Türkçe Dil Bilgisi Tekrar Notları
Anlam Belirsizliği
Cümledeki bir kelimenin veya kelime grubunun birden fazla anlama gelebilmesi ya da cümlenin yapısından kaynaklanan bir eksiklik nedeniyle tek bir anlama indirgenememesi durumuna anlam belirsizliği denir.
- Sebep Olan Unsurlar:
- Belirtisiz nesne kullanımı: "Kitap okudu." (Kim, ne okudu? Belli değil.)
- Zamir eksikliği: "Onu gördüm." (Kimi gördüm? Belli değil.)
- Tamlama eksikliği: "Okul müdürü geldi." (Hangi okulun müdürü? Belli değil.)
- Zaman zarfı eksikliği: "Sabah geldi." (Hangi sabah? Belli değil.)
📌 Çözüm Yöntemi: Anlam belirsizliğini gidermek için cümleye açıklayıcı bir kelime veya ek getirmek gerekir.
Ek Fiil (Yardımcı Fiil)
Tek başına anlamı olmayan, genellikle isim veya isim soylu kelimelere gelerek onları yüklem yapan, zaman ve şahıs bildiren eklere ek fiil denir. Ek fiilin dört temel çekimi vardır: idi, imiş, ise, dır.
💡 Ek Fiilin Görevleri:
- İsimleri yüklem yapmak: "O, bir doktordu."
- Sıfatları yüklem yapmak: "Bugün hava çok güzeldi."
- Zarfları yüklem yapmak: "Yarın erken gelmişti."
- Zamirleri yüklem yapmak: "Bunlar benim kalemlerimdir."
- Ek fiillerin birleşik zamanlı fiil yapımında kullanılması: "Okuyordu." (okuyor + idi)
✅ Ek Fiilin Çekimleri:
Ek fiil, şimdiki zaman, geçmiş zaman (hikaye, rivayet, şart) ve geniş zaman çekimlerine girebilir.
Çekim Ekleri
Kelimenin anlamını değiştirmeyen, onu başka kelimelerle ilgi kurmaya yarayan eklere çekim ekleri denir. Türkçede başlıca çekim ekleri şunlardır:
- İsim Çekim Ekleri:
- Hâl (Durum) Ekleri: Belirtme (\(i\)), yönelme (\(e\)), bulunma (\(de\)), ayrılma (\(den\))
- Tamlayan Ekleri: \(-ın, -in, -un, -ün, -ı, -i, -u, -ü\)
- Çoğul Eki: \(-lar, -ler\)
- İyelik Ekleri: \(-m, -n, -i, -miz, -niz, -leri\)
- Soru Eki: \(-mi, -mi, -mu, -mü\)
- Bildirme Ekleri (Ek Fiil): \(-dır, -dir, -dur, -dür\)
- Fiil Çekim Ekleri:
- Zaman Ekleri: \(-r\) (geniş), \(-yor\) (şimdiki), \(-acak/-ecek\) (gelecek), \(-dı/-di/-du/-dü, -mış/-miş/-muş/-müş\) (geçmiş)
- Şahıs Ekleri: \(-m, -n, -ø, -k, -niz, -ler\)
- Emir Kipi: \(-ø\)
- İstek Kipi: \(-a/-e\)
- Gereklilik Kipi: \(-malı/-meli\)
- Şart Kipi: \(-sa/-se\)
🚀 Önemli Not: Yapım ekleri kelimenin anlamını değiştirirken, çekim ekleri değiştirmez.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek 1:
Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam belirsizliği yoktur?
A) Çantayı sıraya bıraktı.
B) Kitabı raftan aldı.
C) Arabayı garaja park etti.
D) Telefonu masaya koydu.
Çözüm:
A seçeneğinde "Çantayı sıraya bıraktı." cümlesinde hangi çantanın veya hangi sıranın olduğu belli değildir. Bu bir anlam belirsizliğidir.
B seçeneğinde "Kitabı raftan aldı." cümlesinde hangi kitabın veya hangi raftan alındığı tam olarak anlaşılmıyor. Bu da bir anlam belirsizliğidir.
C seçeneğinde "Arabayı garaja park etti." cümlesinde hangi araba olduğu belli olmasa da, genel bir ifade olduğu için anlam belirsizliği olarak kabul edilmez. Ancak, daha net bir ifade için "O arabayı garaja park etti." şeklinde olabilirdi.
D seçeneğinde "Telefonu masaya koydu." cümlesinde hangi telefonun veya hangi masanın olduğu belli değildir. Bu bir anlam belirsizliğidir.
