Fiilde Yapı: Basit, Türemiş, Birleşik Fiiller 🚀
Merhaba sevgili 7. Sınıf öğrencileri! Bu dersimizde fiillerin yapısına göre nasıl sınıflandırıldığını öğreneceğiz. Fiilde yapı, bir fiilin köküne yapım ekleri alıp almadığına veya birden fazla kelimenin birleşmesiyle oluşup oluşmadığına göre incelenir. Bu konuyu basit fiiller, türemiş fiiller ve birleşik fiiller olmak üzere üç ana başlık altında inceleyeceğiz. Konuyu iyice anlamak için her bir fiil türünü detaylıca ele alalım.
📌 Basit Fiiller
Basit fiiller, yapım eki almamış fiillerdir. Yani, fiilin kökü halindedirler veya çekim ekleri almış olabilirler. Fiilin kökü tek başına bir anlam ifade eder ve üzerine yeni bir anlam katacak yapım ekleri gelmemiştir.
- Örnekler: gel, gör, oku, yaz, koş, bil, sev.
- Bu fiillerin üzerine çekim ekleri getirilebilir: geldi, görsün, okuyacak, yazdılar, koşuyor, bildi, sevmiştim.
💡 Türemiş Fiiller
Türemiş fiiller, fiil köklerine yapım ekleri getirilerek oluşturulan fiillerdir. Bu yapım ekleri, fiilin kök anlamından farklı yeni bir anlam kazanmasını sağlar. Türemiş fiiller, fiilden fiil yapan eklerle veya isimden fiil yapan eklerle oluşabilir.
- Fiilden Fiil Yapan Ekler: -dir, -dir, -t, -r, -l, -ş, -m, -k vb.
- İsimden Fiil Yapan Ekler: -la, -le, -ar, -er, -sa, -se, -k, -r, -c, -g vb.
- Örnekler:
- gülmek (fiil kökü) -> güldürmek (ettirgen fiil, yapım eki: -dür)
- sevmek (fiil kökü) -> sevilmek (edilgen fiil, yapım eki: -il)
- göz (isim kökü) -> gözlemek (fiil, yapım eki: -le)
- genç (isim kökü) -> gençleşmek (fiil, yapım eki: -leş)
✅ Birleşik Fiiller
Birleşik fiiller, birden fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir fiil oluşturmasıyla meydana gelir. Bu fiiller, anlamları bakımından tek bir fiil gibi görev yaparlar. Birleşik fiiller üçe ayrılır:
- 1. Kurallı Birleşik Fiiller: Yardımcı fiillerle (etmek, olmak, kılmak, buyurmak) yeterlilik, yeterlilik, tezlik, yaklaşma gibi anlamlar katan fiillerdir.
- 2. Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller: Deyimler gibi kalıplaşmış, gerçek anlamlarından uzaklaşmış fiillerdir.
- 3. Yardımcı Fiillerle Kurulan Birleşik Fiiller: İsim ve yardımcı fiilin birleşmesiyle oluşur.
Birleşik fiillerin oluşumunu bir tablo ile özetleyelim:
| Birleşik Fiil Türü | Oluşum Şekli | Örnekler |
|---|---|---|
| Kurallı Birleşik Fiiller | Fiil Kökü/Gövdesi + Ek Fiil (-e bilmek, -ivermek, -e yazmak, -e kalmak) | yapabilir, koşuverdi, düşe yazdı, öle kaldı |
| Yardımcı Fiillerle Kurulanlar | İsim + Yardımcı Fiil (etmek, olmak, kılmak, buyurmak) | af etmek, kabul olmak, namaz kılmak, terk buyurmak |
| Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller | Deyimleşmiş Fiiller | başvurmak, vazgeçmek, dert yanmak, göz dikmek |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1: Aşağıdaki cümlelerde altı çizili fiillerden hangisi türemiş bir fiildir?
A) Çocuklar bahçede oynadı.
B) Kitabı dikkatle okudu.
C) Yeni elbisesini giyindi.
D) Elindeki çanta ağır geldi.
Çözüm:
A seçeneğindeki 'oynadı' fiili 'oyun' isminden türemiştir, yapım eki almıştır. Bu nedenle türemiş fiildir. B seçeneğindeki 'okudu' basit fiildir. C seçeneğindeki 'giyindi' basit fiildir (giymek). D seçeneğindeki 'geldi' basit fiildir.
Soru 2: "Öğretmenimiz bize yeni bir konu anlattı." cümlesindeki altı çizili fiilin yapısı nedir?
A) Basit Fiil
B) Türemiş Fiil
C) Birleşik Fiil
D) Kurallı Birleşik Fiil
Çözüm:
'Anlattı' fiili, 'anlamak' fiil köküne '-t' yapım ekini alarak oluşmuştur. Bu ek, fiilden fiil yapma ekidir (ettirgenlik). Bu nedenle 'anlattı' fiili türemiş bir fiildir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "koşmak" fiili, yapı bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Çocuklar parkta neşeyle koşuyor.B) Yarışmacılar bitiş çizgisine doğru koştu.
C) Annem her sabah erkenden koşar.
D) Bu yol, ormana doğru koşuyor.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili fiil, türemiş yapılıdır?
A) Çocuklar bahçede oyun oynuyor.B) Misafirler için güzel bir sofra kurdu.
C) Öğretmen, öğrencileri dikkatle dinledi.
D) Bu kitap, okuyucuyu derinden etkiledi.
"Söylediğimizi anladı." cümlesindeki "anladı" fiilinin yapısı nedir?
A) BasitB) Türemiş
C) Birleşik
D) Ek-fiil
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili fiil, birleşik yapılıdır?
A) Yarın bize gelecekmiş.B) Kitabı okuyup bitireceğim.
C) Hava aniden kararıverdi.
D) Çocuklar sessizce uyuyordu.
"Bu olay hepimizi çok üzdü." cümlesindeki "üzdü" fiili, yapı bakımından incelendiğinde hangi kategoriye girer?
A) Basit YapılıB) Türemiş Yapılı
C) Birleşik Yapılı
D) İsimden Türemiş Yapılı
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde basit bir kelime kullanılmamıştır?
A) Çocuk parkta koşuyordu.B) Kitap okumayı çok seviyordu.
C) Pencereden dışarı baktı.
D) Masanın üstünde bir bardak su vardı.
Aşağıdaki kelimelerden hangisi türemiş bir kelimedir?
A) GözlükB) Bilgisayar
C) Kitapçı
D) Kalemtıraş
"Bahçıvan" kelimesi hangi kelime türüne girer?
A) BasitB) Türemiş
C) Birleşik
D) Yansıma
Aşağıdaki kelimelerden hangisi birleşik bir kelimedir?
A) EvcilB) Sevimli
C) Kapı önü
D) Çiçekçi
"Güneşli" kelimesi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Basit bir kelimedir.B) Türemiş bir kelimedir.
C) Birleşik bir kelimedir.
D) Hem türemiş hem de birleşik bir kelimedir.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4406-7-sinif-fiilde-yapi-basit-turemis-birlesik-test-coz-1mfb