Türkçe Dersi 6. Sınıf: Uzun Çizgi (Kesme İşareti) Çalışma Notları
Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencileri! Bu dersimizde, yazım kurallarında önemli bir yere sahip olan kesme işaretinin (uzun çizgi) kullanımını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. Kesme işareti, dilimizi daha doğru ve anlaşılır kullanmamız için bize yardımcı olur. 📌
Kesme İşaretinin Kullanım Alanları
Kesme işaretinin nerelerde kullanıldığını adım adım öğrenelim:
- Özel Adlara Getirilen Ekleri Ayırmak İçin: Kişi adları, soyadları, yer adları, ulus adları, dil ve lehçe adları, din ve mezhep adları, sanat ve meslek adları gibi özel adlara getirilen çekim eklerini (iyelik, durum, çoğul ekleri gibi) ve bunlardan sonra gelen diğer ekleri ayırmak için kullanılır.
- Kurum, Kuruluş, Makam Adlarına Getirilen Ekleri Ayırmak İçin: Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne, Atatürk Lisesi'nden, Milli Eğitim Bakanlığı'na gibi.
- Din ve Mitoloji İle İlgili Özel Adlara Getirilen Ekleri Ayırmak İçin: Allah'a, Hz. Muhammed'e, İsa'ya, Şeyh Edebali'ye gibi.
- Sayılara Getirilen Ekleri Ayırmak İçin: Saat ve para tutarlarında, ölçü bilgilerinde, belirli tarih ve yıl bildiren sayılara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır. Örneğin, \(19\) Mayıs'ta, saat \(10\) 'da, \(2023\) 'ten, \(5\) TL'lik gibi.
- Belirli Bir Tarih Bildiren Ay ve Gün Adlarına Getirilen Ekleri Ayırmak İçin: \(29\) Ekim'de, \(1\) Ocak'tan, Salı'ya gibi.
- Seslerin Heceyle Okunuşunu Göstermek İçin: a'dan, b'yi, c'den gibi.
- Kısaltmalara Getirilen Ekleri Ayırmak İçin: TBMM'nin, TDK'den, BM'ye gibi.
- Dizeler Kesilerek Satır Atlandığında: Bu kullanım pek yaygın olmasa da, şiirlerde bazen görülebilir.
Kesme İşaretinin Kullanılmadığı Yerler
Kesme işaretini karıştırabileceğimiz bazı durumlar olabilir. İşte dikkat etmemiz gerekenler:
- Genel Adlara Getirilen Eklerde: Okula, evden, kitaptan gibi.
- Sonunda Ünsüz Bulunan Kelimelere Getirilen Eklerde: Kitabın, kalemin, ceketim gibi.
- Belirli Bir Tarih Bildirmeyen Ay ve Gün Adlarına Getirilen Eklerde: Yarınki, pazartesiye gibi.
- Tek Sayıdan Oluşan Saatlerde: Saat \(5\) 'te değil, saat \(5\) te şeklinde yazılır.
- Kişi Adlarından Sonra Geldiğinde: Ayşe'nin, Mehmet'i gibi. (Bu durum özel adlara gelen ekler kuralına uyar.)
Önemli İpuçları 💡
- Kesme işareti, özel adları genel addan ayırmada en büyük yardımcımızdır.
- Sayılara getirilen eklerde, özellikle tarihlerde ve saatlerde dikkatli olmalıyız.
- Kısaltmalarda kesme işaretinin kullanımı önemlidir.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti yanlış kullanılmıştır?
A) Yarın \(23\) Nisan'da kutlama yapacağız. B) Türk Dil Kurumu'nun yeni yayını çıktı. C) Bu projeyi geçen sene tamamladık. D) Babam \(1\) Mayıs'ta izne ayrılacak.
Çözüm: C seçeneğinde "geçen sene" bir genel addır ve kesme işareti ile ayrılması gerekmez. Doğrusu "geçen sene" şeklinde olmalıdır. Diğer seçeneklerde kesme işareti doğru kullanılmıştır. ✅
Soru 2: "Ankara'ya", "Atatürk'ün", " \(1990\) 'dan" kelimelerindeki kesme işaretinin kullanım amacı sırasıyla hangi şıkta doğru verilmiştir?
