📌 LGS Türkçe Sınav Notları: Söz Sanatları, Yüklemler ve Tamlamalar
Sevgili \(8\). sınıf öğrencileri, LGS Türkçe sınavında karşınıza sıkça çıkacak olan söz sanatları, yüklemler ve tamlamalar konularını bu notlarla pekiştirelim. Başarılar dileriz! 🚀
💡 \(1\). Bölüm: Söz Sanatları (Edebi Sanatlar)
Duygu ve düşünceleri daha etkili, çarpıcı ve güzel anlatmak için kullanılan anlatım biçimleridir.
- Benzetme (Teşbih): İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan karşılaştırmadır. Zayıf olan güçlü olana benzetilir.
Örnek: "Aslan gibi güçlü bir çocuktu." (\(Çocuk\) \(aslana\) benzetilmiştir.)
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki varlıklara insan özelliklerinin verilmesidir.
Örnek: "Rüzgar fısıldayarak geçti ağaçların arasından." (\(Rüzgarın\) \(fısıldaması\) insan özelliğidir.)
- Konuşturma (İntak): Kişileştirilen varlıkların konuşturulmasıdır. Konuşturma olan her yerde kişileştirme de vardır.
Örnek: "Deniz, 'Beni kirletmeyin!' diye haykırdı." (\(Denizin\) \(haykırması\) \(ve\) \(konuşması\).)
- Abartma (Mübalağa): Bir olayı, durumu veya özelliği olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük göstermektir.
Örnek: "Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır." (\(Of\) \(çekmekle\) \(dağların\) \(yıkılması\) abartmadır.)
- Tezat (Karşıtlık): Birbirine zıt kavram veya durumların bir arada kullanılmasıdır.
Örnek: "Gülmek ve ağlamak bir arada yaşanır bu hayatta." (\(Gülmek\) \(ve\) \(ağlamak\) zıt kavramlardır.)
💡 \(2\). Bölüm: Yüklemler
Cümlede yargıyı bildiren, işi, oluşu, durumu veya hareketi ifade eden temel ögedir. Yüklem olmadan cümle kurulamaz.
- Fiil Yüklemi: Çekimli bir fiilin yüklem görevinde kullanılmasıdır.
Örnek: "Çocuklar parkta oynuyorlar." (\(oynuyorlar\) fiil yüklemidir.)
- İsim Yüklemi: İsim veya isim soylu bir sözcüğün (sıfat, zamir, edat grubu vb.) ek fiil (\(idi, imiş, -dir\)) alarak yüklem olmasıdır.
Örnek: "En sevdiği renk maviydi." (\(maviydi\) isim yüklemidir.)
Örnek: "Bu konuda haklı olan sendin." (\(sendin\) zamir yüklemidir.)
✅ Unutma: Yüklem, cümlenin ana yargısını taşır ve diğer ögeler yükleme sorulan sorularla bulunur.
💡 \(3\). Bölüm: Tamlamalar
Birden fazla sözcüğün bir araya gelerek anlamca bütünleşmesiyle oluşan söz gruplarıdır.
\(3.1\). İsim Tamlamaları
İki ismin anlamca birbirini tamamlamasıyla oluşur. Tamlayan ve tamlanan olmak üzere iki bölümden oluşur.
- Belirtili İsim Tamlaması: Hem tamlayan hem de tamlanan ek alır. Tamlayan \('-ın, -in, -un, -ün'\) ekini, tamlanan \('-ı, -i, -u, -ü'\) ekini alır.
Örnek: "Okulun bahçesi çok büyüktü." (\(Okulun\) tamlayan, \(bahçesi\) tamlanandır.)
- Belirtisiz İsim Tamlaması: Sadece tamlanan ek alır. Tamlayan ek almaz, tamlanan \('-ı, -i, -u, -ü'\) ekini alır.
Örnek: "Çocuk parkı yeni yapıldı." (\(Çocuk\) tamlayan, \(parkı\) tamlanandır.)
- Zincirleme İsim Tamlaması: En az üç isimden oluşur ve birden fazla isim tamlamasının iç içe geçmesiyle oluşur.
Örnek: "Sınıf başkanının defteri kaybolmuş." (Bu örnekte \(sınıf\) \(başkanı\) belirtisiz, \(sınıf\) \(başkanının\) \(defteri\) belirtili isim tamlamasıdır.)
- Takısız İsim Tamlaması: Hem tamlayan hem de tamlanan ek almaz. Tamlayan, tamlananın neyden yapıldığını veya neye benzediğini bildirir.
Örnek: "Altın yüzük çok parlıyordu." (\(Yüzük\) \(altından\) yapılmış.)
Örnek: "Taş kalp kimseye acımaz." (\(Kalp\) \(taşa\) benzetilmiş.)📌 Not: Takısız isim tamlamaları bazen sıfat tamlamalarıyla karıştırılabilir. Ayırt etmek için tamlayanın tamlananın "neye benzediğini" veya "neyden yapıldığını" bildirmesi önemlidir.
\(3.2\). Sıfat Tamlamaları
Bir sıfatın bir ismi niteleyerek veya belirterek oluşturduğu söz grubudur. Sıfat ve isimden oluşur.
- Niteleme Sıfatı Tamlaması: İsme sorulan " \(nasıl?\) " sorusuna cevap veren sıfatlarla oluşur.
