TYT Türkçe: Kök Bilgisi, Yazım Kuralları, Noktalama İşaretleri ve Sözcükte Yapı Ekleri
Kök Bilgisi 📌
Türkçede bir kelimenin anlamlı en küçük parçasına kök denir. Kökler, kelimenin temel anlamını taşır ve eklerle türetilerek yeni kelimeler oluşturulur. Kökler, isim kökü ve fiil kökü olmak üzere ikiye ayrılır.
- İsim Kökü: Varlıkların, kavramların adlarıdır. Eylem bildirmezler. (Örnek: ev, okul, sevgi, kalem)
- Fiil Kökü: Eylemleri, işleri, oluşları bildiren köklerdir. Kip ve şahıs ekleri alabilirler. (Örnek: gel-, gör-, oku-, yaz-)
Önemli Not: Bir kelimenin kökünü bulmak için kelimeyi köküne kadar ayırmak ve kalan eklerin kelimenin anlamını nasıl değiştirdiğini gözlemlemek gerekir. Kök ile kelime arasında anlam ilişkisi olmalıdır.
Sözcükte Yapı Ekleri ✅
Ekler, köklere gelerek onları değiştirir veya yeni kelimeler türetir. Ekler, yapım ekleri ve çekim ekleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
- Yapım Ekleri: Kelimenin anlamını veya türünü değiştiren eklerdir. Yeni kelimeler türetirler.
- İsimden isim yapım ekleri (Örnek: gözlükçü)
- İsimden fiil yapım ekleri (Örnek: güzelleşmek)
- Fiilden isim yapım ekleri (Örnek: yazıcı)
- Fiilden fiil yapım ekleri (Örnek: bekletmek)
- Çekim Ekleri: Kelimenin anlamını değiştirmeyen, cümledeki görevini belirleyen eklerdir.
- Hal ekleri (iyilik, belirtme, yönelme, bulunma, ayrılma)
- Çoğul ekleri
- Zaman ekleri
- Şahıs ekleri
- Soru ekleri
- Bağlama ekleri
Yazım Kuralları 💡
Türkçede doğru yazım, anlamın açık ve net iletilmesi açısından büyük önem taşır. Başlıca yazım kuralları şunlardır:
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler, başlıkların ilk harfleri büyük yazılır.
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle rakamla yazılır, ancak bazı durumlarda (saat, para miktarı vb.) yazıyla yazılabilir.
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Bitişik mi yoksa ayrı mı yazılacağı kelimenin türüne ve anlam ilişkisine göre değişir. (Örnek: başöğretmen - bitişik, kırk beş - ayrı)
- Kısaltmaların Yazımı: Kısaltmanın türüne göre nokta veya kesme işareti kullanılır.
- Peşin, Peşrev, Peşkeş, Peşmal gibi kelimeler 'ş' ile yazılır.
- Her, Sadece, Bütün gibi kelimeler tek 't' ile yazılır.
Noktalama İşaretleri 🚀
Noktalama işaretleri, cümlenin anlamını ve vurgusunu belirler, okumayı kolaylaştırır.
- Nokta (.): Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
- Virgül (,): Eş görevli kelimeleri ayırmak, sıralı cümleleri bağlamak, ara sözleri belirtmek için kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgülle ayrılmış tür veya takımları ayırmak, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri bağlamak için kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru cümlelerinin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
- Kısa Çizgi (-): Satıra sığmayan kelimeleri bölmek, kelime köklerini ve eklerini göstermek için kullanılır.
- Uzun Çizgi (—): Tiyatro eserlerinde konuşmaları göstermek için kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
- Kesme İşareti ('): Özel isimlere gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kök ile ek arasındaki anlam ilişkisi diğerlerinden farklıdır?
A) Çiftçi tarlayı sürüyordu. B) Gözlükçü camları değiştirdi. C) Balıkçı denizdeydi. D) Kitapçıdan yeni bir roman aldım. E) Simitçi simit satıyordu.
