Cumhuriyet Dönemi Türk Dili ve Edebiyatı Sınav Notları
1. Yaprak Dökümü Romanı: Baş Kahramanların Şahıs Özellikleri
Reşat Nuri Güntekin'in kaleme aldığı Yaprak Dökümü, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli eserlerindendir. Romanın ana karakterlerinin şahıs özellikleri, dönemin toplumsal değişimlerini ve bireysel çatışmalarını yansıtır.
- Ali Rıza Bey: Gelenekçi, dürüst, namuslu bir babadır. Ailesinin mutluluğu için çabalar ancak değişen dünyaya ayak uydurmakta zorlanır. Ahlaki değerlere bağlılığı, modernleşmenin getirdiği yeniliklerle çatışır.
- Fikret: Ailenin en olgun kızıdır. Sorumluluk sahibidir ancak babasının otoritesine karşı gelmekte zorlanır. Ailesinin dağılmaması için fedakarlık yapar.
- Leyla: Modernleşmeyi benimsemiş, batılı yaşam tarzını arzulayan genç bir kadındır. Aile bağlarından çok bireysel özgürlüğüne ve zevklerine düşkündür.
2. Osmancık Romanı: Bakış Açısı ve Anlatıcı
Tarık Buğra'nın Osmancık romanı, Osmanlı Beyliği'nin kuruluş dönemini anlatır. Romanın anlatım tekniği, dönemin ruhunu okuyucuya aktarmada kilit rol oynar.
- Bakış Açısı: Üçüncü tekil şahıs (hakim ilahi bakış açısı) kullanılır. Anlatıcı, karakterlerin iç dünyalarına, düşüncelerine ve duygularına hakimdir. Bu sayede okuyucu, karakterlerin motivasyonlarını ve dönemin karmaşık siyasi olaylarını daha derinlemesine anlar.
- Anlatıcı: Olayları dışarıdan gözlemleyen ve yorumlayan bir anlatıcı vardır. Karakterlerin sadece yaptıklarını değil, neler düşündüklerini de aktarır. Bu, okuyucuya geniş bir perspektif sunar.
3. Cumhuriyet Dönemi Tiyatro Eserlerinde Temel Çatışma (1923-1950 Arası)
Cumhuriyetin ilk yıllarından 1950'ye kadar yazılan tiyatro eserlerinde görülen temel çatışmalar, toplumsal dönüşümün sancılarını yansıtır.
- Birey-Toplum Çatışması: Modernleşme süreciyle birlikte bireyin istekleri ile toplumun beklentileri arasındaki gerilim.
- Doğu-Batı Kültürleri Çatışması: Geleneksel değerler ile Batı'dan alınan yeni yaşam tarzları arasındaki uyumsuzluk.
- Eski-Yeni Çatışması: Geçmişin değerleri ile geleceğe yönelik değişim arzusu arasındaki mücadele.
4. Cumhuriyet Dönemi (1950 Sonrası) Tiyatro Eserleri ve Yazarları
1950 sonrası Türk tiyatrosu, daha bireysel konulara, toplumsal eleştirilere ve deneysel arayışlara yönelmiştir.
- Turgut Özakman: Resimli Osmanlı Tarihi gibi eserleriyle tarihi mizahi bir dille ele almıştır.
- Haldun Taner: Epik tiyatronun öncülerindendir. Keşanlı Ali Destanı önemli bir eseridir.
- Orhan Asena: Türk mitolojisi ve tarihi üzerine oyunlar yazmıştır. Hürrem Sultan bu türün örneklerindendir.
5. Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin anlam ve dil bilgisi kurallarına uygun olmamasından kaynaklanan anlatım bozuklukları, iletişimi engeller. Başlıca nedenleri şunlardır:
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Eş anlamlı veya yakın anlamlı kelimelerin bir arada kullanılması. Örnek: Her zaman daima başarılı olamazsın. (Daima gereksiz.)
- Anlam Belirsizliği: Cümlede öznenin veya nesnenin belli olmamasından kaynaklanır. Örnek: Kitabını okudum. (Kimin kitabı belli değil.)
- Yanlış Sözcük Kullanımı: Anlamları karıştırılan kelimelerin kullanılması. Örnek: Bu konuyu ayrıntılı bir şekilde inceledik. (Burada tartıştık daha uygun olabilir.)
- Çatı Uyuşmazlığı: Fiil çatılarının cümle içinde uyumsuz olması. Örnek: Yemekler pişti ve annem tarafından hazırlandı. (Pişti - edilgen, hazırlandı - edilgen olmalıydı.)
