10. Sınıf Madde döngüleri Test Soruları ve Çözümleri

1)

Azot döngüsünde görev alan bazı canlı grupları ve gerçekleştirdikleri dönüşüm olayları aşağıda verilmiştir:

I. Amonyağın (\( NH_{3} \)) nitrite (\( NO_{2}^{-} \)) dönüştürülmesi
II. Nitritin (\( NO_{2}^{-} \)) nitrata (\( NO_{3}^{-} \)) dönüştürülmesi
III. Nitratın (\( NO_{3}^{-} \)) atmosfer azotuna (\( N_{2} \)) dönüştürülmesi
IV. Organik atıkların amonyağa (\( NH_{3} \)) dönüştürülmesi

Yukarıdaki olaylardan hangilerini gerçekleştiren canlılar, bu sırada açığa çıkan kimyasal enerjiyi kullanarak organik besin sentezi (kemosentez) yapar?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) III ve IV
E) I, II ve IV

2)

Bir ekosistemdeki besin piramidinde, her bir basamaktaki enerjinin yaklaşık \( %10 \) 'u bir üst trofik düzeye aktarılır. Üretici basamağında toplam \( 80.000 \text{ kJ} \) enerji bulunan bir besin zincirinde, üçüncü trofik düzeyde yer alan canlılara aktarılan enerji miktarı kaç \( \text{kJ} \) 'dir?

\[\(\text{Enerji Akışı: } 80\). \(000 \text{ kJ (Üretici)} \rightarrow \dots \rightarrow \text{? (3. Trofik Düzey)}\) \]

A) \( 80.000 \)
B) \( 8.000 \)
C) \( 800 \)
D) \( 80 \)
E) \( 8 \)

3)

Komünitelerde farklı türler arasında görülen simbiyotik etkileşimlerde, canlıların bu ilişkiden etkilenme durumları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

\[ \(\begin{array}{|c|c|c|}\) \(\text{Etkileşim Türü}\) & \(\text{1. Canlı}\) & \(\text{2. Canlı}\) \ \(\text{I}\) & + & + \ \(\text{II}\) & + & 0 \ \(\text{III}\) & + & - \ \(\end{array}\) \]
Tabloda verilen \( + \) işareti fayda görmeyi, \( - \) işareti zarar görmeyi ve \( 0 \) işareti ise etkilenmemeyi ifade ettiğine göre; I, II ve III numaralı etkileşimlerin isimleri aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

A) I: Mutualizm, II: Kommensalizm, III: Parazitizm
B) I: Kommensalizm, II: Mutualizm, III: Amensalizm
C) I: Parazitizm, II: Kommensalizm, III: Mutualizm
D) I: Mutualizm, II: Parazitizm, III: Kommensalizm
E) I: Amensalizm, II: Mutualizm, III: Parazitizm

4)

Ekolojik sürdürülebilirlik, doğanın biyolojik sistemlerinin çeşitliliğini ve üretkenliğini devam ettirebilme yeteneğidir. Günümüzde insan faaliyetleri sonucunda artan ekolojik ayak izi, sürdürülebilirliği ciddi şekilde kısıtlamaktadır. Bir bölgedeki sürdürülebilirlik düzeyi genel olarak şu bağıntı ile ifade edilebilir:

\[\(\text{Sürdürülebilirlik Endeksi} = \frac\) { \(\text{Biyolojik Kapasite}\) }{ \(\text{Ekolojik Ayak İzi}\) } \] Buna göre, aşağıdakilerden hangisi ekolojik sürdürülebilirliği kısıtlayan ve bu endeksin değerini düşüren bir durum değildir?

