✨ Konuları Gir, Yapay Zeka Saniyeler İçinde Sınavını Üretsin!

9. Sınıf Redif ve uyak Test Çöz

SORU 1

Aşağıdaki dizelerde yer alan redif aşağıdakilerden hangisidir?

"Gurbet elde bir hal geldi başıma,

Ağlama gözlerim, gelme peşime."

A) -ım
B) -e
C) -ime
D) -a
E) -me

Açıklama:
Dizelerde "başıma" ve "peşime" kelimeleri arasında ses ve görev benzerliği bulunmaktadır. "Baş" ve "peş" kelime kökleridir. "-ım" ve "-im" iyelik ekleri, "-a" ve "-e" ise yönelme hal ekleridir. Bu durumda, "-ime" ses ve görev bakımından aynı olduğu için rediftir.

Bu Sınavı paylaş: WhatsApp Facebook X (Twitter)

Soru Listesi 0/21

Cevaplanmış

Boş

🔄 Sınavı Sıfırla

Türk Dili ve Edebiyatı Sınav Notları: Redif, Uyak, Ölçü

Redif ve Uyak Kavramları

Şiirlerde ahengi sağlayan önemli unsurlardan biri de redif ve uyaktır. Bu iki kavram, kelimelerin ses benzerliklerine dayanır ve şiire müzikalite katar.

Uyak (Kafiye)

Uyak, dizelerin son kelimelerindeki ses benzerliğidir.
Uyaklar, seslerin tam olarak aynı olup olmamasına göre farklılık gösterir:

Tam Uyak: Son ünlü harflerinden itibaren tüm seslerin benzediği uyaktır. Örnek: ağlar, sağlar
Yarım Uyak: Tek bir ünlü sesin benzediği uyaktır. Örnek: gönül, güzel
Zengin Uyak: İkiden fazla sesin benzediği uyaktır. Örnek: bahçelerde, dertlerde
Cinaslı Uyak: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı kelimelerin kullanıldığı uyaktır. Örnek: gül, gül (çiçek ve eylem)

Redif

Redif, dizelerin son kelimelerinde kafiyeden sonra gelen, anlam ve görevleri aynı olan kelime veya eklerdir.
Redifler, uyaktan sonra gelir ve şiirin ahengini pekiştirir.
Örnek: yollara / dallara (Burada -lara ekleri rediftir.)

Uyak Şeması (Kafiye Şeması)

Uyak şeması, şiirdeki dizelerin uyaklı olup olmadıklarını belirten harflerle gösterilir. Genellikle a, b, c, d gibi harfler kullanılır.

Düz Uyak (AABB): Her iki dizede bir uyak.
Çapraz Uyak (ABAB): Birinci dize ile üçüncü, ikinci dize ile dördüncü dize uyaklıdır.
Sarma Uyak (ABBA): Birinci dize ile dördüncü, ikinci dize ile üçüncü dize uyaklıdır.
Mani Tipi Uyak (AABA): İlk üç dize kendi arasında, dördüncü dize serbesttir veya farklı uyaklıdır.

Ölçü (Aruz ve Hece)

Şiirde ahengi sağlayan bir diğer önemli unsur ölçüdür. Türk edebiyatında iki temel ölçü kullanılmıştır:

Hece Ölçüsü

Dizelerdeki hece sayısının eşitliğine dayanır.
Her dizedeki hece sayısı aynıdır.
Örnek: Bayrakları bayrak yapan üstündeki kandır, / Vatan, eğer uğruna ölen varsa vatandır. (Her dize \(11\) hecedir.)
Hece sayısı gruplandırılarak da söylenebilir: \(7+7\), \(4+4+4\) gibi.

Aruz Ölçüsü

Kelime sonlarındaki uzun ve kısa hecelerin belirli bir düzene göre sıralanmasına dayanır.
Arap ve İran edebiyatından Türk edebiyatına geçmiştir.
Kalın (uzun) ve ince (kısa) heceler kullanılır.
Vurgu ve duraklara dikkat edilir.
Örnek: Tecrübe konuşuyor, tecrübe işi
Akıl fikir veriyor, akıl işi.

💡 Özet Tablo

Kavram	Açıklama	Örnek
Uyak	Dizelerin son kelimelerindeki ses benzerliği.	gönül / güzel (Yarım Uyak)
Redif	Uyak sonrası, anlamı ve görevi aynı kelime/ekler.	yollara / dallara (-lara)
Uyak Şeması	Dizelerdeki uyak düzenini gösteren harfler.	AABB, ABAB, ABBA
Hece Ölçüsü	Dizelerdeki hece sayısının eşitliği.	\(11\) heceli dizeler
Aruz Ölçüsü	Uzun-kısa hecelerin belirli kurallarla sıralanması.	Tecrübe / işi

📌 Unutmayın: Redif ve uyak şiirin hem ahengini hem de anlam derinliğini güçlendirir. Ölçü ise şiire ritim katar.

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1:

Aşağıdaki dizelerde hangi redif ve uyak türü vardır?

GönülUSANMAsın, sevmektenUSANMAsın,
Her ne derse desin, inanUSANMAsın.

