Fen Bilimleri LGS Hazırlık Notları
1. Hâl Değişimi Isısı ve Kütle İlişkisi 🌡️
Maddenin bir hâlden başka bir hâle geçerken aldığı veya verdiği ısıya hâl değişimi ısısı denir. Hâl değişimi sırasında maddenin sıcaklığı sabit kalır.
A. Erime ve Donma Isısı
- Erime Isısı (\(L_e\)): Bir maddenin 1 gramının erimesi için gereken ısıdır.
- Donma Isısı (\(L_d\)): Bir maddenin 1 gramının donması için gereken ısıdır.
- Erime ve donma ısıları birbirine eşittir: \(L_e = L_d\).
B. Buharlaşma ve Yoğunlaşma Isısı
- Buharlaşma Isısı (\(L_b\)): Bir maddenin 1 gramının buharlaşması için gereken ısıdır.
- Yoğunlaşma Isısı (\(L_y\)): Bir maddenin 1 gramının yoğunlaşması için gereken ısıdır.
- Buharlaşma ve yoğunlaşma ısıları birbirine eşittir: \(L_b = L_y\).
C. Kütle İlişkisi
Alınan veya verilen ısı miktarı (\(Q\)), maddenin kütlesi (\(m\)) ile hâl değişimi ısısının çarpımına eşittir:
$ \(Q = m \cdot L\) \(
Burada \) L \(, erime, donma, buharlaşma veya yoğunlaşma ısısı olabilir.
D. Kaynama Sıcaklığı
Bir sıvının buhar basıncının dış basınca eşit olduğu sıcaklıktır. Kaynama süresince sıcaklık sabittir.
2. Besin Zinciri 🍎🐍🦅
Besin zinciri, bir ekosistemdeki canlıların birbirlerini besin kaynağı olarak kullanarak enerji aktarımını gösteren zincirdir. Her basamak bir trofik düzey olarak adlandırılır.
A. Üreticiler
- Kendi besinini üreten canlılardır (örneğin, bitkiler, algler). Fotosentez yaparlar.
B. Tüketiciler
- Başka canlıları yiyerek beslenen canlılardır.
- Birincil Tüketiciler (Otçullar): Üreticilerle beslenirler.
- İkincil Tüketiciler (Etçiller/Hepçiller): Birincil tüketicilerle veya hem üreticilerle hem de birincil tüketicilerle beslenirler.
- Üçüncül Tüketiciler (Etçiller/Hepçiller): İkincil tüketicilerle beslenirler.
C. Ayrıştırıcılar
- Ölü canlı kalıntılarını parçalayarak besin maddelerini doğaya geri kazandıran canlılardır (örneğin, bakteriler, mantarlar).
D. Enerji Akışı
Enerji, besin zincirinde üreticilerden tüketicilere doğru tek yönlü akar ve her trofik düzeyde enerjinin yaklaşık %10'u bir üst basamağa aktarılır. Kalan %90'lık enerji ise yaşam fonksiyonları için kullanılır veya ısı olarak çevreye yayılır. 💡
3. Elektriklenme Çeşitleri Deneyi ⚡
Cisimlerin birbirine sürtünme, dokunma veya etki ile elektriklenmesi olayını inceleriz.
A. Sürtünme ile Elektriklenme
- Zıt elektrik yükleriyle yüklü iki cisim birbirine sürtüldüğünde, yük alışverişi olur ve cisimler zıt yüklerle yüklenir.
- Örnek: Yün kumaşa sürtülen balonun (-) yüklenmesi, cam çubuğun ipeğe sürtülüp (+) yüklenmesi.
B. Dokunma ile Elektriklenme
- Yüklü bir cisim nötr bir cisme dokunduğunda, yükler paylaşılır ve cisimler aynı işaretli yüklerle yüklenir.
- Yük paylaşımı, cisimlerin iletkenlikleri ve büyüklükleri ile ilgilidir.
C. Etki (Yaklaştırma) ile Elektriklenme
- Yüklü bir cisim, nötr bir iletken cisme dokunmadan yaklaştırıldığında, iletkenin içinde yükler hareket eder ve cisimde zıt işaretli yükler birbirine, aynı işaretli yükler ise uzaklaşır.
- Eğer iletken cisim bu durumda topraklanırsa, yüklerin bir kısmı toprağa geçer veya topraktan iletkene gelir. Topraklama kesilirse cisim, yaklaştırılan cismin yükünün tersiyle yüklenir.
Deneylerde kullanılan cisimlerin yalıtkan veya iletken olması, elektriklenme şeklini etkileyebilir. ✅
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Erime sıcaklığındaki \) 100 \( gram buzun tamamını eritmek için kaç kalori ısı gerekir? (Buzun erime ısısı \) 80 \( cal/g'dır.)
Çözüm:
Alınması gereken ısıyı (\) Q \() hesaplamak için \) Q \(=\) m \(\cdot\) L_e \( formülünü kullanırız.
Verilenler: \) m \(= 100\) \( g, \) L_e \(= 80\) \( cal/g
\) \(Q = 100 \text{ g} \cdot 80 \text{ cal/g}\) \(
\) \(Q = 8000 \text{ cal}\) \(
Cevap: \) 8000 \( kalori ısı gerekir. 🚀
Soru 2:
Bir besin zincirinde \) 1000 \( kg'lık üretici canlılar varsa, bu zincirin üçüncü trofik düzeyindeki tüketicilere yaklaşık kaç kg enerji aktarılır?
Çözüm:
Enerji aktarımı %10 kuralına göre olur.
