📌 7. Sınıf Türkçe: Fiiller ve Ekler Çalışma Notu
1. Fiiller (Eylemler)
İş, oluş veya hareket bildiren kelimelere fiil denir. Fiillerin kök veya gövdelerine getirilen kip ve kişi ekleriyle çekimlenmiş haline çekimli fiil denir. Bir fiilin çekimli olması için en az \(1\) tane kip eki ve \(1\) tane kişi eki alması gerekir.
2. Fiilde Yapı
Fiiller yapısına göre \(3\) ana başlıkta incelenir:
- Basit Fiiller: Yapım eki almamış, kök halindeki fiillerdir. Örn: gel-di, bak-tı.
- Türemiş Fiiller: İsim veya fiil köklerine yapım eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. Örn: göz-le-di, temiz-le-di.
- Birleşik Fiiller: En az \(2\) kelimenin birleşmesiyle oluşur. (Kurallı, yardımcı eylemle kurulan, anlamca kaynaşmış).
3. Zarflar (Belirteçler)
Fiillerin, fiilimsilerin, sıfatların veya kendi türünden kelimelerin anlamını durum, zaman, miktar, yer-yön veya soru yönünden etkileyen kelimelerdir. Zarflar \(5\) çeşittir:
- Durum Zarfları: Fiile sorulan "nasıl?" sorusuna yanıt verir.
- Zaman Zarfları: Fiile sorulan "ne zaman?" sorusuna yanıt verir.
- Miktar Zarfları: Fiile sorulan "ne kadar?" sorusuna yanıt verir.
- Yer-Yön Zarfları: "İleri, geri, içeri, dışarı, aşağı, yukarı" gibi ek almayan kelimelerdir.
- Soru Zarfları: Fiili soru yoluyla belirten kelimelerdir.
4. Ek Eylem (Ek Fiil)
İsim soylu kelimeleri yüklem yapmak veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak için kullanılan eklerdir. İdi, imiş, ise ve -dir ekleridir. Örn: Öğrenci-y-di (İsim), gel-iyor-du (Fiil).
💡 İpucu: Bir cümlede "-dir" eki varsa, o cümle genellikle kesinlik veya olasılık bildirir.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1: "Çocuklar dışarı çıktılar." cümlesindeki zarfın türü nedir?
Çözüm: "Dışarı" kelimesi yer-yön bildiren bir kelimedir ve ek almamıştır. Bu nedenle yer-yön zarfıdır.
Soru 2: "Kitap okuyordu." fiilinin yapısı ve zamanı nedir?
Çözüm: "Oku-" fiili "-yor" (şimdiki zaman) ve "-du" (ek eylem) almıştır. \(2\) kip eki aldığı için birleşik zamanlı fiildir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilin nasıl yapıldığını belirten bir durum zarfı kullanılmıştır?
A) Dün akşam bize misafir geldi.B) Öğrenciler konuyu dikkatlice dinledi.
C) Biraz sonra dışarı çıkacağız.
D) En sevdiğim yemek taze fasulyedir.
"Aşağı" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer-yön zarfı görevinde kullanılmıştır?
A) Aşağısı çok kalabalık görünüyor.B) Lütfen aşağıya iner misiniz?
C) Çantanı hemen aşağı bırak.
D) Aşağı mahallede şenlik var.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman zarfı kullanılmıştır?
A) Güzel bir gün geçirdik.B) Hızlı yürüyerek eve ulaştı.
C) Okullar eylülde açılacak.
D) Çok fazla soru çözmelisin.
Miktar zarfları fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya kendi türünden sözcükleri miktar yönünden etkiler.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde miktar zarfı bir sıfatı derecelendirmiştir?
B) En başarılı öğrenci seçildi.
C) Biraz bekleyince otobüs geldi.
D) Az yiyerek formda kalıyor.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı bir zarf ile sağlanmıştır?
A) Bu kitabı nereden aldın?B) Kaçıncı katta oturuyorsunuz?
C) Niçin bizimle gelmiyorsun?
D) Kimin geldiğini biliyor musun?
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan fiil türemiş yapılıdır?
A) Her sabah erkenden uyanır.B) Kitaplarını çantasına yerleştirdi.
C) Akşam yemeğini birlikte yedik.
