9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Notları
1. Şiir Bilgisi: Şiir Türleri ve Özellikleri
Şiir, duygu ve düşünceleri ahenkli bir dille anlatan edebi bir türdür. Türk edebiyatında birçok şiir türü bulunmaktadır. Bu türlerin her birinin kendine özgü yapısal ve tematik özellikleri vardır.
1.1. Lirik Şiir
Genellikle aşk, sevgi, doğa sevgisi, ölüm gibi bireysel duyguları coşkulu bir dille anlatan şiirlerdir. Bu şiirlerde şairin kişisel duyguları ön plandadır. Eski Yunan edebiyatında Kamet adlı ozanın söylediği şiirlerden türemiştir. Günümüzde daha çok Şiir olarak adlandırılır.
1.2. Epik Şiir
Kahramanlık, savaş, yiğitlik gibi konuları işleyen, genellikle olay örgüsü bulunan şiirlerdir. Destanlar, epik şiirin bir alt dalıdır. Milletlerin tarihinde önemli yer tutan olayları anlatır.
1.3. Didaktik Şiir
Öğüt verme, bilgi verme amacı taşıyan şiirlerdir. Bu şiirlerde ahlaki ve felsefi düşünceler ön plana çıkar. Öğüt şiirleri de denir.
1.4. Dramatik Şiir
Sahnelenmek amacıyla yazılan, olay örgüsü ve diyaloglar içeren şiirlerdir. Tiyatronun şiirsel biçimidir. Ancak günümüzde bu türün örnekleri oldukça azdır.
2. Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiillerin bütün özelliklerini taşımayan sözcüklerdir. Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılabilirler. Üç ana gruba ayrılırlar:
- İsim-fiiller (Mastar): Fiil kök veya gövdelerine -ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş, -dık, -dik, -tuk, -tük, -an, -en, -ası, -esi ekleri getirilerek yapılır. Örnek: Koşma, yazmak, gülüşü, bildik, giden, ası.
- Sıfat-fiiller (Ortaç): Fiil kök veya gövdelerine -an, -en, -ası, -esi, -ar, -er, -maz, -mez, -mış, -miş, -muş, -müş, -dık, -dik, -duk, -dük, -acak, -ecek ekleri getirilerek yapılır. Örnek: Gelen adam, yapılacak iş, yazmış olduğu kitap.
- Zarf-fiiller (Ulaç): Fiil kök veya gövdelerine -ıp, -ip, -a, -e, -arak, -erek, -dıkça, -dikçe, -ınca, -ince, -ken, -alı, -eli, -madan, -meden, -meksizin ekleri getirilerek yapılır. Örnek: Koşarak geldi, gittiğinde anladı, yapmadan duramazdı.
3. Cümle Türleri (Anlamına Göre)
Cümleler, taşıdıkları anlama göre olumlu, olumsuz, soru ve ünlem cümleleri olmak üzere dörde ayrılır.
- Olumlu Cümle: Yükleminde bildirilen işin, oluşun veya hareketin gerçekleştiğini veya gerçekleşeceğini belirten cümlelerdir. Örnek: Çocuk oynuyor. Yarın geleceğim.
- Olumsuz Cümle: Yükleminde bildirilen işin, oluşun veya hareketin gerçekleşmediğini belirten cümlelerdir. Örnek: Çocuk oynamıyor. Yarın gelmeyeceğim. (Değil, -me/-ma ekleri kullanılır.)
- Soru Cümlesi: Bir konu hakkında bilgi almak veya bir durumu onaylatmak amacıyla kurulan cümlelerdir. Soru edatı (mi, mi, mu, mü) veya soru zamirleri/zarfları ile kurulur. Örnek: Hava nasıl? Geliyor mu?
- Ünlem Cümlesi: Sevinç, korku, şaşkınlık, acıma gibi duyguları belirten cümlelerdir. Genellikle ünlem işareti (!) ile biter. Örnek: Eyvah! Geç kaldım! Ne güzel bir manzara!
4. Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazıda anlamı belirginleştiren, okumayı kolaylaştıran ve duygu ile düşünceleri daha etkili bir şekilde aktarmayı sağlayan işaretlerdir.
