📌 7. Sınıf Fen Bilimleri: Madde ve Isı
1. Maddenin Hal Değişimi
Maddeler ısı alarak veya vererek bir halden başka bir hale geçerler. Bu süreçte sıcaklık değişimi veya hal değişimi gözlemlenir. Saf maddelerin hal değişimi sırasında sıcaklıkları sabit kalır.
- Erime: Katıdan sıvıya geçiş.
- Donma: Sıvıdan katıya geçiş.
- Buharlaşma: Sıvıdan gaza geçiş.
- Yoğuşma: Gazdan sıvıya geçiş.
Saf bir maddenin erime noktası ile donma noktası birbirine eşittir. Örneğin, buz \(0 \text{°C}\) 'ta erirken, su \(0 \text{°C}\) 'ta donar.
2. Genleşme ve Büzülme
Maddeler ısı aldıklarında taneciklerin hareketliliği artar ve hacimleri büyür, buna genleşme denir. Isı verdiklerinde ise hacimleri küçülür, buna büzülme denir.
💡 Önemli Not: Genleşme ve büzülme olayları katı, sıvı ve gazlarda farklı oranlarda gerçekleşir. Gazlar, sıvılara ve katılara göre çok daha fazla genleşir.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1: Bir metal küre, \(20 \text{°C}\) sıcaklıktayken bir halkadan rahatça geçebilmektedir. Küre \(100 \text{°C}\) 'ye kadar ısıtıldığında halkadan geçemediği gözlemlenmiştir. Bunun sebebi nedir?
Çözüm: Metal küre ısı aldığında genleşmiştir. Kürenin hacmi arttığı için çapı büyümüş ve halkadan geçemez hale gelmiştir. Bu durum katıların genleşmesine örnektir.
Soru 2: Bir termometre içindeki sıvının \(10 \text{°C}\) 'den \(30 \text{°C}\) 'ye çıktığında yükselmesinin temel nedeni nedir?
Çözüm: Termometre içindeki sıvı ısı aldığında genleşir. Hacmi artan sıvı, kılcal boru içerisinde yukarı doğru hareket eder. Bu olay, sıvıların genleşme özelliğinden yararlanılarak sıcaklık ölçümü yapıldığını gösterir. \(30 - 10 = 20 \text{°C}\) 'lik bir artış, sıvının hacminde gözle görülür bir genleşme yaratmıştır.
Saf maddelerin hal değişimi sırasında sıcaklıklarının sabit kalması, bu noktaların ayırt edici özellik olarak kullanılmasını sağlar. Saf bir katı maddenin düzenli olarak ısıtılmasına ait sıcaklık-zaman grafiğinde, sıcaklığın sabit kaldığı ilk bölge aşağıdakilerden hangisini temsil eder?
A) Kaynama noktasıB) Erime noktası
C) Yoğunlaşma noktası
D) Isınma süreci
Bazı saf maddelerin deniz seviyesindeki erime noktaları aşağıda verilmiştir:
\[\(\text{Demir: } 1538\) ^ \(\circ \text{C}\), \(\quad \text{Bakır: } 1085\) ^ \(\circ \text{C}\), \(\quad \text{Kurşun: } 327\) ^ \(\circ \text{C}\) \]
Buna göre, \( 1200 ^\circ \text{C} \) sıcaklıktaki bir fırına atılan bu maddelerin fiziksel halleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
B) Demir: Katı, Bakır: Sıvı, Kurşun: Sıvı
C) Demir: Katı, Bakır: Katı, Kurşun: Sıvı
D) Demir: Sıvı, Bakır: Sıvı, Kurşun: Katı
Saf bir sıvının kaynama noktası ile ilgili yapılan aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?
A) Kaynama noktası madde miktarına (kütleye) bağlı olarak değişir.B) Kaynama noktası saf maddeler için ayırt edici bir özelliktir.
C) Kaynama süresince saf sıvının sıcaklığı sabit kalır.
D) Farklı saf sıvıların aynı dış basınç altındaki kaynama noktaları birbirinden farklıdır.
Saf bir maddenin erime ve donma noktaları arasındaki ilişkiyi ifade eden temel kural şudur:
\[\(\text{Erime Noktası} = \text{Donma Noktası}\) \]
Bu bilgiye dayanarak, deniz seviyesinde \( 0 ^\circ \text{C} \) sıcaklıkta donmaya başlayan saf suyun, aynı şartlar altında tamamen buz haline geldikten sonra tekrar erimeye başlaması için sıcaklığının kaç \( ^\circ \text{C} \) olması gerekir?
B) -1
C) 0
D) 100
Bir öğrenci, özdeş ısıtıcılarla ısıtılan iki farklı kaptaki saf suların kaynama noktalarını ölçmek istiyor. Birinci kapta \( 100 \text{ ml} \), ikinci kapta ise \( 500 \text{ ml} \) saf su bulunmaktadır.
Deney aynı ortamda yapıldığına göre, sıvıların kaynamaya başladığı andaki sıcaklık değerleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?
B) 2. kabın kaynama sıcaklığı daha yüksektir.
C) Her iki kabın kaynama sıcaklığı birbirine eşittir.
D) 2. kabın sıcaklığı 1. kabın 5 katıdır.
Oda sıcaklığında bir halkadan tam olarak geçebilen metal bir küre, bir ispirto ocağı ile bir süre ısıtıldıktan sonra aynı halkadan geçememektedir. Bu durumun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kürenin büzülmesiB) Kürenin erimesi
C) Kürenin genleşmesi
D) Kürenin kütlesinin artması
Bir termometre, içerisinde buzlu su bulunan bir kaba daldırıldığında termometrenin içindeki sıvı seviyesinin hızla düştüğü gözlemleniyor. Bu olayda gerçekleşen fiziksel değişim aşağıdakilerden hangisidir?
A) GenleşmeB) Büzülme
C) Kaynama
D) Buharlaşma
Yaz aylarında elektrik tellerinin sarkık, kış aylarında ise gergin olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisinde doğru açıklanmıştır?
A) Tellerin yazın büzülmesi, kışın genleşmesiB) Tellerin sadece kışın genleşmesi
C) Tellerin yazın genleşmesi, kışın büzülmesi
D) Tellerin kütlesinin sıcaklığa bağlı olarak değişmesi
Bir metal çubuğun \( 20^\circ C \) sıcaklıktaki boyu \( L_1 \) olarak ölçülmüştür. Bu çubuk \( 80^\circ C \) sıcaklığa kadar ısıtıldığında boyu \( L_2 \) olmaktadır.
Buna göre \( L_1 \) ve \( L_2 \) arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?
B) \( L_1 = L_2 \)
C) \( L_2 > L_1 \)
D) \( L_2 = \frac{L_1}{2} \)
Aynı boydaki K ve L metal çubukları özdeş ısıtıcılarla eşit süre ısıtılıyor. Isıtma işlemi sonunda K çubuğunun boyunun L çubuğundan daha fazla uzadığı gözlemleniyor. Bu deneyden çıkarılacak en doğru sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
A) Genleşme miktarı maddenin cinsine bağlıdır.B) Tüm katılar eşit ısı aldığında eşit miktarda genleşir.
C) L maddesi ısı aldığında büzülmüştür.
D) Genleşme sadece sıvılarda görülen bir özelliktir.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4737-7-sinif-maddenin-hal-degisim-noktalari-genlesme-ve-buzulme-test-coz-9n6c