- Birinci trofik düzey (Üreticiler): \) 1000 \( kg
- İkinci trofik düzey (Birincil Tüketiciler): \) \(1000 \text{ kg} \cdot \frac{10}{100} = 100\) \( kg
- Üçüncü trofik düzey (İkincil Tüketiciler): \) \(100 \text{ kg} \cdot \frac{10}{100} = 10\) \( kg
Cevap: Yaklaşık \) 10$ kg enerji aktarılır. 💡
Erime sıcaklığında bulunan \( 50 \text{ g} \) kütleli saf bir katı maddenin tamamen erimesi için \( 4000 \text{ cal} \) ısı verilmesi gerekmektedir.
Buna göre, bu maddenin erime ısısı \( (L_e) \) kaç \( \text{cal/g} \) 'dır?
B) \( 80 \)
C) \( 120 \)
D) \( 200 \)
Özdeş ısıtıcılarla ısıtılan, kaynama sıcaklığındaki saf K ve L sıvılarının tamamen buharlaşması için geçen süreler ve kütleleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:
- K maddesi: Kütle \(=\) \( m \), Süre \(=\) \( t \)
- L maddesi: Kütle \(=\) \( 2m \), Süre \(=\) \( 4t \)
Buna göre, maddelerin buharlaşma ısıları \( (L_b) \) arasındaki oran \( \frac{L_K}{L_L} \) kaçtır?
B) \( \frac{1}{2} \)
C) \( 1 \)
D) \( 2 \)
Erime sıcaklığındaki saf bir maddenin kütlesi ile bu maddeyi eritmek için verilmesi gereken ısı miktarı arasındaki ilişkiyi araştıran bir öğrenci, aşağıdaki hipotezi kuruyor:
"Bir maddenin kütlesi arttıkça, erimesi için gereken ısı miktarı da doğru orantılı olarak artar."
Öğrencinin bu hipotezi test etmek için hazırlayacağı deney düzeneğinde bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
B) Maddenin kütlesi
C) Verilen ısı miktarı
D) Maddenin ilk sıcaklığı
Buharlaşma ısısı \( (L_b) \), kaynama sıcaklığındaki \( 1 \text{ g} \) sıvının tamamen buharlaşması için gereken ısıdır. Saf bir maddenin buharlaşma ısısı ile ilgili olarak;
I. Maddenin kütlesine bağlıdır.
II. Maddenin cinsine bağlıdır, ayırt edici bir özelliktir.
III. Kütle arttıkça buharlaşma ısısı değeri de artar.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
Bir ekosistemde yer alan besin zinciri aşağıda verilmiştir:
\[\(\text{Ot} \rightarrow \text{Çekirge} \rightarrow \text{Kurbağa} \rightarrow \text{Yılan}\) \] Bu besin zincirindeki kurbağa sayısının biyolojik bir etken nedeniyle hızla azalması durumunda, zincirdeki diğer canlıların sayısındaki değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
B) Ot sayısı artar.
C) Yılan sayısı azalır.
D) Ot ve çekirge sayısı değişmez.
Bir besin piramidinde üreticiden son tüketiciye doğru gidildikçe gerçekleşen değişimler hakkında bir öğrenci aşağıdaki notları almıştır:
I. Aktarılan enerji miktarı her basamakta yaklaşık \( %90 \) oranında azalır.
II. Toplam biyokütle (canlı ağırlığı) artar.
III. Vücutta biriken zehirli madde miktarı (biyolojik birikim) artar.
Buna göre, öğrencinin aldığı notlardan hangileri doğrudur?
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Bir besin ağında yer alan canlıların özellikleri şu şekildedir:
- K canlısı: Klorofil bulundurur ve fotosentez yapar.
- L canlısı: Besin ihtiyacını sadece K canlısından karşılar.
- M canlısı: Besin zincirinin her basamağındaki ölü organizmaları parçalar.
Buna göre K, L ve M canlılarının ekolojik rolleri aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
B) K: Tüketici, L: Etçil, M: Üretici
C) K: Üretici, L: Hepçil, M: Tüketici
D) K: Ayrıştırıcı, L: Otçul, M: Üretici
Fen bilimleri laboratuvarında yapılan bir deneyde, ebonit (plastik) bir çubuk yün kumaşa, cam bir çubuk ise ipek kumaşa sürtülüyor. Sürtünme işlemi tamamlandıktan sonra bu iki çubuk yalıtkan iplerle asılarak birbirine yaklaştırılıyor.
Buna göre, çubukların son yük durumları ve birbirlerine uyguladıkları kuvvet ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
B) Ebonit çubuk negatif (-), cam çubuk pozitif (+) yükle yüklenir ve birbirlerini çekerler.
C) Ebonit çubuk pozitif (+), cam çubuk negatif (-) yükle yüklenir ve birbirlerini çekerler.
D) Her iki çubuk da nötr kalır ve birbirlerine herhangi bir kuvvet uygulamazlar.
Yalıtkan ayaklar üzerinde duran ve birbirine temas etmekte olan nötr K ve L iletken kürelerine, pozitif (+) yüklü bir cisim K küresi tarafına şekildeki gibi yaklaştırılıyor.
Yüklü cisim uzaklaştırılmadan K ve L küreleri birbirinden ayrıldığına göre, kürelerin son yük işaretleri aşağıdakilerden hangisi gibi olur?
B) K: (-), L: (-)
C) K: (-), L: (+)
D) K: Nötr, L: Nötr
Yalıtkan saplarından tutulan, özdeş ve iletken X ve Y kürelerinden X küresinin yükü \( +10q \), Y küresinin yükü ise \( -2q \) 'dur.
Bu iki küre birbirine dokundurulup yük dengesi sağlandıktan sonra birbirinden ayrılırsa, X küresinin son yükü kaç \( q \) olur?
B) \( +6 \)
C) \( +4 \)
D) \( -4 \)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/5632-8-sinif-lgs-h-l-degisimi-isisi-ve-kutle-iliskisi-test-coz-hidv