📌 Uzun Çizgi (Kesme İşareti) Konu Notları
Kesme İşaretinin Kullanıldığı Yerler
Kesme işareti ('), bazı durumlarda kelimeleri ayırmak ve okunuşu kolaylaştırmak için kullanılır. Bu işaret, özellikle özel isimlere gelen ekleri ayırmada büyük önem taşır.
Özel İsimlere Gelen Ekler
Türkçede özel isimlere (kişi adları, yer adları, kurum adları vb.) gelen çekim ekleri ve yapım ekleri kesme işareti ile ayrılır.
- Çekim Ekleri: İsim hal ekleri (belirtme, yönelme, bulunma, ayrılma) ve çoğul eki gibi ekler kesme işaretiyle ayrılır.
- Yapım Ekleri: Özel isimlere gelen yapım ekleri de kesme işaretiyle ayrılır.
Örnekler:
- Ankara'ya
- Ayşe'nin
- Türkçe'de
- Türkiye'nin
- Atatürk'ten
- Millî Eğitim Bakanlığı'na
Sayılara Gelen Ekler
Belirli bir tarihi bildiren sayılara gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılır.
- 19 Mayıs 1919'da
- 23 Nisan 1920'de
- 2023'ten
Kısaltmalara Gelen Ekler
Büyük harfle yapılan kısaltmalara gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılır.
- TBMM'nin
- DSİ'ye
- TÜBİTAK'tan
Dizeler Halindeki Şiirlerde Satır Başlarını Ayırmak İçin
Şiirlerde, her dizenin başına gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
Bir hilal uğruna, ya Rab,
Ne güneşler batıyor! 1915'te
Kanayan bir hilal içindeyiz sanki,
Vatan toprağında şehit düşenlere...
Önemli Notlar:
- Özel isimlerden sonra gelen -lar, -ler çoğul eki kesme işaretiyle ayrılmaz. Örnek: Türkler, Ahmetler
- Tekil kişi adlarından sonra gelen ikinci tekil kişi zamiri -n eki kesme işaretiyle ayrılır. Örnek: Ali'nin, Ayşe'nin
- Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Örnek: Mustafa Kemal Atatürk'e, Zeynep Hanım'dan
💡 Özet Tablo
| Kullanım Alanı | Örnekler |
|---|---|
| Özel İsimlere Gelen Ekler | İstanbul'a, Mehmet'in |
| Sayılara Gelen Ekler (Tarih) | 10 Mart'ta, 2024'ten |
| Kısaltmalara Gelen Ekler | TDK'nin, PTT'ye |
🚀 Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti yanlış kullanılmıştır?
A) Yarın Ankara'ya gideceğiz.
B) TDK'nin yeni yayınladığı kitapları inceledim.
C) 23 Nisan'da kutlamalar yapılacak.
D) Ahmetler bu akşam bize gelecek.
Çözüm 1:
Doğru cevap D şıkkıdır. Özel isimlere gelen -ler, -lar çoğul eki kesme işaretiyle ayrılmaz. Bu nedenle "Ahmetler" şeklinde yazılmalıdır.
Soru 2:
Aşağıdaki kelimelerden hangisine gelen ek kesme işaretiyle ayrılır?
A) çocuklar
B) türkiye
C) kitaplar
D) evler
Çözüm 2:
Doğru cevap B şıkkıdır. "Türkiye" bir özel isimdir ve özel isimlere gelen ekler (burada belirtme hali eki -i) kesme işaretiyle ayrılır: Türkiye'yi.
Uzun çizgi (konuşma çizgisi) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmek için kullanılır.B) Cümle içerisinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
C) Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır.
D) Kelimeler arasında "ve, ile, ila" anlamlarını vermek için kullanılır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde uzun çizginin kullanımı doğrudur?
B) Ankara — İstanbul arası hızlı trenle çok kısa sürüyor.
C) Kitap — lıkta en sevdiğim romanlar duruyor.
D) 10 — 15 kişi parkta oturmuş sohbet ediyordu.
Tiyatro metinlerinde veya oyunlarda konuşan kişinin isminden sonra uzun çizgi kullanılabilir.
Buna göre aşağıdaki seçeneklerin hangisinde bu kurala uygun bir kullanım vardır?
B) Sıtkı Bey — Kaleyi kurtarmak için bir çare düşünmeli.
C) — Nereye gidiyorsun böyle aceleyle?
D) Küçük çocuk (sessizce): "Annemi arıyorum," dedi.
Uzun çizgi (—), yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Bu özelliğinden dolayı "konuşma çizgisi" olarak da bilinir.
Buna göre aşağıdakilerin hangisinde uzun çizginin kullanımı doğrudur?
B) — Yarın sabah erkenden kütüphanede buluşalım.
C) 2023—2024 eğitim öğretim yılı heyecanla başladı.
D) Fen—Edebiyat Fakültesi binası oldukça eskiydi.
Aşağıdaki karşılıklı konuşmada yay ayraçla ( ) gösterilen yerlere hangi noktalama işareti getirilmelidir?
( ) Bugün neden okula gelmedin?
( ) Biraz rahatsızdım, evde dinlenmem gerekti.
B) Eğik çizgi ( / )
C) Uzun çizgi ( — )
D) İki nokta ( : )
Uzun çizgi ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır.B) Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.
C) Satıra sığmayan kelimeleri bölmek için satır sonunda kullanılır.
D) Tiyatro eserlerinde konuşanın adından sonra konulabilir.
Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılan ve "konuşma çizgisi" olarak da bilinen noktalama işareti aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kısa çizgiB) Uzun çizgi
C) Eğik çizgi
D) Kesme işareti
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde uzun çizginin kullanımıyla ilgili bir bilgi yanlışı vardır?
A) Karşılıklı konuşmalarda satır başına konur.B) Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.
C) Oyunlarda konuşanın adından sonra konabilir.
D) Özel isimlere gelen ekleri ayırmak için kullanılır.
Aşağıdaki karşılıklı konuşmada boş bırakılan yerlere hangi noktalama işareti getirilmelidir?
(...) Akşam bize gelecek misin?
(...) Evet, bir aksilik olmazsa geleceğim.
B) Kısa çizgi \( (-) \)
C) İki nokta \( (:) \)
D) Ünlem işareti \( (!) \)
Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılan işarete "uzun çizgi" (konuşma çizgisi) denir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde uzun çizgi doğru kullanılmıştır?
B) Fen—Edebiyat Fakültesi binası çok eskiydi.
C) 10:30—11:30 saatleri arasında toplantı var.
D) Beşiktaş—Fenerbahçe derbisi bu akşam oynanacak.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/5065-5-sinif-uzun-cizgi-test-coz-mw2p