5. Sınıf Matematik Ders Notları: Dikdörtgen, Kesirler ve Sayı Doğrusu
📌 Dikdörtgenin Çevresi ve Alanı
Dikdörtgen, karşılıklı kenarları birbirine eşit ve paralel olan dörtgendir. Köşe açıları diktir (\(90^\circ\)).
Dikdörtgenin Çevresi
Bir dikdörtgenin çevresi, tüm kenar uzunluklarının toplamıdır. Kısa kenar uzunluğunu k, uzun kenar uzunluğunu u ile gösterirsek, çevre formülü şöyledir:
Çevre \(= 2 \times (\text{kısa kenar} + \text{uzun kenar})\) veya Çevre \(= 2 \times (k + u)\)
Dikdörtgenin Alanı
Bir dikdörtgenin alanı, kısa kenarı ile uzun kenarının çarpımına eşittir.
Alan \(= \text{kısa kenar} \times \text{uzun kenar}\) veya Alan \(= k \times u\)
💡 Önemli Not: Çevre hesaplanırken birim aynı kalır (örneğin, cm ise cm olarak kalır). Alan hesaplanırken ise birim kare olur (örneğin, cm ise \(cm^2\) olur).
🚀 Kesirlerde Sıralama ve Sayı Doğrusu
Kesirlerde Sıralama
Kesirleri sıralarken iki temel duruma bakarız:
- Paydaları Eşit Kesirler: Paydaları eşit olan kesirlerde, payı büyük olan kesir daha büyüktür. Örneğin, \(\frac{3}{7}\) ve \(\frac{5}{7}\) kesirlerini karşılaştırırken, payı daha büyük olan \(\frac{5}{7}\) kesri daha büyüktür. Yani, \(\frac{5}{7} > \frac{3}{7}\).
- Payları Eşit Kesirler: Payları eşit olan kesirlerde, paydası küçük olan kesir daha büyüktür. Örneğin, \(\frac{4}{5}\) ve \(\frac{4}{9}\) kesirlerini karşılaştırırken, paydası daha küçük olan \(\frac{4}{5}\) kesri daha büyüktür. Yani, \(\frac{4}{5} > \frac{4}{9}\).
- Ne Payı Ne Paydası Eşit Olan Kesirler: Bu durumda, kesirleri genişleterek veya sadeleştirerek paydalarını veya paylarını eşitlememiz gerekir.
Kesirlerde Sayı Doğrusu
Kesirler, sayı doğrusu üzerinde tam sayılar arasındaki yerlerini gösterir. Bir kesrin sayı doğrusundaki yerini bulmak için:
- Önce kesrin hangi iki tam sayı arasında olduğunu belirleriz. Örneğin, \(\frac{3}{4}\) kesri \(0\) ile \(1\) arasındadır.
- Kesrin paydası kadar aralığı eşit parçalara böleriz. Örneğin, \(\frac{3}{4}\) için \(0\) ile \(1\) arasını \(4\) eşit parçaya böleriz.
- Kesrin payı kadar adım sayarız. \(\frac{3}{4}\) için \(0\) 'dan başlayıp \(3\) adım ilerleriz.
✅ Hatırlatma: Bileşik kesirler ve tam sayılı kesirler de sayı doğrusunda gösterilebilir. Bileşik kesirler için önce tam sayılı kesre çevirmek işimizi kolaylaştırır.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Uzun kenarı \(12\) cm, kısa kenarı \(5\) cm olan bir dikdörtgenin çevresi ve alanı kaç \(cm^2\) 'dir?
Çözüm:Kısa kenar \(k = 5\) cm, uzun kenar \(u = 12\) cm.
Çevre \(= 2 \times (k + u) = 2 \times (5 + 12) = 2 \times 17 = 34\) cm.
Alan \(= k \times u = 5 \times 12 = 60\) \(cm^2\).
Cevap: Çevresi \(34\) cm, Alanı \(60\) \(cm^2\) 'dir.