Örnek: "Güzel evde oturuyorlar." (\(nasıl\) \(ev?\) \(güzel\) \(ev\))
- Belirtme Sıfatı Tamlaması: İsmi işaret, sayı, soru veya belirsizlik yönünden belirten sıfatlarla oluşur.
Örnek: "Şu araba bizim." (\(işaret\) \(sıfatı\))
Örnek: "Üç kişi geldi." (\(sayı\) \(sıfatı\))
Örnek: "Bazı öğrenciler çalışkan." (\(belirsizlik\) \(sıfatı\))
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek Soru \(1\):
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişileştirme sanatı yoktur?
- Rüzgar, saçlarını okşayarak geçti.
- Güneş, bulutların ardından bize gülümsüyordu.
- Deniz, martıların çığlıklarına eşlik ediyordu.
- Çocuk, topuyla bahçede oynuyordu.
Çözüm:
A seçeneğinde " \(rüzgarın\) \(saçları\) \(okşaması\) ", B seçeneğinde " \(güneşin\) \(gülümsemesi\) ", C seçeneğinde " \(denizin\) \(martıların\) \(çığlıklarına\) \(eşlik\) \(etmesi\) " insanlara özgü özelliklerdir ve kişileştirme sanatı vardır. D seçeneğinde ise çocuk gerçek bir eylem yapmaktadır, herhangi bir cansız varlığa insan özelliği yüklenmemiştir.
Doğru Cevap: D
Örnek Soru \(2\):
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim tamlaması ve sıfat tamlaması bir arada kullanılmıştır?
- Eski evde kimse oturmuyor.
- Mavi gökyüzü hepimizi büyüledi.
- Okul bahçesinin kapısı açıktı.
- Hızlı koşan at yarışı kazandı.
Çözüm:
A seçeneğinde " \(eski\) \(ev\) " (sıfat tamlaması) vardır. B seçeneğinde " \(mavi\) \(gökyüzü\) " (sıfat tamlaması) vardır. D seçeneğinde " \(hızlı\) \(koşan\) \(at\) " (sıfat tamlaması) vardır. C seçeneğinde " \(okul\) \(bahçesinin\) \(kapısı\) " (zincirleme isim tamlaması) ve " \(açık\) \(kapı\) " (sıfat tamlaması) bulunmaktadır. Dolayısıyla hem isim tamlaması hem de sıfat tamlaması bir arada kullanılmıştır.
Doğru Cevap: C
Aşağıdaki dizelerin hangisinde "kişileştirme" sanatı vardır?
A) Yemyeşil kırlar, baharın müjdecisiydi.B) Güneş, dağların ardından usulca yükseliyordu.
C) Rüzgar, fısıltılarla anlatıyordu eski masalları.
D) Kuşlar, sabahın ilk ışıklarıyla şarkı söylemeye başladı.
"İki farklı varlık veya kavram arasında, ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan karşılaştırma sanatıdır. Genellikle 'gibi', 'sanki', 'adeta' gibi edatlar kullanılır."
Yukarıda tanımı verilen söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
B) Kişileştirme
C) Benzetme
D) Tezat
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "abartma" (mübalağa) sanatı yoktur?
A) O kadar açtım ki bir oturuşta koca bir fırın ekmeği bitirebilirdim.B) Gözyaşları sel olup aktı, odanın her yerini su bastı.
C) Bu haberi duyunca sevinçten havalara uçtum.
D) Sabahın erken saatlerinde kalkıp işine giderdi.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi bir isim soylu sözcüktür?
A) Çocuklar parkta neşeyle koşuyordu.B) Yarınki toplantı çok önemliydi.
C) Misafirlerimize sıcak çay ikram ettik.
D) Kuşlar sabah erkenden ötmeye başladı.
Aşağıdaki cümlelerden hangisi devrik bir cümledir?
A) Her sabah erken kalkar, güne zinde başlarım.B) Kitap okumak en sevdiğim hobidir benim.
C) Akşam yemeği için annem lezzetli bir çorba yapmıştı.
D) Gelecek hafta sonu piknik yapmayı planlıyoruz.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklemde anlam kayması (kip kayması) vardır?
A) Her sabah mutlaka bir saat yürüyüş yaparım.B) Dün akşam sinemaya gitmişlerdi.
C) Nasrettin Hoca bir gün pazara gider.
D) Yarınki sınav için çok çalışmalısın.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "belirtili isim tamlaması" kullanılmıştır?
A) Eski evin bahçesi çok büyüktü.B) Okul çantası masanın üzerindeydi.
C) Kırmızı araba hızla ilerliyordu.
D) Çocuk parkı neşeyle doluydu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde diğerlerinden farklı türde bir tamlama kullanılmıştır?
A) Mavi gökyüzü içimi ferahlattı.B) Büyük bina şehrin simgesiydi.
C) Çalışkan öğrenci sınavı kazandı.
D) Kapının kolu paslanmıştı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "zincirleme isim tamlaması" bulunmaktadır?
A) Köyün yolu çok uzundu.B) Okulun bahçe kapısı açıktı.
C) Güzel çiçekler baharı müjdeliyordu.
D) Öğrencilerin çoğu derse gelmedi.
Aşağıdaki cümlede kullanılan söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?
"Deniz, martıların çığlıklarına kulak vermiş, dalgalarıyla sahile fısıldıyordu."
B) Abartma
C) Kişileştirme
D) Konuşturma
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4548-8-sinif-lgs-soz-sanatlari-test-coz-3622