Gazel Nedir? 10. Sınıf
10. Sınıf öğrencilerimiz, gazel, Divan edebiyatının en önemli nazım şekillerindendir. Aşk, şarap, güzellik gibi konuları işler. Gazelin kendine has bir yapısı vardır ve bu yapı, gazeli diğer nazım şekillerinden ayırır. 10. Sınıf olarak bu yapıya dikkat etmeliyiz.
- Beyit Sayısı: Genellikle 5-15 beyit arasında değişir.
- Kafiye Düzeni: aa, ba, ca, da, ea... şeklindedir. İlk beyit kendi içinde kafiyelidir (musarra beyit).
- Redif: Kafiyeden sonra tekrar eden aynı anlamdaki kelime veya kelime gruplarıdır.
- Mahlas: Şairin adının veya lakabının geçtiği beyittir. Genellikle son beyitte (makta) bulunur.
- Anlam Bütünlüğü: Her beyit kendi içinde anlamlıdır. Ancak, beyitler arasında konu bütünlüğü de olabilir.
Gazelin Bölümleri 10. Sınıf
- Matla: Gazelin ilk beytidir ve kendi içinde kafiyelidir (aa).
- Hüsn-i Matla: Matla beytinden sonra gelen ve anlamca daha güzel olan matla beytidir.
- Makta: Gazelin son beytidir. Şairin mahlası bu beyitte geçer.
- Hüsn-i Makta: Makta beytinden önce gelen ve anlamca daha güzel olan makta beytidir.
Örnek Soru 1 (10. Sınıf)
Aşağıdaki beyitlerden hangisi bir gazelin matla beyti olabilir?
- Aşkın ile ben nice bir ah ü figân edeyim
Sen bana bakma ben sana canım fedâ edeyim - Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş
Gönlümde bir demlenmedik çay ocağı imiş - Gül yüzlü sevgilimden ayrı düştüm âh ile
Gözyaşlarım sel oldu aktı hep dergâh ile - Ne mümkün zulmet-i târihten sonra bî-nevâ olmak
Gerekdir kendi özünde bir deryâ olmak
Çözüm: 1. seçenekteki beyit kendi içinde kafiyeli olduğu için (edeyim, edeyim) matla beytidir.
Örnek Soru 2 (10. Sınıf)
Aşağıdaki beyit kime aittir ve hangi özelliği taşımaktadır?
Âvâzeyi bu âleme Dâvûd gibi sal
Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş
Çözüm: Beyit Bâkî'ye aittir ve makta beytidir. Beyitte şairin mahlası (Bâkî) geçmektedir. Unutmayın 10. sınıf, gazelin makta beytinde şairin adı geçer! 😉
Gazel nazım biçimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Genellikle 5-15 beyitten oluşur.B) Kafiye düzeni "aa ba ca da..." şeklindedir.
C) Aşk, güzellik, şarap gibi lirik temalar işlenir.
D) Şairin mahlası (tapşırma) genellikle ilk beyitte (matla) yer alır.
E) Divan şiirinin en yaygın nazım biçimlerinden biridir.
Aşağıdaki terimlerden hangisi gazel nazım biçimiyle doğrudan ilgili değildir?
A) MatlaB) Makta
C) Mahlas
D) Beyt-ül Gazel
E) Vasıta Beyit
Bir gazeldeki "matla" beyti için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Şairin mahlasının bulunduğu beyittir.B) Gazelin en güzel beytidir.
C) Gazelin ilk beytidir ve kendi arasında kafiyelidir.
D) Gazelin son beytidir ve genellikle mahlası içerir.
E) Konu bütünlüğü olan gazellere verilen addır.
Gazelin nazım şekli ve kafiye düzeniyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Gazeller genellikle \(5\) ile \(15\) beyit arasında değişir.B) Gazelin ilk beytine 'matla' denir ve beyit kendi içinde kafiyelidir (\(aa\)).
C) Gazelin son beytine 'makta' denir ve şairin mahlası genellikle bu beyitte yer alır.
D) Gazelin tüm beyitleri kendi arasında kafiyelidir (\(aa, bb, cc, dd, ...\)).
E) Matla beytinden sonraki beyitlerin ikinci dizeleri, matla beytiyle kafiyelidir (\(aa, ba, ca, da, ...\)).
Divan edebiyatının en yaygın nazım şekillerinden biri olan gazel ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur?