A) Özel ada gelen ek, Özel ada gelen ek, Sayıya gelen ek. B) Yer adına gelen ek, Kişi adına gelen ek, Tarihe gelen ek. C) Özel ada gelen ek, Kişi adına gelen ek, Sayıya gelen ek. D) Yer adına gelen ek, Özel ada gelen ek, Tarihe gelen ek.
Çözüm: "Ankara" bir yer adıdır ve özel ada gelen çekim ekini ayırmak için kullanılmıştır. "Atatürk" bir kişi adıdır ve özel ada gelen çekim ekini ayırmak için kullanılmıştır. " \(1990\) 'dan" ise bir yıla gelen ek olduğu için sayıya gelen eki ayırmak amacıyla kullanılmıştır. Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır. 🚀
Uzun çizgi (—) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmek için kullanılır.B) Yazıda konuşmaları göstermek için satır başında kullanılır.
C) Cümle içindeki ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
D) Birbiriyle ilgili kavramlar arasında "ve, ile, ila" anlamında kullanılır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde uzun çizginin kullanımıyla ilgili bir bilgi yanlışı vardır?
A) Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.B) Uzun çizgiye aynı zamanda konuşma çizgisi de denir.
C) Uzun çizgi, satır sonunda kelimeleri hecelerine ayırmak için kullanılır.
D) Tiyatro metinlerinde konuşanın adından sonra da uzun çizgi konulabilir.
Aşağıdaki metinlerin hangisinde uzun çizgi (konuşma çizgisi) doğru bir şekilde kullanılmıştır?
A) — Yarın okula gidecek misin?— Evet, erkenden orada olacağım.
B) Ankara — İstanbul yolu bugün trafiğe kapatılmış.
C) Küçük —mavi— bir kuş pencereye kondu.
D) 1914 — 1918 yılları arasında Birinci Dünya Savaşı yaşandı.
Uzun çizgi (—) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Yazıda konuşmaların başında kullanılır.B) Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.
C) Kelimeleri hecelerine ayırmak için kullanılır.
D) Tiyatro eserlerinde konuşanın adından sonra konulabilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde uzun çizgi doğru kullanılmıştır?
A) — Yarınki sınava hazır mısın? diye sordu.B) Elma — armut ve muz aldım.
C) 10 — 15 yaş arası çocuklar geldi.
D) Hanım — eli çiçeği çok güzel kokar.
Aşağıdaki metinde yay ayraçla belirtilen yere hangi noktalama işareti getirilmelidir?
Yaşlı adam, çocuğun yanına yaklaşarak sordu:
( ) Evlat, buralarda bir çeşme var mı?
B) Uzun çizgi (—)
C) Eğik çizgi (/)
D) İki nokta (:)
Uzun çizgi (konuşma çizgisi) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır.B) Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.
C) Cümle içerisinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için kullanılır.
D) Tiyatro metinlerinde konuşanın adından sonra konulabilir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde uzun çizginin kullanımıyla ilgili bir hata yapılmıştır?
A) — Yarın sabah erkenden yola çıkacağız, dedi.B) Annem bana dönerek:
— Ödevlerini bitirdin mi? diye sordu.
C) — Hayır, henüz bitiremedim ama az kaldı.
D) Ali Bey: "— Bu akşam toplantı var mı?" diye sordu.
Aşağıdaki diyalogda yay ayraçla belirtilen yerlere hangi noktalama işareti getirilmelidir?
( ) Bugün kütüphaneye gidecek misin?
( ) Evet, ödevimi bitirmem gerekiyor.
B) ( — ) Uzun çizgi
C) ( - ) Kısa çizgi
D) ( ; ) Noktalı virgül
Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılan işarete "uzun çizgi" ya da "konuşma çizgisi" denir.
Buna göre, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde uzun çizgi (—) bu açıklamaya uygun kullanılmıştır?
B) — Yarınki geziye sen de katılacak mısın?
— Evet, ailemden izin aldım.
C) Elazığ—Malatya yolu yoğun kar yağışı nedeniyle kapandı.
D) 1919—1923 yılları arası Türk tarihi için çok önemlidir.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/5066-6-sinif-uzun-cizgi-test-coz-asel