📌 TYT Kimya Özet Notları: Temel Kavramlar
1. Atom ve Yapısı
Atom, maddenin en küçük yapı taşıdır. Bir atomun çekirdeğinde proton ve nötron bulunurken, yörüngelerde elektronlar yer alır. Bir atomun kimlik bilgisi proton sayısı (atom numarası) ile belirlenir.
- Proton (\(p^+\)): Çekirdekte bulunur, pozitif yüklüdür.
- Nötron (\(n^0\)): Çekirdekte bulunur, yüksüzdür.
- Elektron (\(e^-\)): Yörüngelerde bulunur, negatif yüklüdür.
Kütle numarası (\(A\)) şu formülle hesaplanır: \(A = \text{Proton Sayısı} (Z) + \text{Nötron Sayısı} (N)\).
2. Periyodik Cetvel
Elementlerin artan atom numaralarına göre dizildiği tablodur. Gruplar (dikey) ve Periyotlar (yatay) olarak ayrılır.
| Grup | Özellik |
|---|---|
| \(1A\) | Alkali Metaller |
| \(7A\) | Halojenler |
| \(8A\) | Soygazlar |
💡 İpucu: Periyodik cetvelde soldan sağa gidildikçe elektronegatiflik artar, yukarıdan aşağıya gidildikçe atom çapı artar.
3. Asitler ve Bazlar
Sulu çözeltilerine \(H^+\) iyonu veren maddelere asit, \(OH^-\) iyonu veren maddelere baz denir. \(pH\) ölçeği \(0\) ile \(14\) arasındadır.
- Asitler: \(pH < 7\). Tatları ekşidir, turnusol kağıdını kırmızıya çevirir.
- Bazlar: \(pH > 7\). Tatları acıdır, turnusol kağıdını maviye çevirir.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1: Bir atomun proton sayısı \(12\), nötron sayısı \(13\) ise kütle numarası kaçtır?
Çözüm: Kütle numarası \(=\) \(p^+ + n^0\) formülünden; \(12 + 13 = 25\) olarak bulunur.
Soru 2: Bir çözeltinin \(pH\) değeri \(3\) ise bu madde asit midir yoksa baz mıdır?
Çözüm: \(pH\) değeri \(7\) 'den küçük olan maddeler asidiktir. Bu nedenle \(3 < 7\) olduğu için madde asittir.
Periyodik sistemde aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe meydana gelen değişimler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Atom yarıçapı azalır.B) İyonlaşma enerjisi genellikle artar.
C) Elektron ilgisi genellikle azalır.
D) Metalik özellik azalır.
Nötr bir X atomunun katman elektron dizilimi aşağıda verilmiştir.
\[ X: 2, 8, 5 \]
Buna göre, X atomunun periyodik sistemdeki yeri aşağıdakilerden hangisidir?
B) 3. periyot 5A grubu
C) 3. periyot 8A grubu
D) 5. periyot 3A grubu
Periyodik sistemde aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru inildikçe aşağıdaki özelliklerden hangisinin artması beklenir?
A) İyonlaşma enerjisiB) Elektronegatiflik
C) Atom yarıçapı
D) Elektron ilgisi
Periyodik sistemin 2A grubunda bulunan elementler (Toprak alkali metaller) ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Tamamı metal sınıfındadır.B) Bileşiklerinde \( +2 \) yükseltgenme basamağına sahiptirler.
C) Oda koşullarında tamamı gaz halindedir.
D) Değerlik elektron sayıları \( 2 \) 'dir.
İkinci periyotta bulunan X, Y ve Z elementlerinin atom numaraları sırasıyla \( 7, 8 \) ve \( 9 \) 'dur. Bu elementlerin birinci iyonlaşma enerjilerinin büyükten küçüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
A) \( X > Y > Z \)B) \( Z > X > Y \)
C) \( Z > Y > X \)
D) \( Y > X > Z \)
Aşağıda verilen element sembolü ve isim eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Na: SodyumB) K: Kalsiyum
C) P: Fosfor
D) S: Kükürt
Elementler ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Saf maddelerdir.B) Homojendirler.
C) Kimyasal yöntemlerle daha basit maddelere ayrıştırılabilirler.
D) Belirli erime ve kaynama noktaları vardır.
Bazı elementler doğada moleküler yapıda bulunabilir. Buna göre, aşağıda verilen maddelerden hangisi moleküler yapılı bir elementtir?
\[ Cl_{2}, \(\text{ }\) He, \(\text{ }\) NaCl, \(\text{ }\) H_{2}O \]
B) \( He \)
C) \( NaCl \)
D) \( H_{2}O \)
Günümüzde kullanılan element sembolleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Semboller her dilde farklı yazılır.B) Sembollerin ilk harfi her zaman büyük, varsa ikinci harfi küçüktür.
C) Semboller sadece elementlerin Türkçe isimlerinden türetilmiştir.
D) Tüm element sembolleri üç harflidir.