- Özne-Yüklem Uyuşmazlığı: Kişi ve sayı bakımından uyuşmazlık. Örnek: Herkes toplantıya katıldı. (Burada katıldılar olmalıydı.)
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
- A) Bu başarıda onun da büyük emeği geçmiştir.
- B) Sınav sonuçları açıklanınca herkes sevinçten havalara uçtu.
- C) Gereksiz yere fazla konuşuyordu.
- D) Onun bu davranışını hiç anlamadım.
- E) Bu konuyu ayrıntılı bir şekilde tartışmalıyız.
Çözüm 1:
C şıkkında gereksiz yere ve fazla kelimeleri aynı anlama geldiği için gereksiz sözcük kullanımı vardır. Doğrusu: Fazla konuşuyordu. veya Gereksiz yere konuşuyordu.
Soru 2:
Yaprak Dökümü romanındaki Ali Rıza Bey karakterinin en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Modernleşmeyi benimsemesi
- B) Ailesinin geçimi için çabalaması
- C) Gelenekçi ve ahlaki değerlere bağlı olması
- D) Bireysel özgürlüğüne düşkün olması
- E) Toplumsal olaylara kayıtsız kalması
Çözüm 2:
C şıkkı doğrudur. Ali Rıza Bey, geleneklerine sıkı sıkıya bağlı, dürüst ve ahlaklı bir babadır. Değişen dünyaya uyum sağlamakta zorlanır.
Reşat Nuri Güntekin'in "Yaprak Dökümü" romanının merkezinde yer alan Ali Rıza Bey'in şahıs özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi onun kişiliğini yansıtan bir ifade değildir?
A) Eski ahlak anlayışına ve geleneklerine sıkı sıkıya bağlı, dürüst bir devlet memuru olması.B) Çocuklarının yanlış tutumları ve lüks düşkünlükleri karşısında otoritesini korumakta zorlanan, iradesi zayıf bir baba olması.
C) Batılılaşmayı yanlış anlayan çocuklarının yarattığı ahlaki çöküşten derin bir ıstırap duyması.
D) Ailesinin onurunu her şeyin üstünde tutan ancak olayların akışına müdahale edemeyen pasif bir karakter sergilemesi.
E) Maddi kazanç uğruna prensiplerinden ödün vererek çocuklarının eğlence hayatına destek olan modern bir figür olması.
"Yaprak Dökümü" romanında yer alan Fikret ve Hayriye Hanım karakterlerinin şahıs özellikleri ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
A) Fikret, evin en küçük kızı olup ablası Leyla'nın lüks yaşamına özenen ve onun izinden giden bir karakterdir.B) Hayriye Hanım, Ali Rıza Bey'in ahlaki değerlerini her koşulda savunan ve çocuklarının aşırılıklarına karşı çıkan otoriter bir annedir.
C) Fikret, ailedeki ahlaki bozulmayı ilk fark eden, sağduyulu ve fedakâr bir karakterdir; evdeki huzursuzluktan kaçmak için Adapazarı'na hiç tanımadığı bir adamla evlenmeye gider.
D) Hayriye Hanım, ailenin maddi sıkıntılarını çözmek için çalışan, mantıklı ve gerçekçi bir kişilik sergileyerek Ali Rıza Bey'e en büyük desteği verir.
E) Fikret, Ferhunde ile iş birliği yaparak babasının otoritesini sarsmaya çalışan, hırslı ve bencil bir genç kızdır.
Tarık Buğra'nın Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecini ve Osman Bey'in gelişimini ele aldığı "Osmancık" romanında kullanılan anlatıcı ve bakış açısı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Kahraman anlatıcı - Birinci kişili bakış açısıB) Gözlemci anlatıcı - Nesnel bakış açısı
C) İlahi (Hâkim) anlatıcı - Üçüncü kişili bakış açısı
D) Çoğulcu anlatıcı - Değişken bakış açısı
E) Müşahit anlatıcı - Sınırlı bakış açısı
"Osmancık" romanından alınan aşağıdaki metin parçası incelendiğinde, anlatıcının karakterin zihninden geçenleri ve iç dünyasını bilmesi hangi bakış açısına örnek teşkil eder?
"Osmancık, Ede Balı’nın sözlerini zihninde evirip çeviriyor; bir yandan içindeki hırçın delikanlıyı dizginlemeye çalışırken bir yandan da gelecekteki büyük rüyanın ağırlığını omuzlarında hissediyordu. Henüz kimsenin bilmediği o büyük devletin tohumları, onun zihninde çoktan filizlenmeye başlamıştı."
