TYT Türkçe: Kökteş Kelimeler
Kökteş Kelimeler Nedir?
Kökteş kelimeler, yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde anlamları birbirinden farklı olan kelimelerdir. Bu tür kelimeler, Türkçenin zenginliğini gösteren önemli unsurlardan biridir. Cümledeki kullanımlarına göre anlamları belirginleşir. Bu durum, özellikle TYT Türkçe sınavında anlam bilgisi sorularında karşımıza çıkar. Bu kelimeleri doğru anlamak, paragraf sorularını ve kelime bilgisi sorularını kolaylıkla çözmemizi sağlar. 💡
Kökteş Kelimelerin Özellikleri
- Yazılışları Aynı: Kökteş kelimeler, harf harf aynı şekilde yazılır.
- Okunuşları Aynı: Ses olarak da birbirlerine tıpatıp benzerler.
- Anlamları Farklı: En belirgin özellikleri, taşıdıkları farklı anlamlardır. Bu anlamlar, kelimenin kullanıldığı bağlama göre değişir.
- Türemiş veya Basit Yapılı Olabilir: Kökteş kelimeler, kök halinde olabileceği gibi, yapım ekleriyle türemiş de olabilirler. Önemli olan, aynı kökten gelmelerine rağmen farklı anlamlara sahip olmalarıdır.
Yaygın Kökteş Kelimeler ve Anlamları
Türkçede birçok kökteş kelime bulunmaktadır. İşte bunlardan bazıları:
| Kelime | Anlam 1 | Anlam 2 | Anlam 3 |
|---|---|---|---|
| Yüz | İnsan veya hayvanın yüz kısmı | Bir sayıyı ifade eder (\(100\)) | Bir şeyin ön tarafı veya dış yüzeyi |
| Yol | Ulaşım sağlayan geçit | Bir yöntemi veya biçimi ifade eder | Talih, kısmet |
| Çay | İçecek | Küçük akarsu | Bazen bir bitki türü |
| Ağız | Vücudun konuşma ve beslenme organı | Bir yerin girişi (nehir ağzı) | Bir konuşma biçimi |
| Gül | Çiçek türü | Yüz ifadesi (gülmek fiiliyle ilgili) |
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Kökteş kelimeleri ayırt etmenin en etkili yolu, kelimenin içinde geçtiği cümleyi dikkatlice okumaktır. Cümledeki diğer kelimelerle olan ilişkisi, kelimenin hangi anlamda kullanıldığını açıkça ortaya koyar. Bazen eş sesli kelimelerle karıştırılabilirler ancak kökteş kelimeler aynı kökten türemeyebilir, sadece yazılış ve okunuşları aynıdır. Eş sesli kelimeler ise anlamları farklı olan ve aynı yazılıp okunan kelimelerdir. 📌
Önemli Not: Kökteş kelimeler, anlam bilgisinin temel taşlarındandır. Bu konuya hakim olmak, paragraf sorularında metni daha iyi anlamanıza ve yorumlamanıza yardımcı olacaktır. 🚀
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "dal" kelimesi farklı bir anlamda kullanılmıştır?
A) Ağaçtan dal kopardı.
B) Geminin dalgalar arasında ilerleyişi zor oluyordu.
C) Dalgınlığı yüzünden sınavı yetiştiremedi.
D) Kemanın dalı kırılmıştı.
E) Dalıp gitmişti uzaklara.
Çözüm 1:
Bu soruda "dal" kelimesinin kökteşliği incelenmektedir. A şıkkında ağacın bir parçası, D şıkkında müzik aletinin bir parçası anlamında kullanılmıştır. C şıkkında ise "dalgın" kelimesiyle ilişkilidir. E şıkkında ise "dalmak" fiilinin çekimli halidir. Ancak B şıkkında "dal" kelimesi, "dalgalar" kelimesinin içinde yer almaktadır ve doğrudan tek başına bir anlam ifade etmemektedir. Kelimenin kökü "dalga"dır. Bu nedenle B şıkkındaki kullanım diğerlerinden farklıdır. Cevap: B ✅
Soru 2:
Aşağıdaki kelimelerden hangisi, "yaz", "yol", "yüz" gibi kökteş bir kelime değildir?
A) Kara
B) Kır
C) Bin
D) Çok
E) Yar
Çözüm 2:
Kökteş kelimeler, yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı kelimelerdir. "Yaz" (mevsim/yazmak), "yol" (geçit/yöntem), "yüz" (insan yüzü/sayı) gibi kelimeler kökteştir. Şıklara baktığımızda:
- A) Kara: Kara (ülke) / Kara (siyah) - Kökteş
- B) Kır: Kır (alan) / Kır (kırmak fiili) - Kökteş
- C) Bin: Bin (sayı) / Bin (binmek fiili) - Kökteş
- D) Çok: "Çok" kelimesinin belirgin farklı anlamları yoktur, genellikle miktar belirtir.