Çözüm:Bu soruda kelimelerin köklerini ve eklerini inceleyerek, kök ile yapım eki arasındaki anlam ilişkisine bakmalıyız.
- A şıkkında 'çift' kökünden 'çiftçi' türemiş. Anlam ilişkisi farklı.
- B şıkkında 'göz' kökünden 'gözlük' türemiş. Anlam ilişkisi farklı.
- C şıkkında 'balık' kökünden 'balıkçı' türemiş. Anlam ilişkisi farklı.
- D şıkkında 'kitap' kökünden 'kitapçı' türemiş. Anlam ilişkisi farklı.
- E şıkkında 'simit' kökünden 'simitçi' türemiş. Anlam ilişkisi farklı.
Örnek Soru 2:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
A) Yarınki toplantı saat \(10:30\) 'da başlayacak. B) Bu sene tatil için \(2\) hafta ayırdık. C) Kendisine \(50\) lira borç verdim. D) \(1995\) 'te doğmuşum. E) \(3\) 'er elma aldım.
Çözüm:Bu soruda sayıların yazımına dikkat etmeliyiz.
- A) Yarınki toplantı saat \(10:30\) 'da başlayacak. (Doğru)
- B) Bu sene tatil için \(2\) hafta ayırdık. (Doğru)
- C) Kendisine \(50\) lira borç verdim. (Doğru)
- D) \(1995\) 'te doğmuşum. (Doğru)
- E) \(3\) 'er elma aldım. (Yanlış). Sayıların yürütme (paylaştırma) yoluyla çoğaltılması 'er' ekiyle yapılır ve bu ek kesme işaretiyle ayrılmaz. Doğrusu ' \(3er\) ' olmalıdır.
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin kökü diğerlerinden farklı bir kök türüne aittir?
A) KitapçıB) Gözlükçü
C) Evcil
D) Simitçi
"Görünmez" kelimesinin yapısı ve kökü hakkında verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Kökü "gör" fiilidir ve türemiş bir kelimedir.B) Kökü "görün" fiilidir ve birleşik bir kelimedir.
C) Kökü "gör" fiilidir ve birleşik bir kelimedir.
D) Kökü "görünüş" isimdir ve türemiş bir kelimedir.
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin kökü isim köküdür?
A) KoşucuB) Yazarlık
C) Bilgisayar
D) Öğretmen
"Çevresindeki" kelimesinin kökü ve yapısı hakkında verilenlerden hangisi doğrudur?
A) Kökü "çevre" isimdir ve türemiş bir kelimedir.B) Kökü "çevir" fiildir ve birleşik bir kelimedir.
C) Kökü "çevre" isimdir ve birleşik bir kelimedir.
D) Kökü "çevir" fiildir ve türemiş bir kelimedir.
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin kökü hem isim hem de fiil olarak kullanılabilir?
A) YağmurB) Güzellik
C) Güneş
D) Almak
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin kökü diğerlerinden farklı bir kök türüne örnektir?
A) GözlükçüB) Kitapçı
C) Simitçi
D) Ayakkabıcı
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin kökü fiildir?
A) YazarB) Okul
C) Bilgisayar
D) Kalemtraş
Aşağıdaki kelime gruplarından hangisinde yer alan kelimelerin hepsi türemiş kelimedir?
A) Sevgi, saygı, bilgiB) Göz, el, ayak
C) Kitap, defter, kalem
D) Gitmek, gelmek, görmek
"Gelecek" kelimesi, hangi anlamıyla kullanıldığında türemiş bir kelimedir?
A) Yarınki zaman dilimi anlamındaB) Bir olayın sonuçlanması anlamında
C) Bir kişinin gelecekte yapacağı işler anlamında
D) Bir yerin geleceği anlamında
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin köküne getirilen ek, kelimenin anlamını tamamen değiştirmiştir?
A) ÇiçekçiB) Gözlük
C) Bilgisayar
D) Su
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Yarınki toplantıya herkes zamanında gelmeli.B) Bu proje, kurumun geleceği açısından büyük önem taşıyor.