4.1. Nokta (.)
Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Bazı kısaltmaların sonuna konur. Tarihlerin yazımında gün, ay ve yıl arasına konur. Örnek: Okul bitti. Prof. Dr. Ali Yılmaz. 15.05.2023
4.2. Virgül (,)
Eş görevli sözcükleri ayırmak için kullanılır. Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. Hitaplardan sonra konur. Anlam karışıklığını önlemek için kullanılır. Örnek: Elma, armut, portakal aldım. Geldim, gördüm, yendim. Sevgili öğrenciler,
4.3. Soru İşareti (?)
Soru cümlelerinin sonuna konur. Bilinmeyen veya kesin olmayan yer, tarih vb. için parantez içinde soru işareti konur. Örnek: Kim geldi? 1981 (?) doğumlu.
4.4. Ünlem İşareti (!)
Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur. Seslenme ve hitap sözlerinden sonra konur. Örnek: Yaşasın! Sınavı kazandım! Hey, oradaki!
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmamıştır?
A) Kitap okumak insana çok şey katar.
B) Onun gülüşü beni çok etkiledi.
C) Bu yemeğin yapılışı çok kolaymış.
D) Giden geri gelmezmiş.
E) Yazmak benim en sevdiğim aktivite.
Çözüm 1:
A seçeneğindeki "okumak", B seçeneğindeki "gülüşü", C seçeneğindeki "yapılışı" ve E seçeneğindeki "yazmak" kelimeleri isim-fiildir. D seçeneğindeki "giden" kelimesi ise sıfat-fiildir. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.
Soru 2:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül yanlış kullanılmıştır?
A) Pazardan elma, armut, muz aldım.
B) Annem, babam ve ben sinemaya gittik.
C) Eve geldiğimde, annem yemek yapmıştı.
D) Kardeşim, derslerine çalışmıyor.
E) Sevgili öğretmenim, size minnettarım.
Çözüm 2:
B seçeneğinde "Annem, babam ve ben" ifadesinde "ve" bağlacı kullanıldığı için virgül kullanılması gereksizdir. Eş görevli sözcükler arasında "ve" bağlacı varsa virgül konulmaz. Diğer seçeneklerde virgül doğru kullanılmıştır.
Türk edebiyatında durum hikâyeciliğinin (Çehov tarzı) en önemli temsilcilerinden biri olan; eserlerinde sıradan insanların günlük yaşamlarını, duygularını ve iç dünyalarını yalın bir dille anlatan yazar aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ömer SeyfettinB) Memduh Şevket Esendal
C) Refik Halit Karay
D) Reşat Nuri Güntekin
E) Yakup Kadri Karaosmanoğlu
Hikâyede anlatıcının, kahramanların zihninden geçenleri, gizli duygularını ve geçmişte yaşadıklarını her şeyi bilen bir varlık gibi anlatması esasına dayanan bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kahraman Bakış AçısıB) Gözlemci Bakış Açısı
C) İlahi (Hâkim) Bakış Açısı
D) Nesnel Bakış Açısı
E) Çoğulcu Bakış Açısı
Hikâye türü ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Olay hikâyelerinde serim, düğüm ve çözüm bölümleri belirgindir.B) Durum hikâyelerinde merak unsuru ikinci planda tutulur.
C) Hikâyeler, yaşanmış ya da yaşanması mümkün olan olayları konu alır.
D) Dünya edebiyatında hikâye türünün ilk örneği Boccaccio tarafından yazılan "Decameron"dur.
E) Durum hikâyelerinin Türk edebiyatındaki ilk ve en önemli temsilcisi Ömer Seyfettin'dir.
Olay hikâyesi (Maupassant tarzı) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Serim, düğüm ve çözüm planına titizlikle uyulur.B) Okuyucuda merak ve heyecan uyandıracak bir olay örgüsü temel alınır.
C) Olaylar mantıklı bir neden-sonuç ilişkisi içerisinde gelişir.
D) Türk edebiyatındaki en önemli temsilcisi Sait Faik Abasıyanık'tır.
E) Hikâyenin sonunda genellikle bir şaşırtmaca veya kesin bir sonuç bulunur.