D) Soruları dikkatlice okumalısın.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı eylemle kurulmuş bir birleşik fiil kullanılmıştır?
A) Bu güzel habere çok sevindi.B) Anlatılanları dikkatle dinleyiverdi.
C) Arkadaşına her konuda yardım etti.
D) Soruyu tek başına çözebildi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil basit yapılıdır?
A) Bahçedeki çiçekleri her gün sular.B) Sınıfın tahtasını güzelce sildi.
C) Bu konuyu uzun uzun tartıştılar.
D) Odasını erkenden temizletti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kurallı birleşik fiil (yeterlilik, tezlik, sürerlik, yaklaşma) kullanılmıştır?
A) Olanları duyunca ağzı açık kaldı.B) Bize her zaman teşekkür eder.
C) Bu ağır çantayı taşıyabilirim.
D) Tatilde bol bol kitap okudu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlamca kaynaşmış (deyimleşmiş) bir birleşik fiil vardır?
A) Öğretmeninin gözüne girmek için çok çalışıyor.B) Dışarıda lapa lapa kar yağıyor.
C) Akşamki maçı heyecanla izledik.
D) Soruyu hemen çözüverdi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiili durum yönünden niteleyen bir zarf (durum zarfı) kullanılmıştır?
A) Yarın erkenden yola çıkacağız.B) Küçük çocuk, annesinin elini sıkıca tuttu.
C) Kitap okumayı çok seviyorum.
D) Dışarı çıkmak için hazırlanıyorlar.
"Zaman zarfları, fiilin bildirdiği işin, oluşun veya hareketin ne zaman yapıldığını belirten zarflardır."
Bu tanıma göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman zarfı vardır?
B) Yukarı çıkıp üstünü değiştirdi.
C) Akşamleyin parkta yürüyüş yapacağız.
D) Hızlı koşan atlet birinci oldu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "aşağı" sözcüğü yer-yön zarfı görevinde kullanılmıştır?
A) Eşyaları taşımak için hemen aşağı indi.B) Aşağıya bakınca başı dönüyordu.
C) Aşağı katın pencereleri açık kalmış.
D) Aşağısı bugün çok kalabalık görünüyor.
Miktar (azlık-çokluk) zarfları fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya kendi türünden sözcükleri miktar yönünden derecelendirir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde miktar zarfı bir "sıfatı" derecelendirmiştir?
B) En güzel şiiri o okudu.
C) Biraz bekleyince otobüs geldi.
D) Fazla konuşmak sağlığa zararlıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru anlamı bir "soru zarfı" ile sağlanmıştır?
A) Hangi kitabı okumak istersin?B) Buraya nasıl geldiniz?
C) Çantanın içinde ne var?
D) Kaçıncı katta oturuyorsunuz?
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan fiil, yapı bakımından "basit" bir fiildir?
A) Annem bahçedeki çiçekleri her gün sular.B) Sınıftaki tahtayı ders bitiminde sildi.
C) Aldığı güzel habere hepimiz çok sevindik.
D) Bu zor soruyu arkadaşım hemen çözüverdi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, yapım eki alarak türemiş bir yapı kazanmıştır?
\[\(\text{Kök} + \text{Yapım Eki} = \text{Türemiş Fiil}\) \]
B) Yarınki önemli sınava kütüphanede çalıştı.
C) Susuz kalan bitkilerin yaprakları kısa sürede sarardı.
D) Kitaplarını dikkatli bir şekilde çantasına koydu.
"Onun bu büyük başarısını hepimiz tebrik ettik." cümlesindeki fiilin yapıca özdeşi aşağıdakilerin hangisinde vardır?
A) Bu zorlu problemi ben de tek başıma çözebilirim.B) Hava iyice kararınca hepimiz eve döndük.
C) Başından geçen olayları bize bir bir anlattı.
D) Arkadaşım ödevlerini yaparken bana yardım etti.
"Televizyonun karşısında otururken uyuyakalmışım." cümlesindeki "uyuyakalmışım" fiilinin yapı özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Basit fiilB) Türemiş fiil
C) Kurallı birleşik fiil
D) Yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiil
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "anlamca kaynaşmış birleşik fiil" kullanılmıştır?
A) Bu sorumsuz davranışıyla öğretmenin gözüne girdi.B) Akşam yemeğini ailecek mutfakta yedik.