B) İlahi (Hâkim) bakış açısı
C) Gözlemci bakış açısı
D) Çoğulcu bakış açısı
E) Nesnel bakış açısı
Cumhuriyet Dönemi Türk tiyatrosunda 1923-1950 yılları arasında eser veren Musahipzade Celal, "Fermanlı Deli Hazretleri" adlı oyununda toplumsal aksaklıkları mizahi bir dille ele almıştır. Bu eserdeki temel çatışma aşağıdakilerden hangisidir?
A) Doğu medeniyeti ile Batı medeniyeti arasındaki uyumsuzlukB) Hurafeler ve batıl inançlar ile akılcı düşünce arasındaki karşıtlık
C) Kuşaklar arası dünya görüşü farklılığı
D) Köylü ve ağa arasındaki ekonomik mücadele
E) Bireyin iç dünyasındaki psikolojik bunalımlar
Cevat Fehmi Başkut tarafından 1947 yılında kaleme alınan ve yurt dışında sahnelenen ilk Türk piyesi olma özelliğini taşıyan "Paydos" adlı eserde, idealist bir öğretmen olan Murtaza Bey'in yaşadıkları anlatılır. Bu eserdeki temel çatışma odağı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sanayileşmenin getirdiği çevre kirliliği ve doğa katliamıB) Savaşın yıkıcı etkileri ve barış özlemi
C) Maddi değerlerin manevi değerlerin önüne geçmesi ve dürüstlük-yozlaşma çatışması
D) Kadın hakları ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği
E) Tarihsel olayların günümüz değerleriyle yorumlanması
1950-1980 dönemi Türk tiyatrosunda önemli bir değişim yaşanmış, epik ve absürt tiyatro gibi yeni türler edebiyatımıza girmiştir. 1964 yılında Haldun Taner tarafından kaleme alınan ve Türk tiyatrosunun ilk epik tiyatro örneği kabul edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?
A) Midas'ın KulaklarıB) Keşanlı Ali Destanı
C) Hürrem Sultan
D) Köşebaşı
E) Ocak
Türk tiyatrosunda tarihi konuları ve kişileri, onların iç dünyalarındaki çatışmalarla birlikte ele alan; "Hürrem Sultan", "Tanrılar ve İnsanlar", "Tohum ve Toprak" gibi eserleriyle tanınan ve Türk tiyatrosunun "Shakespeare'i" olarak nitelendirilen yazar kimdir?
A) Turan OflazoğluB) Güngör Dilmen
C) Orhan Asena
D) Necati Cumalı
E) Recep Bilginer
1950-1980 yılları arasında Türk tiyatrosu konu çeşitliliği bakımından zenginleşmiştir. Mitolojiden yararlanarak evrensel insan kusurlarını ve hırslarını işleyen; "Midas'ın Kulakları", "Midas'ın Altınları" ve "Midas'ın Kördüğümü" adlı oyunlarıyla tanınan yazar aşağıdakilerden hangisidir?
A) Refik ErduranB) Turgut Özakman
C) Haldun Taner
D) Güngör Dilmen
E) Adalet Ağaoğlu
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Yarınki toplantıya senin de katılmanı özellikle bekliyoruz.B) Kardeşimle birlikte markete gidip taze ekmek aldık.
C) Onunla ilk tanıştığımız günü dün gibi hatırlıyorum.
D) Bu havada dışarı çıkmak pek mantıklı bir davranış değil.
E) Kitap okumak, kelime hazinesini zenginleştiren bir uğraştır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Herkes içeri girmiş, sessizce öğretmenin gelmesini bekliyordu.B) Hiçbiri sorumluluk almıyor, her işten kaçıyordu.
C) Kitapları özenle çantasına yerleştirip okuldan ayrıldı.
D) Akşamki yemeğe eski okul arkadaşlarını da davet etti.
E) Sınavdaki sorular beklediğimden çok daha kolaydı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Bu yılki buğday rekoltesi çiftçinin yüzünü güldürmeyi başardı.B) İki ülke arasındaki siyasi ilişkiler giderek gerginleşiyor.
C) Maçın son dakikalarında atılan golle takımlar berabere kaldı.
D) Çocuğun saçları hayli büyümüş, en kısa zamanda kestirmesi gerekiyor.
E) Bahçeye diktiği fidanlar kısa sürede büyüyüp meyve verdi.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/5128-11-sinif-cumhuriyet-doneminde-yazilmis-olan-yaprak-dokumu-adli-romanin-bas-kahramanlarindan-ucunun-sahis-ozelliklerini-belirler-test-coz-2nnq