Türkçe Kelime Bilgisi: Basit, Türemiş ve Birleşik Kelimeler
📌 Kelime Yapısı Nedir?
Kelimeler, kök ve eklerden oluşur. Kelimenin anlamını değiştirmeyen veya yeni bir anlam katmayan köke yapım eki almamış kelimeler basit kelimelerdir. Yapım eki alarak yeni bir anlam kazanan kelimeler ise türemiş kelimelerdir. İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturmasıyla oluşan kelimeler de birleşik kelimeler olarak adlandırılır.
💡 Basit Kelimeler
Kök halindeki kelimelerdir. Herhangi bir yapım eki almamışlardır. Sadece çekim eki alabilirler.
- Örnekler: ev, okul, kalem, kitap, gel, koş, mavi, yeşil
- Cümle içinde: Ev çok güzeldi. Bu kalem kimin?
✅ Türemiş Kelimeler
Köklerine yapım ekleri getirilerek oluşturulan kelimelerdir. Anlamları köklerinden farklılaşır.
- Göz (kök) + lük (yapım eki) \(=\)gözlük
- Süt (kök) + çü (yapım eki) \(=\)sütçü
- Bil (kök) + gi (yapım eki) \(=\)bilgi
- Kır (kök) + ık (yapım eki) \(=\)kırık
- Genç (kök) + lik (yapım eki) \(=\)gençlik
🚀 Birleşik Kelimeler
Anlamları gereği bir araya gelen iki veya daha fazla kelimeden oluşurlar. Kendi içinde anlam bütünlüğü taşırlar.
- Pazartesi (pazar + ertesi)
- Galatasaray (Gala + saray)
- Hanımeli (hanım + eli)
- Gökdelen (gök + delen)
- Cumartesi (cuma + ertesi)
- Ağaçkakan (ağaç + kakan)
📝 Tablo ile Özet
| Kelimeler | Örnekler | Açıklama |
|---|---|---|
| Basit | araba, sev, ev, taş | Yapım eki almamış kelimeler. |
| Türemiş | kitapçı, gözlükçü, susuz, kırık | Yapım eki almış kelimeler. |
| Birleşik | Karadeniz, buzdolabı, aslanağzı | Birden fazla kelimenin birleşmesiyle oluşmuş kelimeler. |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1: Aşağıdaki kelimelerden hangisi türemiş bir kelimedir?
A) Masa
B) Kalemlik
C) Kitap
D) Koş
Çözüm: B şıkkı doğrudur. 'Kalemlik' kelimesi, 'kalem' köküne '-lik' yapım ekinin getirilmesiyle oluşmuştur. Diğer kelimeler basit yapılıdır.
Soru 2: "Bugün hava çok güzeldi." cümlesindeki altı çizili kelimenin türü nedir?
A) Basit
B) Türemiş
C) Birleşik
D) Özel
Çözüm: A şıkkı doğrudur. 'Güzel' kelimesi kök halindedir ve yapım eki almamıştır, bu nedenle basit bir kelimedir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak içinde verilen kelime yapı bakımından "basit" bir kelimedir?
A) "Kitapçıdan" yeni bir roman aldım.B) "Gözlüklerini" masada unutmuşsun.
C) "Kapının" kolu dün gece kırılmış.
D) "Yazlık" evimize bu hafta gideceğiz.
"Sessiz" kelimesi, "ses" köküne "-siz" yapım eki getirilerek türetilmiştir.
Buna göre aşağıdaki kelimelerden hangisi yapı bakımından "türemiş" bir kelimedir?
B) Bilgi
C) Kuşlar
D) Hanımeli
İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturacak şekilde kalıplaşmasına birleşik kelime denir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu tanıma uygun bir kelime kullanılmıştır?
B) Öğrenciler bahçede top oynuyor.
C) Babam eve yeni bir buzdolabı almış.
D) Kalemliğini okulda unutmuş.
"Kitapçıdan aldığım kalemleri çantama koydum." cümlesindeki "kitapçıdan" kelimesinin yapısı aşağıdakilerden hangisidir?
A) BasitB) Türemiş
C) Birleşik
D) Yansıma
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime yapı bakımından "basit"tir?
A) Annem pazardan taze meyveler aldı.B) Sınıfın en çalışkan öğrencisi oydu.
C) Babam yeni bir gözlük satın aldı.
D) Bahçedeki çiçekleri sulamayı unutma.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "birleşik" yapılı bir kelime kullanılmıştır?
A) Bugün hava çok sıcak olacakmış.B) Akşam yemeğinde imambayıldı yedik.
C) Soruları çözmek için çok uğraştı.
D) Kitaplarını masanın üzerine bıraktı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapı bakımından "türemiş" bir sözcüktür?
I. Çiçekçi dükkanı erkenden açıldı.
II. Masadaki kitapları çantasına koydu.
III. Yarın erkenden yola çıkacağız.
IV. Babam eve yeni bir bilgisayar aldı.
B) II
C) III
D) IV
"Birleşik sözcükler, en az iki sözcüğün bir araya gelerek yeni bir anlam ifade etmesiyle oluşur."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik yapılı bir sözcük kullanılmıştır?
B) Sınav sonuçlarını görünce çok sevindi.
C) Bugün gökyüzü her zamankinden daha parlak.
D) Öğretmenimiz bize yeni ödevler verdi.
Aşağıdaki tabloda bazı sözcükler ve bu sözcüklerin yapı özellikleri eşleştirilmiştir:
1. Kalemlik - Türemiş
2. Kuşlar - Basit
3. Hanımeli - Birleşik
4. Bilgi - Basit
Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
B) 2
C) 3
D) 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Bahçedeki çiçekler susuzluktan kurumuş.B) Yeni aldığı kalemliği okulda unutmuş.
C) Masanın üzerindeki defteri bana uzatır mısın?
D) Bugün yollar her zamankinden daha kalabalıktı.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/4939-7-sinif-basit-turemis-birlesik-test-coz-uf5e