Çözüm:

Dizelerin son kelimeleri: USANMAsın, inanUSANMAsın
Burada -masın ekleri hem ses hem de görev olarak aynıdır. Bu nedenle rediftir.
Rediften önceki ses benzerliği ise usan- ve inan- kelimelerindeki a ünlüsüdür. Tek ünlü ses benzerliği olduğu için yarım uyak vardır.

Soru 2:

Aşağıdaki şiirin uyak şemasını ve ölçüsünü belirleyiniz:

Ne güzel şu denizin mavisinde,
Ne kadar güzel o nazlı bahçelerde,
Ufukta bir gemi, hayal içinde,
Gönül coşar yine sevda dilinde.

Çözüm:

Ölçü: Dizelerdeki hece sayısı: \(11, 11, 11, 11\). Bu nedenle hece ölçüsü kullanılmıştır.
Uyak Şeması:
- mavisinde (a)
- bahçelerde (b)
- içinde (a)
- dilinde (a)
Bu durumda uyak şeması AABA şeklindedir.
Uyak ve Redif:

mavisinde / içinde / dilinde kelimelerinde -inde rediftir. mavi, iç, dil kelimelerindeki i ünlüsü yarım uyak oluşturur.
bahçelerde kelimesi ise bu uyak grubuna uyaklı değildir.

🚀 Başarılar dilerim!

Aşağıdaki dizelerde yer alan redif aşağıdakilerden hangisidir?

"Gurbet elde bir hal geldi başıma,

Ağlama gözlerim, gelme peşime."

A) -ım
B) -e
C) -ime
D) -a
E) -me

Aşağıdaki dizelerde kullanılan uyak türü aşağıdakilerden hangisidir?

"Denizlerde dalgalar coşar,

Gönlüm senin için taşar."

A) Yarım uyak
B) Tam uyak
C) Zengin uyak
D) Tunç uyak
E) Cinaslı uyak

Aşağıdaki dizelerde yer alan redif ve uyak türü sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?

"Gözlerimden yaşlar süzülür, içim yanar,

Her gece seni düşünür, gönlüm kanar."

A) -ar / Yarım uyak
B) -ar / Tam uyak
C) -r / Zengin uyak
D) -anar / Tam uyak
E) -an / Yarım uyak

Aşağıdaki dizelerin hangisinde redif bulunmamaktadır?

A) "Gönlümde açan güller, seninle solmasın,
Hayatımda sensiz günler, hiç olmasın."
B) "Deniz kenarında yürürüm, rüzgar eser,
Yalnızlık içimde, kalbim hep seni özler."
C) "Gözlerimden yaşlar akar, içim kan ağlar,
Hasretinle yanan gönlüm, hep seni çağlar."
D) "Uçsuz bucaksız ovalar, yeşillikler içinde,
Gönlüm huzur bulur, bu cennet köşesinde."
E) "Bir kuş uçar gökyüzünde, kanadı kırık,
Yalnızlık içimde, gönlüm hep buruk."

Üç veya daha fazla ses benzerliğine dayanan uyak türüne zengin uyak denir.

Bu tanıma göre, aşağıdaki dizelerin hangisinde zengin uyak kullanılmıştır?

A) "Gözlerimden yaşlar akar, içim kan ağlar,
Hasretinle yanan gönlüm, hep seni çağlar."
B) "Gönlüm bir kuş gibi uçar, kanat çırpar,
Sevginle her zaman umutla çarpar."
C) "Denizlerde dalgalar coşar, köpükler saçar,
Gönlüm senin için her gün yeni bir yol açar."
D) "Umutlarım bir bir söner, güneş batarken,
Gözlerimden yaşlar diner, seni anarken."
E) "Yollar uzun, menzil uzak, varılmaz,
Gönlüm sensiz bir an bile durulmaz."

Aşağıdaki dörtlüğün uyak şeması aşağıdakilerden hangisidir?

Güneş ufuktan şimdi doğar,

Kuşlar cıvıl cıvıl öter.

Bir yeni gün başlar, umutla dolar,

Doğa her yanıyla yeniden tüter.

A) aabb
B) abab
C) abba
D) abcb
E) serbest

Bir şiirde birinci dize ile dördüncü dizenin, ikinci dize ile üçüncü dizenin birbiriyle uyaklı olduğu şema türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Düz uyak
B) Çapraz uyak
C) Sarma uyak
D) Mani tipi uyak
E) Serbest uyak

Aşağıdaki dörtlüğün uyak şeması aşağıdakilerden hangisidir?

Gönlümde bir hüzün var,

Sanki içimde bir kış.

Her yanım buz kesmiş, kar,

Sensiz geçen her anım düş.

A) aabb
B) abab
C) abba
D) abcb
E) mani tipi uyak

Aşağıdaki dizelerin hece ölçüsü kaçtır?

