan
D) Söylev
Aşağıdaki dizelerde hangi söz sanatları kullanılmıştır?
"Gül kokusuyla bahar gelir,
Çiçekler açar, sevinçle dolar gönül."
B) Abartma ve Mecazımürsel
C) Kişileştirme ve Tezat
D) Benzetme ve İntak
Bu dörtlükte hangi söz sanatı ağır basmaktadır?
"Ne hasta bekler sabاحı,
Ne taze mezar bekler sabahı.
Ne de şeytan, bir günahı,
Seni beklediğim kadar."
B) Tekrir
C) İstiare
D) Teşhis
Aşağıdaki cümlede hangi söz sanatı vardır?
"Deniz, binlerce yakut gibi parlayan yıldızlarla doluydu."
B) Benzetme
C) Mecazımürsel
D) Abartma
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4289-8-sinif-lgs-fiilde-cati-cumle-turleri-metin-turu-soz-sanati-test-coz-ignt