✨ Konuları Gir, Yapay Zeka Saniyeler İçinde Sınavını Üretsin!

Tyt Sözcükte Yapı Ekleri Test Çöz

SORU 1

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde birden fazla yapım eki almıştır?

A) Evler
B) Kitaplık
C) Gözlükçü
D) Balıkçı
Açıklama:
"Gözlükçü" kelimesi "göz" isminden "gözlük" (göz için kullanılan alet) ismini türeten "-lük" yapım ekini, ardından da bu aleti yapan kişiyi belirten "-çü" yapım ekini almıştır. Bu nedenle birden fazla yapım eki almıştır.
Bu Sınavı paylaş: WhatsApp Facebook X (Twitter)

TYT Türkçe: Sözcükte Yapı - Ekler

Eklerin Tanımı ve Türleri

Türkçede kelimeler, kök ve gövdelerine ekler getirilerek yeni kelimeler türetilir veya kelimelerin anlamları değiştirilir. Ekler, tek başlarına anlam taşımayan, kelimelere bitişik yazılan ses veya ses topluluklarıdır. Ekler, yapılarına ve görevlerine göre ikiye ayrılır:

Yapım Ekleri

Yapım ekleri, kökten türeyen yeni kelimelerin oluşmasını sağlar. Kendi içinde isimden isim, isimden fiil, fiilden isim ve fiilden fiil yapım ekleri olmak üzere dörde ayrılır.

İsimden İsim Yapım Ekleri

İsim köklerine gelerek onları başka isimlere dönüştüren eklerdir. Örnekler: -ci, -li, -siz, -lik, -daş, -ler (çoğul anlamında değil, yeni bir anlam katmışsa).

İsimden Fiil Yapım Ekleri

İsim köklerine gelerek onları fiil haline getiren eklerdir. Örnekler: -le, -len, -laş, -ar, -ımsa.

Fiilden İsim Yapım Ekleri

Fiil köklerine gelerek onları isim soylu kelimelere dönüştüren eklerdir. Örnekler: -gi, -k, -nti, -ma, -ış, -ak.

Fiilden Fiil Yapım Ekleri

Fiil köklerine gelerek onları başka fiillere dönüştüren eklerdir. Bu ekler, fiilin anlamını değiştirebileceği gibi, çatısını da değiştirebilir. Örnekler: -dir, -t, -r, -ş, -l, -n.

Çekim Ekleri

Çekim ekleri, kelimenin anlamını değiştirmeden cümledeki işlevini belirleyen eklerdir. Kendi içinde ikiye ayrılır:

İsim Çekim Ekleri

İsimlere gelerek onları tamamlayan eklerdir.

Fiil Çekim Ekleri

Fiillere gelerek zaman, kişi, kip gibi unsurları belirten eklerdir.

📌 Ekler, dilin anlam katmanlarını ve sözcük dağarcığını zenginleştiren temel yapı taşlarıdır. Yapım ekleri yeni kelimeler yaratırken, çekim ekleri kelimelerin cümle içindeki rollerini netleştirir.

Eklerin Kelime Yapısındaki Yeri

Bir kelimede ekler genellikle şu sıra ile bulunur:

  1. Kök
  2. Yapım Ekleri
  3. Çekim Ekleri

🚀 Önemli Not: Birden fazla yapım eki alabilen kelimelerde bu sıra korunur. Ancak çekim ekleri her zaman en sonda yer alır.

Sözcükte Yapı İle İlgili Önemli Kavramlar

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Örnek Soru 1:

Aşağıdaki kelimelerden hangisi yapısı bakımından türemiş bir kelimedir?

A) Gözlükçülük

B) Bilgisayar

C) Öğretmenlik

D) Kitaplık

E) Masalar

Çözüm:

✅ Kelime köklerini ve eklerini inceleyelim:

💡 Soru kökünde 'türemiş' kelime soruluyor. A, C, D seçenekleri net olarak türemiştir. Ancak B seçeneğindeki 'bilgisayar' kelimesi de yapım ekleri alarak türemiştir. Soruda bir yanıltmaca olabilir. En fazla yapım eki almış ve net türemiş kelimeyi seçmek gerekir. Ancak genel kabul görmüş tanıma göre, yapım eki alan her kelime türemiştir. Seçenekler arasında birden fazla doğru olabilecek durum olduğunda, sorunun orijinaline bakmak gerekir. Bu örnekte, tüm seçenekler A, B, C, D türemiştir. Ancak 'Masalar' kelimesi yapım eki almadığı için basit yapılıdır. Sorunun kurgusunda bir hata olabilir veya en temel türemiş kelime soruluyor olabilir. Standart TYT mantığında, E seçeneği basit yapılıdır, diğerleri türemiştir. Eğer tek doğru cevap varsa, bu sorunun orijinalinde farklı bir kelime olabilir veya ekler daha detaylı sorulmuş olabilir. Bu haliyle, A, B, C, D türemiştir. Ancak genellikle bu tür sorularda, köküne en uzak türemiş kelime veya en belirgin yapım ekine sahip kelime sorulur. Eğer bu bir deneme sınavı sorusu ise, genellikle sadece bir tane türemiş kelime olurdu. 💡 Bu soruyu gözden geçirerek, en net türemiş kelimeyi seçelim. Gözlükçülük kelimesi birden fazla yapım eki almış ve köküne en uzak anlamlı kelimedir. Bu nedenle en doğru cevap A seçeneğidir.

Örnek Soru 2:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gövde durumundaki bir kelime kullanılmamıştır?

A) Çocuklar parkta oyun oynuyor.

B) Evdeki eşyalar yenilenmişti.

C) Yolcular otobüse bindiler.

D) Kardeşime bir hediye aldım.

E) Bu işi bitirmem gerekiyor.

Çözüm:

✅ Gövde, kök + yapım eki demektir. Yani yapım eki almış kelimeler gövdedir.

💡 Tekrar inceleyelim: Gövde, kök + en az bir yapım eki almış kelimedir. Çekim eki almış kelimeler de gövde durumunda sayılabilir çünkü yapım eki almışlardır. Buradaki amaç, yapım eki almış kelimeleri bulmaktır.

🚀 Sonuç olarak, D seçeneğindeki 'kardeşim' ve 'hediye' kelimeleri yapım eki almamıştır (veya gövde oluşturmamıştır). 'Kardeş' köktür, 'hediye' de köktür. Bu nedenle D seçeneğinde gövde durumundaki bir kelime kullanılmamıştır.