- E) Yar: Yar (uçurum) / Yar (sevgili) - Kökteş
Bu durumda, "çok" kelimesi diğerleri gibi birden fazla temel ve farklı anlama sahip değildir. Cevap: D ✅
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kökteş" (ortak kök) bir sözcük kullanılmıştır?
A) Yazın bu kavurucu sıcaklarında denize girmek gibisi yok.B) Elindeki eski boya kutularını yavaşça bahçeye bıraktı.
C) Gülün dikeni eline batınca canı çok yandı.
D) Çay kenarında oturup biraz dinlenmeye karar verdiler.
E) Yolun sonundaki evde tek başına sessizce yaşıyordu.
"Barış" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil kökü olarak kullanılmıştır?
A) Barış, uygar toplumların en büyük özlemidir.B) İki ülke arasında barış görüşmeleri nihayet başladı.
C) Uzun süren dargınlıktan sonra dün akşam barıştılar.
D) Barış dolu bir dünya hayal ederek şiirler yazardı.
E) Onun adı Barış olduğu için mahallede herkes onu tanırdı.
Kökteş kökler ile sesteş kökler arasındaki en temel fark, kökteş kökler arasında bir anlam ilgisinin bulunmasıdır.
Buna göre aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi kökteş bir köktür?
B) Bu yaz tatile gitmek yerine evde dinlenmeyi planlıyoruz.
C) Güreş sporuna olan ilgisi çok küçük yaşlarda başlamıştı.
D) Bin kişilik bir orduyla kaleye doğru harekete geçtiler.
E) Diz kapağındaki kronik ağrı son günlerde iyice artmıştı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ekşi" sözcüğü "kökteş" özelliğini yansıtacak şekilde fiil görevinde kullanılmıştır?
A) Ekşi elmaların tadı hâlâ damağımda bir sızı bırakıyor.B) Yoğurt mutfak tezgahında uzun süre kalınca iyice ekşimiş.
C) Salataya biraz daha ekşi katarsan tadı daha dengeli olur.
D) Ekşi bir suratla etrafındakilere bakıp duruyordu.
E) Bu yemeğin ekşisi diğerlerine göre biraz daha fazlaydı.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi "kökteş kök" olarak kullanılamaz?
A) BoyaB) Sıva
C) Tat
D) Gül
E) Eski
Kökteş kökler, yazılışları aynı olmasına rağmen hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen ve bu iki kullanım arasında anlam bağı bulunan köklerdir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde kökteş bir kök kullanılmıştır?
B) Bahçedeki güller erkenden açmış.
C) İki ülke arasında uzun süren bir savaş yaşandı.
D) Çay kenarında piknik yapmak çok keyifliydi.
E) Elindeki kazmayı yere bırakıp dinlendi.
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi kökteşlik özelliği göstermez?
A) Bu yıl evin dış cephesini maviye boya.B) Onun dürüstlüğüne her zaman güven.
C) Ayakkabısının altına bir yama yaptı.
D) Yüzünde kocaman bir gülümseme vardı.
E) Duvarın dökülen yerlerine sıva yaptı.
"Eski" sözcüğü kökteş bir köktür. Hem isim (veya sıfat) hem de fiil görevinde kullanılabilir.
Buna göre "eski" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil kökü olarak kullanılmıştır?
B) Bu bina mahallenin en eski yapısıdır.
C) Üzerindeki ceket iyice eskimiş.
D) Eski bir dostla karşılaşmak beni mutlu etti.
E) Eskiciye verilecek eşyaları ayırdık.
Kökteş kökler ile sesteş kökler arasındaki en temel fark, kökteş köklerin isim ve fiil halleri arasında anlam ilişkisi bulunmasıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük sesteş değil, kökteştir?
B) Bu acı haberi ona kim verecek?
C) At binenin, kılıç kuşananındır.
D) Kır çiçekleri her yeri süslemişti.
E) Bu yemekte hiç tuz yok, biraz tat ekle.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kökteş bir sözcük, diğerlerinden farklı bir türde (isim veya fiil) kullanılmıştır?
A) Bahçedeki güreş oldukça çekişmeli geçti.B) Sporcular minderde kıyasıya güreşti.
C) İki pehlivan bir saattir güreşiyor.
D) Gençler er meydanında yiğitçe güreştiler.
E) Her hafta sonu burada birileri güreşir.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/5032-tyt-koktes-test-coz-eqxh