Aynı tür atomlardan oluşan saf maddelere element denir. Buna göre, günlük hayatta karşılaşılan aşağıdaki maddelerden hangisi element sınıfına girmez?
A) Demir çiviB) Oksijen gazı
C) Tuz ruhu
D) Altın yüzük
Bir X çözeltisine kırmızı turnusol kağıdı daldırıldığında kağıdın renginin maviye döndüğü gözlemleniyor. Buna göre X maddesi aşağıdakilerden hangisi olabilir?
A) \( HCl \)B) \( H_{2}SO_{4} \)
C) \( KOH \)
D) \( CH_{3}COOH \)
\( 25^\circ C \) sıcaklıkta bulunan sulu bir çözeltinin pH değeri 2 olarak ölçülmüştür. Bu çözelti ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Asidik özellik gösterir.B) Ele kayganlık hissi verir.
C) Mavi turnusol kağıdının rengini kırmızıya çevirir.
D) \( H^{+} \) iyonu derişimi, \( OH^{-} \) iyonu derişiminden fazladır.
Aşağıda formülleri verilen asitlerden hangisinin yaygın adı karşısında yanlış belirtilmiştir?
\[\(\text{Bileşik Formülü} \quad \quad \text{Yaygın Adı}\) \]
B) \( HNO_{3} \): Kezzap
C) \( H_{2}SO_{4} \): Zac yağı
D) \( CH_{3}COOH \): Karınca asidi
Asitlerin metallerle tepkimesi sonucu genellikle hidrojen gazı (\( H_{2} \)) açığa çıkar. Ancak yarı soy metaller (\( Cu, Hg, Ag \)) oksijensiz asitlerle tepkime vermezken, oksijenli kuvvetli asitlerle farklı gazlar açığa çıkarırlar.
Buna göre, aşağıdaki tepkimelerin hangisinde açığa çıkan gaz diğerlerinden farklıdır?
B) \( Zn + H_{2}SO_{4} \rightarrow \)
C) \( Cu + HNO_{3} \text{ (derişik)} \rightarrow \)
D) \( Na + H_{2}O \rightarrow \)
Asit ve bazların sulu ortamda tepkimeye girerek tuz ve su oluşturmasına "nötralleşme tepkimesi" denir. Buna göre, aşağıdaki tepkimelerden hangisi bir nötralleşme tepkimesidir?
B) \( NaOH(aq) + HCl(aq) \rightarrow NaCl(aq) + H_{2}O(s) \)
C) \( CH_{4}(g) + 2O_{2}(g) \rightarrow CO_{2}(g) + 2H_{2}O(g) \)
D) \( CaCO_{3}(k) \rightarrow CaO(k) + CO_{2}(g) \)
Aşağıda verilen taneciğin proton, nötron ve elektron sayıları sırasıyla hangi seçenekte doğru verilmiştir?
\[ _{15}^{31} \(\text{P}\) ^{3-} \]
B) \( 15, 31, 12 \)
C) \( 16, 15, 18 \)
D) \( 15, 16, 12 \)
Proton sayıları aynı, nötron sayıları farklı olan atomlara izotop atomlar denir. Buna göre aşağıdaki atom çiftlerinden hangisi birbirinin izotopudur?
A) \( _{11}^{23}\text{Na} \) ve \( _{12}^{24}\text{Mg} \)B) \( _{17}^{35}\text{Cl} \) ve \( _{17}^{37}\text{Cl} \)
C) \( _{19}^{40}\text{K} \) ve \( _{20}^{40}\text{Ca} \)
D) \( _{1}^{1}\text{H} \) ve \( _{2}^{4}\text{He} \)
Rutherford, ince altın levha üzerine gönderdiği alfa taneciklerinin büyük bir kısmının levhadan sapmadan geçtiğini, çok az bir kısmının ise geri yansıdığını gözlemlemiştir. Rutherford, pozitif yüklerin toplandığı bu küçük merkeze ne ad vermiştir?
A) KatmanB) Orbital
C) Çekirdek
D) Enerji düzeyi
Nötr bir atom elektron alarak anyon oluşturduğunda veya elektron vererek katyon oluşturduğunda tanecik çapında değişim meydana gelir. Buna göre aşağıdaki değişimlerin hangisinde tanecik çapı artar?
A) \( \text{Na} \rightarrow \text{Na}^{+} + \text{e}^{-} \)B) \( \text{Mg}^{+} \rightarrow \text{Mg}^{2+} + \text{e}^{-} \)
C) \( \text{Cl} + \text{e}^{-} \rightarrow \text{Cl}^{-} \)
D) \( \text{Fe}^{2+} \rightarrow \text{Fe}^{3+} + \text{e}^{-} \)
Bir atomun kütle numarası \( 40 \), nötron sayısı ise \( 22 \) olarak verilmiştir. Bu atomun \( +2 \) yüklü iyonunun elektron sayısı kaçtır?
A) \( 16 \)B) \( 18 \)
C) \( 20 \)
D) \( 22 \)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4747-tyt-atom-periyodik-cetvel-elementler-ve-asit-baz-test-coz-ovde