C) Tahtadaki soruları defterine hızlıca yazdı.
D) Lütfen bu konuda biraz daha bekleyebilir misin?
Ek eylemin iki temel görevi vardır. Bunlardan ilki, isim ve isim soylu sözcüklere gelerek onları cümlede yüklem yapmaktır.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem, isim soylu bir sözcüğü yüklem yapmıştır?
B) Dün akşam izlediğimiz film oldukça heyecanlıydı.
C) Yarınki geziye o da bizimle katılacakmış.
D) Kitaplarını çantasına özenle yerleştirdi.
Ek eylemin ikinci görevi, basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmaktır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylem bu görevde (fiili birleşik zamanlı yapma) kullanılmıştır?
B) Hava kararmadan önce mutlaka eve dönmeliydin.
C) Bahçedeki meyve ağaçları bu yıl iyice kurumuş.
D) Bugün kendimi nedense çok yorgun hissediyorum.
İsim cümlelerinde ek eylemin olumsuzu "değil" edatı ile sağlanır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylemin olumsuzu kullanılmıştır?
B) Hiçbir zaman arkadaşlarına yalan söylemeyi sevmez.
C) Bu sabah uykusunu alamadığı için erkenden uyanamadı.
D) Soruları dikkatli okumadığı için sınavda çok hata yaptı.
Ek eylemin dört kipi vardır: Görülen geçmiş zaman (-idi), duyulan geçmiş zaman (-imiş), şart kipi (-ise) ve geniş zaman (-dir).
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylemin "şart" kipi kullanılmıştır?
B) En sevdiği yemek her zaman taze fasulyeydi.
C) Bu ödevleri yarına kadar mutlaka bitirmelisin.
D) Olanları bana dün akşam tek tek anlatmıştı.
Ek eylemin geniş zaman eki olan "-dir", üçüncü tekil şahıs eklerinde genellikle düşer. Bu durumda da cümlede ek eylem var kabul edilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek eylemin geniş zaman eki (-dir) düşmüştür?
B) Bu ıssız yolun sonu gerçekten çok karanlık.
C) Dün akşam kütüphanede ders çalışan oydu.
D) Sınav sonuçları henüz internet sitesinde açıklanmamış.
Fiiller anlam özelliklerine göre iş (kılış), durum ve oluş fiilleri olarak üç gruba ayrılır. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "oluş" bildiren bir fiil kullanılmıştır?
A) Annem akşam için çok güzel bir pasta yaptı.B) Sonbaharın gelmesiyle birlikte ağaçların yaprakları sarardı.
C) Kardeşim bugün erkenden uyudu.
D) Arkadaşım kütüphanede sessizce kitap okuyor.
Fiil kipleri haber (bildirme) ve dilek (tasarlama) kipleri olmak üzere ikiye ayrılır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, "dilek kipi" ile çekimlenmiştir?
A) Her sabah düzenli olarak spor yaparım.B) Yarınki toplantıya sen de mutlaka gelmelisin.
C) Öğrenciler bahçede neşeyle oyun oynuyorlar.
D) Geçen hafta hep birlikte sinemaya gittik.
Aşağıdaki fiilin kip ve kişi özelliklerini belirleyiniz:
Koşuyoruz
B) Geniş zaman - 2. çoğul kişi
C) Gelecek zaman - 1. tekil kişi
D) Görülen geçmiş zaman - 3. çoğul kişi
Fiiller yapı bakımından basit, türemiş ve birleşik fiiller olmak üzere üç grupta incelenir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "türemiş" bir fiil kullanılmıştır?
A) Akşamki yemeği hep beraber yedik.B) Bu zor soruyu hemen çözüverdi.
C) Tatildeyken çiçekleri her gün suladı.
D) Dün gece erkenden uyumuşum.
Bir fiilin başına "onu" kelimesi getirildiğinde anlamlı oluyorsa o fiil iş (kılış) fiilidir. Buna göre aşağıdaki tabloda yer alan fiillerden hangisi iş fiili değildir?
1. Yazmak
2. Kırmak
3. Ağlamak
4. Taşımak
B) 2
C) 3
D) 4
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4740-7-sinif-fiiller-fiilde-yapi-zarflar-ve-ek-eylem-test-coz-kej2