Hikâyenin yapı unsurları ile ilgili bir çalışma yapan öğrenci, aşağıdaki kavramları listelemiştir:
I. Olay Örgüsü
II. Kişiler
III. Zaman ve Mekân
IV. Çatışma
V. Kafiye ve Redif
Bu listedeki numaralanmış kavramlardan hangisi hikâyenin yapı unsurlarından biri değildir?
B) II
C) III
D) IV
E) V
Bir hikâyeden alınan aşağıdaki parçayı inceleyiniz:
"Evin bahçesine girdiğimde her yerin bembeyaz karla kaplı olduğunu gördüm. Kalbim heyecanla çarpıyordu, acaba içeride beni kimler bekliyordu?"
Bu parçada kullanılan bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
B) Gözlemci Bakış Açısı
C) Kahraman Bakış Açısı
D) Müşahit Bakış Açısı
E) Nesnel Bakış Açısı
Olay hikâyesi (Maupassant tarzı) ve durum hikâyesi (Çehov tarzı) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Olay hikâyesinde merak unsuru canlı tutulurken durum hikâyesinde durağanlık hâkimdir.B) Durum hikâyesinin Türk edebiyatındaki en önemli temsilcileri Sait Faik Abasıyanık ve Memduh Şevket Esendal'dır.
C) Olay hikâyesinde serim, düğüm ve çözüm bölümleri belirli bir plan dahilinde işlenir.
D) Durum hikâyelerinde olaylar her zaman şaşırtıcı ve kesin bir sonla bitmek zorundadır.
E) Olay hikâyesinin Türk edebiyatındaki en büyük temsilcisi Ömer Seyfettin olarak kabul edilir.
Aşağıdaki parçada kullanılan anlatıcı ve bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
"Küçük çocuk, elindeki kırık oyuncağa bakarken gözyaşlarını tutamadı. Babasının ona bu oyuncağı aldığı o mutlu günü hatırladı. İçinden, babasının bir gün mutlaka geri döneceğini ve oyuncağını tamir edeceğini geçiriyordu."
B) Üçüncü kişili anlatıcı - Gözlemci bakış açısı
C) Üçüncü kişili anlatıcı - İlahi (Hâkim) bakış açısı
D) Birinci kişili anlatıcı - Gözlemci bakış açısı
E) Üçüncü kişili anlatıcı - Kahraman bakış açısı
Hikâyenin yapı unsurları (olay örgüsü, kişiler, yer, zaman) ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Olay örgüsü, hikâyedeki olayların mantıklı bir sebep-sonuç ilişkisiyle sıralanmasıdır.B) Şahıs kadrosu, hikâyede anlatılan olayları gerçekleştiren veya olaylardan etkilenen varlıklardır.
C) Mekân, hikâyede olayların geçtiği çevre veya yer olarak tanımlanır.
D) Zaman, hikâyedeki olayların başlangıcı ile bitişi arasında geçen süreyi ifade eder.
E) Durum hikâyelerinde olay örgüsü, her zaman olay hikâyelerine göre daha karmaşık ve ön plandadır.
Hikâyede anlatıcının, olaylara ve kahramanlara tamamen hâkim olduğu; kahramanların iç dünyasını, gizli düşüncelerini, geçmişlerini ve geleceklerini bildiği bakış açısı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Gözlemci bakış açısıB) Kahraman bakış açısı
C) İlahi (Hâkim) bakış açısı
D) Nesnel bakış açısı
E) Çoğulcu bakış açısı
Türk edebiyatında destan geleneğinden halk hikâyeciliğine geçişin en önemli köprüsü kabul edilen ve 12 hikâye ile bir önsözden oluşan eser aşağıdakilerden hangisidir?
A) Divan-ı Lügati't-TürkB) Kutadgu Bilig
C) Dede Korkut Hikâyeleri
D) Risaletü'n-Nushiyye
E) Atabetü'l-Hakayık
Dünya edebiyatında Guy de Maupassant tarafından geliştirilen, merak unsurunun ön planda tutulduğu ve klasik bir kurgu planına (serim-düğüm-çözüm) sadık kalınan hikâye türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Durum hikâyesiB) Olay hikâyesi
C) Kesit hikâyesi
D) Modernist hikâye
E) Küçürek hikâye
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/5814-9-sinif-222-test-coz-h20w