C) Her şey yolunda gidiyor, endişelenmenize gerek yok.
D) Hava kararmadan eve gitmiş olmalıyız.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelimenin yazımı doğrudur?
A) Masanın üzerindeki kitapları ortadan kaldırdı.B) Bu konuyu herkez biliyor olmalı.
C) Sınav sonuçları öğleden sonra açıklanacak.
D) Bakkaldan bir şişe ayran aldı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık vardır?
A) Prof. Dr. Ahmet Yılmaz, konferansta önemli bilgiler verdi.B) Türkiye Büyük Millet Meclisi, yeni yasalar görüşüyor.
C) 15 Temmuz Şehitler Köprüsü'nden geçtik.
D) Yarın Ankara'ya gidiyoruz.
Aşağıdaki kelimelerden hangisinin yazımı yanlıştır?
A) PeynirB) Domates
C) Patlıcan
D) Karpuz
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme ayrı yazılmalıdır?
A) Bu işi adım adım hallettik.B) Her şey güllük gülistanlık gidiyordu.
C) Çocuğun yüzü sevinçten ışıl ışıl parlıyordu.
D) Evin her köşesi mis gibi kokuyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir noktalama hatası yapılmıştır?
A) Sabah erkenden kalktım, penceremi açtım ve derin bir nefes aldım.B) Ankara'dan, İstanbul'a giderken yanıma birkaç kitap aldım.
C) O, her zaman olduğu gibi yine geç kalmıştı.
D) Kitabı bitirdikten sonra, yorgunluktan uyuyakaldım.
Yukarıdaki cümlede kaç adet virgül kullanılmıştır?
A) 1B) 2
C) 3
D) 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru işareti (?) gereksiz kullanılmıştır?
A) Yarın sinemaya gidelim mi?B) Bu konuyu tam olarak anlamadığını söyledi, değil mi?
C) O evden ne zaman ayrıldı?
D) Toplantı saat kaçta başlayacak acaba?
Bu metindeki boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir? "Ali eve geldi ( ) annesi onu kapıda karşıladı ( ) 'Hoş geldin oğlum' dedi ( )
A) nokta (.), virgül (,), ünlem (!)B) virgül (,), nokta (.), ünlem (!)
C) nokta (.), nokta (.), ünlem (!)
D) virgül (,), virgül (,), nokta (.)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti (') yanlış kullanılmıştır?
A) Bu yılki TEOG Sınavı'na çok iyi hazırlandım.B) Türk Dil Kurumu'nun (TDK) yayınladığı sözlükleri inceliyorum.
C) 1990'da doğan kardeşim bu yıl üniversiteye başlayacak.
D) TBMM'nin aldığı kararlar kamuoyuna duyuruldu.
Aşağıdaki kelimelerin hangisinde hem yapım hem de çekim eki almıştır?
A) evlerB) kitaptan
C) gözlükçü
D) balıkçıdan
"Çocuklar oyun oynuyor." cümlesindeki "oyun" kelimesinin yapısı nedir?
A) Türemiş kelimeB) Basit kelime
C) Birleşik kelime
D) Yalın haldeki isim
"Gözlükçülük" kelimesindeki eklerin türleri sırasıyla nasıldır?
A) Yapım, yapım, çekimB) Yapım, yapım
C) Yapım, çekim, yapım
D) Çekim, yapım, yapım
Aşağıdaki kelimelerden hangisi hem yapım hem de çekim eki almıştır?
A) MasaB) Kalemler
C) Kitaplık
D) Evlerden
Aşağıdaki kelimelerden hangisi birleşik kelimedir?
A) BilgisayarB) Güzellik
C) Hanımeli
D) Öğretmenlik
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4534-tyt-kok-bilgisi-yazim-kurallari-noktalama-isaretleri-ve-sozcukte-yapi-ekleri-test-coz-lstt