10. Sınıf Matematik: Sayma, Sıralama ve Tekrarlı Permütasyon
Giriş: Saymanın Temel İlkesi 📌
Temel sayma prensibi, bir olayın gerçekleşebileceği farklı yolların sayısını bulmak için kullanılan en temel yöntemdir. İki temel kuralı vardır:
- Toplama Kuralı: Birbirini dışlayan \(A\) ve \(B\) olayları varsa, bu olaylardan birinin gerçekleşme sayısı \(n(A) + n(B)\) 'dir.
- Çarpma Kuralı: Birbirini takip eden \(A\) ve \(B\) olayları varsa, bu olayların birlikte gerçekleşme sayısı \(n(A) \times n(B)\) 'dir.
Permütasyon (Sıralama) 🚀
Permütasyon, bir nesne grubunu sıralama veya düzenleme biçimidir. Nesnelerin sırası önemlidir.
\(n\) 'li bir gruptan \(r\) tanesinin permütasyonu:
Bu, \(n\) farklı nesne arasından \(r\) tanesini seçip sıralama sayısıdır ve \(P(n, r)\) veya \(nPr\) ile gösterilir.
Formülü: \(P(n, r) = \frac{n!}{(n-r)!}\)
Burada \(n!\) (n faktöriyel), \(1\) 'den \(n\) 'ye kadar olan tüm pozitif tam sayıların çarpımıdır: \(n! = n \times (n-1) \times (n-2) \times \dots \times 2 \times 1\).
Özel Durum: \(n\) farklı nesnenin \(n\) li permütasyonu \(n!\) 'dir.
Tekrarlı Permütasyon 💡
Tekrarlı permütasyon, bir nesne grubunda tekrar eden elemanlar olduğunda kullanılır. Nesnelerin sırası yine önemlidir, ancak tekrar eden elemanlar aynı kabul edilir.
\(n\) nesnenin \(n_1\) tanesi 1. türden, \(n_2\) tanesi 2. türden, ..., \(n_k\) tanesi k. türden aynı olmak üzere kaç farklı şekilde sıralanabileceği:
Formülü: \(\frac{n!}{n_1! n_2! \dots n_k!}\)
Burada \(n_1 + n_2 + \dots + n_k = n\) 'dir.
Özet Tablo ✅
| Kavram | Açıklama | Formül |
|---|---|---|
| Toplama Kuralı | Birbirini dışlayan olaylar için | \(n(A) + n(B)\) |
| Çarpma Kuralı | Birbirini takip eden olaylar için | \(n(A) \times n(B)\) |
| \(n\) 'li gruptan \(r\) li Permütasyon | Sıralama önemlidir, tekrar yok | \(P(n, r) = \frac{n!}{(n-r)!}\) |
| Tekrarlı Permütasyon | Sıralama önemlidir, tekrar var | \(\frac{n!}{n_1! n_2! \dots n_k!}\) |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
5 farklı matematik kitabı, 3 farklı fizik kitabı ve 2 farklı kimya kitabı bir rafta kaç farklı şekilde sıralanabilir?
Çözüm: Toplamda \(5 + 3 + 2 = 10\) farklı kitap vardır. Bu 10 farklı kitabı sıralamanın yolu \(10!\) 'dir. \(10! = 3.628.800\).
Soru 2:
MATEMATIK kelimesindeki harflerin yerleri değiştirilerek kaç farklı anlamlı veya anlamsız kelime yazılabilir?
Çözüm: Kelimede toplam \(9\) harf vardır. Harflerin tekrar sayıları şöyledir: M: \(2\) adet, A: \(2\) adet, T: \(2\) adet, E: \(1\) adet, İ: \(1\) adet, K: \(1\) adet. Tekrarlı permütasyon formülünü kullanarak: \(\frac{9!}{2! 2! 2! 1! 1! 1!} = \frac{362.880}{2 \times 2 \times 2} = \frac{362.880}{8} = 45.360\).
A şehrinden B şehrine 3 farklı yol, B şehrinden C şehrine 4 farklı yol bulunmaktadır.
Buna göre, A şehrinden hareket eden bir kişi B şehrine uğramak kaydıyla C şehrine kaç farklı yoldan gidebilir?
B) \( 10 \)
C) \( 12 \)
D) \( 15 \)
E) \( 20 \)
Aralarında Ali ve Veli'nin de bulunduğu 6 kişilik bir grup yan yana fotoğraf çektirecektir.
Ali ve Veli'nin daima yan yana olması şartıyla bu grup kaç farklı şekilde sıralanabilir?
B) \( 240 \)
C) \( 480 \)
D) \( 720 \)
E) \( 1440 \)
Bir öğrenci, bir sınavda sorulan 10 sorudan tam olarak 4 tanesini cevaplamak zorundadır.
Bu öğrenci cevaplayacağı soruları kaç farklı şekilde seçebilir?
B) \( 150 \)
C) \( 180 \)
D) \( 210 \)
E) \( 240 \)
Aşağıdaki işlemin sonucu kaçtır?
\[\(\frac{P(6, 2) + C(5, 3)}{2!}\) \]
B) \( 15 \)
C) \( 20 \)
D) \( 25 \)
E) \( 30 \)
"MARMARA" kelimesinin harflerinin yerleri değiştirilerek 7 harfli anlamlı ya da anlamsız kaç farklı kelime yazılabilir?
B) \( 210 \)
C) \( 350 \)
D) \( 420 \)
E) \( 630 \)
"KALEM" kelimesinin harflerinin yerleri değiştirilerek 5 harfli, anlamlı ya da anlamsız kaç farklı kelime yazılabilir?
A) \( 24 \)B) \( 60 \)
C) \( 120 \)
D) \( 240 \)
E) \( 720 \)
"KELEBEK" kelimesinin harfleri kullanılarak 7 harfli, anlamlı ya da anlamsız kaç farklı kelime yazılabilir?
A) \( 210 \)B) \( 420 \)
C) \( 840 \)
D) \( 1260 \)
E) \( 2520 \)
3 kız ve 4 erkek öğrenci, kızlar daima yan yana gelmek şartıyla düz bir sıraya kaç farklı şekilde dizilebilir?
A) \( 144 \)B) \( 504 \)
C) \( 720 \)
D) \( 1440 \)
E) \( 5040 \)
\( A = \{0, 1, 2, 3, 4, 5\} \) kümesinin elemanları kullanılarak rakamları farklı, 3 basamaklı kaç farklı çift sayı yazılabilir?
A) \( 48 \)B) \( 52 \)
C) \( 60 \)
D) \( 64 \)
E) \( 72 \)
4 farklı matematik ve 3 farklı fizik kitabı bir rafa dizilecektir. Matematik kitaplarının tamamı bir arada olmak koşuluyla bu kitaplar kaç farklı şekilde dizilebilir?
A) \( 144 \)B) \( 288 \)
C) \( 432 \)
D) \( 576 \)
E) \( 720 \)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/5190-10-sinif-sayma-test-coz-99vf