Soru 2:
Aşağıdaki kesirleri büyükten küçüğe doğru sıralayınız: \(\frac{2}{5}\), \(\frac{2}{3}\), \(\frac{2}{7}\)
Çözüm:Bu kesirlerin payları eşittir. Payları eşit olan kesirlerde paydası küçük olan daha büyüktür.
Paydalar: \(5\), \(3\), \(7\). En küçük payda \(3\) 'tür.
Sıralama: \(\frac{2}{3} > \frac{2}{5} > \frac{2}{7}\)
Cevap: \(\frac{2}{3}\), \(\frac{2}{5}\), \(\frac{2}{7}\)
Kenar uzunlukları \( 8 \) cm ve \( 5 \) cm olan bir dikdörtgenin çevresi kaç cm'dir?
A) \( 13 \) cmB) \( 26 \) cm
C) \( 40 \) cm
D) \( 20 \) cm
Alanı \( 72 \) cm \(^2\) ve kısa kenarı \( 6 \) cm olan bir dikdörtgenin uzun kenarı kaç cm'dir?
A) \( 10 \) cmB) \( 12 \) cm
C) \( 14 \) cm
D) \( 6 \) cm
Bir kenarı \( 9 \) m olan kare şeklindeki bir bahçenin çevresi kaç metredir?
A) \( 18 \) mB) \( 27 \) m
C) \( 36 \) m
D) \( 81 \) m
Uzun kenarı \( 15 \) cm ve kısa kenarı \( 7 \) cm olan bir dikdörtgenin alanı kaç cm \(^2\) dir?
A) \( 22 \) cm \(^2\)B) \( 44 \) cm \(^2\)
C) \( 105 \) cm \(^2\)
D) \( 115 \) cm \(^2\)
Çevresi \( 32 \) cm olan bir karenin bir kenar uzunluğu kaç cm'dir?
A) \( 6 \) cmB) \( 8 \) cm
C) \( 16 \) cm
D) \( 4 \) cm
Aşağıdaki kesirlerden hangisi en büyüktür?
\( \frac{2}{3}, \frac{3}{4}, \frac{5}{6}, \frac{1}{2} \)
B) \( \frac{3}{4} \)
C) \( \frac{5}{6} \)
D) \( \frac{1}{2} \)
Verilen kesirleri küçükten büyüğe doğru sıralayınız:
\( \frac{7}{10}, \frac{3}{5}, \frac{4}{5}, \frac{1}{2} \)
B) \( \frac{1}{2} < \frac{7}{10} < \frac{3}{5} < \frac{4}{5} \)
C) \( \frac{1}{2} < \frac{3}{5} < \frac{4}{5} < \frac{7}{10} \)
D) \( \frac{1}{2} < \frac{4}{5} < \frac{3}{5} < \frac{7}{10} \)
Aşağıdaki kesirlerden hangisi \( \frac{3}{4} \) kesrinden küçüktür?
\( \frac{5}{8}, \frac{7}{8}, \frac{9}{10}, \frac{1}{2} \)
B) \( \frac{7}{8} \)
C) \( \frac{9}{10} \)
D) \( \frac{1}{2} \)
Aşağıdaki sayı doğrusunda hangi kesrin yeri gösterilmiştir?
[IMAGE] https://i.imgur.com/8jL3n2O.png
B) \( \frac{1}{3} \)
C) \( \frac{2}{3} \)
D) \( \frac{3}{4} \)
Bir bütünün 5 eşit parçasından 3'ünü gösteren kesir sayı doğrusunda hangi noktaya denk gelir?
B) 0 ile 1 arasında, 3. bölme
C) 1 ile 2 arasında, 1. bölme
D) 1 ile 2 arasında, 3. bölme
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4438-5-sinif-dikdortgenin-cevresi-ve-alani-kesirlerde-siralama-ve-sayi-dogrusu-test-coz-ap67