Gönlüm düştü bir sevdaya

Gel gör beni neylerem

Başımı verdim kavgaya

Gel gör beni neylerem

A) \( 7 \)
B) \( 8 \)
C) \( 9 \)
D) \( 10 \)
E) \( 11 \)

10)

Aruz ölçüsü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Türk şiirine Divan edebiyatı döneminde girmiştir.
B) Hece sayısına değil, hecelerin açıklık ve kapalılığına dayanır.
C) Ünlü harfle biten heceler açık hece, ünsüz harfle biten heceler kapalı hece olarak kabul edilir.
D) Genellikle uzun ve kısa seslerin uyumuna önem verir.
E) Milli Edebiyat döneminde yaygın olarak kullanılmıştır.

11)

Aşağıdaki dizelerdeki redif ve uyak türü hangisinde doğru verilmiştir?

"Gönül gurbet ele varma
Ya gelinir ya gelinmez"

A) Redif: -ma, Uyak: Yarım uyak
B) Redif: -ma, Uyak: Tam uyak
C) Redif: Yok, Uyak: Zengin uyak
D) Redif: -ma, Uyak: Cinaslı uyak
E) Redif: Yok, Uyak: Yarım uyak

12)

Aşağıdaki dizelerin hangisinde zengin uyak kullanılmıştır?

A) Bir an önce yola çıkalım
Gurbet elde kalmayalım
B) Akşam oldu, güneş battı
Gönlüm yine hüzün tattı
C) Gözlerinde bir damla yaş
Sanki bir inci, bir sırdaş
D) Yıllar geçti, mevsimler döndü
Aşk ateşi içimde söndü
E) Denizde bir gemi yüzer
Dalgalar sahile süzer

13)

Redifle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Redif, dize sonlarında yer alır.
B) Redif, ses ve anlam bakımından aynı olan ek veya kelime tekrarıdır.
C) Redif, uyaktan sonra gelir.
D) Redif, her şiirde bulunmak zorunda değildir.
E) Redif, sadece ek halinde olabilir, kelime halinde olamaz.

14)

Aşağıdaki dizelerde yer alan uyak türü nedir?

"Toprakta gezen gölgeler
Toprakta gezen gölgeler"

A) Yarım uyak
B) Tam uyak
C) Zengin uyak
D) Cinaslı uyak
E) Tunç uyak

15)

Aşağıdaki dizelerden hangisinde "tam uyak" kullanılmıştır?

A) Kara gözlüm, efkârlanma gül gayrı
İbibikler öter ötmez gel gayrı
B) Bir zamanlar ben de deli divane
Şimdi ise gönlüm oldu virane
C) Gönlüm düştü bir güzele
Aşkı sardı her hücreme
D) Rüzgar eser dalgalanır deniz
Gönlümde bir hüzün var kim bilir
E) Geldi geçti ömrüm bir rüya gibi
Gönlüm yandı bir kor ateşi gibi

16)

Aşağıdaki dörtlüğün uyak şeması hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Gönlüm düştü bir güzele,
Gözü benzer ahuya.
Yarim gelir naz ile,
Gül kokusu yayıla.

A) Düz uyak
B) Çapraz uyak
C) Sarmal uyak
D) Mani tipi uyak
E) Örüşük uyak

17)

Bir şiirde birinci dize ile dördüncü dizenin, ikinci dize ile üçüncü dizenin kendi arasında uyaklı olduğu şemaya ne ad verilir?

A) Düz uyak
B) Çapraz uyak
C) Sarmal uyak
D) Mani tipi uyak
E) Mesnevi tipi uyak

18)

Aşağıdaki uyak şemalarından hangisi genellikle halk edebiyatında, özellikle manilerde kullanılan bir yapıyı temsil eder?

A) AAAA
B) ABAB
C) ABBA
D) AABA
E) AA BB CC

19)

Aruz ölçüsüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Seslerin uzunluk ve kısalığına dayanır.
B) Türk şiirine Arap ve Fars edebiyatından geçmiştir.
C) Her dizedeki hece sayısının eşit olması temel esastır.
D) Açık (kısa) ve kapalı (uzun) hece ayrımı yapılarak kalıplara uydurulur.
E) İmâle, zihaf, vasl (ulama) gibi ses olayları ölçüye uydurmak için kullanılır.

20)

Hece ölçüsüyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

A) Şiirde seslerin uzunluk ve kısalığına göre bir düzen oluşturulur.
B) Genellikle Arap ve Fars edebiyatının etkisiyle Türk şiirine girmiştir.
C) Dizelerdeki hece sayısının eşitliği temel esastır ve duraklar önemlidir.
D) İmâle ve zihaf gibi ses olayları ölçüye uydurmak için sıkça kullanılır.
E) Divan şiirinin en yaygın ölçü birimidir.

21)

Serbest ölçüyle yazılmış bir şiirin temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dizelerdeki hece sayısının belirli bir düzen içinde olması.
B) Hecelerin uzunluk ve kısalığına göre bir ahenk oluşturulması.
C) Şairin, geleneksel ölçü (aruz veya hece) kurallarına bağlı kalmaması.
D) Kafiye ve redif gibi ses benzerliklerinin kesinlikle kullanılmaması.
E) Halk şiirinde en sık rastlanan ölçü türü olması.

Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun

https://yazili.eokultv.com/test/4639-9-sinif-redif-ve-uyak-test-coz-oibh