A) Gazeller genellikle dinî ve tasavvufi konuları işler, didaktik bir nitelik taşır.B) Her beyti ayrı bir bütünlük taşıdığı için beyitler arasında konu birliği bulunmaz.
C) Gazellerde şairin mahlasının geçtiği beyte 'matla' denir.
D) Aşk, güzellik, şarap ve dünya zevkleri gibi lirik temalar gazelin başlıca konularıdır.
E) Gazel genellikle kaside ile aynı kafiye düzenine sahiptir ve methiye amaçlı yazılır.
Aşağıdaki divan şairlerinden hangisi, gazel türünde verdiği önemli eserlerle tanınan sanatçılardan biri değildir?
A) FuzûlîB) Bâkî
C) Nedim
D) Şeyh Galip
E) Ahmet Paşa
Gazel ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Aruz ölçüsüyle yazılır.B) Genellikle 5-15 beyitten oluşur.
C) İlk beytine matla, son beytine makta denir.
D) Kafiye düzeni "aa, ba, ca, da, ea..." şeklindedir.
E) Her beyti kendi içinde bağımsız bir anlam bütünlüğü taşır.
Gazellerde işlenen başlıca temalar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Aşk ve güzellikB) Şarap ve eğlence (rindane yaşam)
C) Tasavvufi düşünceler ve ilahi aşk
D) Doğa ve hayvan sevgisi
E) Ölüm, dünyanın faniliği ve hikmetli sözler
Bir gazelin en güzel beyti için kullanılan terim aşağıdakilerden hangisidir?
A) MatlaB) Makta
C) Beytü'l-gazel (Şah Beyit)
D) Musarra
E) Redif
Divan edebiyatının en yaygın nazım biçimlerinden biri olan gazel ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Nazım birimi beyittir ve genellikle 5-15 beyit arasında değişir.B) Aruz ölçüsüyle yazılır ve beyitler arasında konu birliği genellikle aranmaz.
C) İlk beytine "matla", son beytine "makta" denir.
D) Kafiye düzeni "aa, ba, ca, da..." şeklindedir.
E) Şairin mahlası genellikle ilk beyitte yer alır.
Gazel nazım biçimiyle yazılmış bir şiirde genellikle aşağıdaki temalardan hangisinin işlenmesi beklenmez?
A) Aşk (ilahi veya beşeri)B) Şarap ve eğlence
C) Doğa güzellikleri
D) Bir devlet büyüğünü övme veya yergi
E) Felsefi ve tasavvufi düşünceler
Divan edebiyatında gazel nazım biçiminin önemli temsilcilerinden bazıları ve bu biçime katkıları göz önüne alındığında, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Fuzûlî - Aşk, ıstırap ve tasavvuf temalı gazelleriyle tanınır.B) Bâkî - İstanbul Türkçesini ustalıkla kullanarak rindane gazeller yazmıştır.
C) Nedîm - Lale Devri'nin zevk ve eğlence anlayışını yansıtan şuhane gazelleriyle bilinir.
D) Şeyh Galip - Sebk-i Hindî akımının en önemli temsilcisi olup, derin anlamlı gazeller kaleme almıştır.
E) Nef'î - Hiciv ve kaside ustasıdır; gazel nazım biçiminde çağdaşlarına örnek olacak yenilikler getirmiştir.
Gazel nazım biçimiyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Divan şiirinin en yaygın nazım biçimlerinden biridir.B) Genellikle aşk, güzellik, şarap ve felsefi konuları işler.
C) Beyitlerle yazılır ve beyit sayısı genellikle 5-15 arasında değişir.
D) Her beytinin dizeleri kendi içinde kafiyeli olup, ilk beytin dizeleri dışındaki diğer beyitlerin ilk dizeleri serbesttir.
E) Şairin mahlası (tapşırma) genellikle son beyitte (makta) bulunur.
Aşağıdakilerden hangisi gazel nazım biçimine ait bir terim veya özellik değildir?
A) MatlaB) Makta
C) Redif
D) Musammat Gazel
E) Serbest Müstezat
Fuzûlî, Bâkî ve Nedîm gibi şairler, Divan edebiyatında özellikle hangi nazım biçimindeki yetkin eserleriyle tanınmışlardır?
A) KasideB) Mesnevi
C) Rubai
D) Gazel
E) Tuyuğ
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/562-10-sinif-gazel-test-coz-0370