Bu nedenle, anlam belirsizliğinin en az olduğu veya olmadığı düşünülebilecek seçenek C'dir. Ancak sorunun köküne göre en net cevap C'dir.
Örnek 2:
Soru: "Çocuklar bahçede oynuyordu." cümlesindeki yüklemde ek fiil var mıdır? Varsa hangi zaman çekimidir?
Çözüm:
Cümledeki yüklem "oynuyordu" kelimesidir.
Bu kelime "oyna-" fiili üzerine gelen şimdiki zaman eki " \(-yor\) " ve geçmiş zaman hikaye kipi ek fiili " \(-du\) (idi)" ile kurulmuştur.
Yani, "oynuyor + idi" şeklinde ek fiil bulunmaktadır.
Bu çekim, geçmiş zaman hikaye kipidir.
Aşağıdaki cümlede bir anlam belirsizliği bulunmaktadır:
Oku da baban gibi eşek olma.
Bu cümledeki anlam belirsizliğini gidermek için virgül (,) işareti hangi kelimeden sonra getirilmelidir?
B) baban
C) gibi
D) eşek
Bazı cümlelerde iyelik zamirinin (senin / onun) kullanılmaması anlam belirsizliğine yol açar.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlam belirsizliği vardır?
B) Kalemini kütüphanede unuttuğunu söyledi.
C) Yeni aldığı arabayı çok beğenmişler.
D) Sınav sonuçlarını henüz öğrenemedik.
Ek fiilin iki temel görevi vardır: İsim soylu sözcükleri yüklem yapmak ve basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
B) En sevdiği mevsim her zaman sonbahardır.
C) Akşamki yemeği annemle birlikte hazırlamıştık.
D) Bu mahalledeki evlerin hepsi çok eskiydi.
"Küçükken her akşam yatmadan önce bize masal anlatırdı."
Bu cümledeki yüklemin zaman ve ek fiil yapısı aşağıdakilerden hangisidir?
B) Geniş zamanın hikayesi
C) Gelecek zamanın rivayeti
D) Öğrenilen geçmiş zamanın şartı
"İyelik ekleri, isimlere gelerek onlara aitlik anlamı katan çekim ekleridir."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde iyelik eki almış bir sözcük yoktur?
B) Yarın erkenden yola çıkacağız.
C) Elindeki dosyaları masaya bıraktı.
D) Sizin eviniz okula çok uzakmış.
"-ı, -i, -u, -ü" eki cümlede hem iyelik eki hem de belirtme hâl eki görevinde kullanılabilir. Kelimenin başına "onun" getirildiğinde anlamlı oluyorsa iyelik eki, olmuyorsa belirtme hâl ekidir.
Bu bilgilere göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-i" eki belirtme hâl eki görevinde kullanılmıştır?
B) Kalemi masanın üzerinden düştü.
C) Çantası çok ağır görünüyor.
D) Elbisesi ona çok yakışmış.
"Genç polise adresi sordu." cümlesinde bir anlam belirsizliği bulunmaktadır.
Bu cümledeki anlam belirsizliğini gidermek için aşağıdaki işlemlerden hangisi yapılmalıdır?
B) "Adresi" kelimesi yerine "yolu" kelimesi getirilmelidir.
C) "Sordu" fiili yerine "danıştı" fiili getirilmelidir.
D) "Polise" kelimesinden sonra virgül (,) getirilmelidir.
Bazı cümlelerde iyelik zamiri (senin / onun) kullanılmaması, cümlede kimden bahsedildiğinin anlaşılamamasına ve anlam belirsizliğine yol açar.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam belirsizliği vardır?
B) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
C) Çantasını her zaman sınıfta bırakıyor.
D) Yeni aldığı arabayı çok beğenmişler.
"Dün akşam hava oldukça soğuktu." cümlesindeki ek fiilin görevi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Basit zamanlı bir fiili birleşik zamanlı yapmakB) İsim soylu bir sözcüğü yüklem yapmak
C) Cümleye kesinlik anlamı katmak
D) Fiilden yeni bir sözcük türetmek
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, basit zamanlı bir fiili birleşik zamanlı yapmıştır?
A) En sevdiği yemek taze fasulyeymiş.B) Kitap okumak onun için en büyük tutkusuydu.
C) Ödevlerini zamanında bitirirse dışarı çıkabilir.
D) Bugün okulda maalesef kimse yoktu.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/5698-7-sinif-anlam-belirsizligi-test-coz-w6vm