A) Tarım alanlarında verimi artırmak için aşırı miktarda kimyasal gübre ve pestisit kullanılması.
B) Sanayi tesislerinden çıkan atık suların arıtılmadan doğrudan tatlı su kaynaklarına boşaltılması.
C) Fosil yakıt kullanımının azaltılarak güneş ve rüzgar enerjisi gibi yenilenebilir kaynaklara geçilmesi.
D) Doğal habitatların parçalanması sonucu biyoçeşitliliğin hızla azalması ve gen havuzunun daralması.
E) Hızlı nüfus artışına bağlı olarak kişi başına düşen tatlı su ve gıda tüketim miktarının artması.

5)

Karbon ayak izi, bir bireyin veya toplumun yaşamı boyunca atmosfere salınmasına neden olduğu sera gazlarının karbondioksit \( (CO_2) \) cinsinden karşılığıdır. Karbon ayak izinin artması küresel iklim değişikliğini tetikleyerek ekolojik sürdürülebilirliği kısıtlar.

Bir ailenin yıllık karbon salınımı hesaplanırken kullanılan temel değişkenlerden biri olan ulaşım kaynaklı salınım şu şekilde formülize edilebilir:

\[ Toplam Salınım \(= \text{Gidilen Yol (km)} \times \text{Emisyon Katsayısı}\) \] Buna göre, ekolojik sürdürülebilirliği korumak isteyen bir bireyin aşağıdaki davranışlardan hangisini yapması beklenmez?

A) Geri dönüştürülebilir atıkları ayrıştırarak hammadde tasarrufu sağlaması.
B) Isınma ihtiyacı için yüksek karbon emisyonuna sahip linyit kömürü kullanımını tercih etmesi.
C) Kısa mesafeli yolculuklarda motorlu taşıtlar yerine bisiklet kullanmayı veya yürümeyi seçmesi.
D) Enerji verimliliği yüksek olan \( A^{+++} \) sınıfı elektrikli ev aletlerini kullanmaya özen göstermesi.
E) İhtiyacından fazla tüketim yapmayarak ekolojik kaynaklar üzerindeki baskıyı azaltması.

6)

Ekolojik ayak izi, bir bireyin veya toplumun tükettiği doğal kaynakların üretilmesi ve oluşturduğu atıkların bertaraf edilmesi için gereken toplam biyolojik olarak verimli toprak ve su alanıdır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir bireyin ekolojik ayak izinin küçültülmesine doğrudan katkı sağlamaz?

A) Fosil yakıt kullanımı yerine güneş ve rüzgar gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmek.
B) Geri dönüşüm bilinciyle hareket ederek evsel atık miktarını minimize etmek.
C) Ulaşımda toplu taşıma araçları yerine her zaman bireysel araç kullanımını tercih etmek.
D) Su tasarrufu sağlayan teknolojileri kullanmak ve gereksiz su tüketiminden kaçınmak.
E) Yerel ve mevsiminde üretilen gıdaları tüketerek nakliye kaynaklı enerji kaybını azaltmak.

7)

Bir bölgenin toplam ekolojik ayak izi hesaplanırken farklı bileşenler dikkate alınır. Karbon ayak izini azaltarak ekolojik ayak izini küçültmeyi hedefleyen bir belediyenin;

I. Şehir içi bisiklet yollarını yaygınlaştırması,
II. Konutlarda ısınma amaçlı kömür kullanımını teşvik etmesi,
III. Mevcut yeşil alanları koruması ve yeni ağaçlandırma çalışmaları yapması

uygulamalarından hangilerini yapması beklenir?

A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III

8)

Azot döngüsünde görev alan canlılar ve bu süreçte gerçekleşen olaylarla ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Saprofit canlılar, organik atıkları parçalayarak amonyak (\( NH_3 \)) oluşumunu sağlar.
B) Nitrifikasyon bakterileri, kemosentez yaparak inorganik maddeleri oksitler.
C) Denitrifikasyon süreci, topraktaki azotlu tuzların miktarını artırarak toprağın verimliliğini sağlar.
D) Bazı bakteriler, atmosferdeki serbest azotu (\( N_2 \)) tutarak toprağa bağlayabilir.
E) Bitkiler, topraktaki azotu genellikle nitrat (\( NO_3^- \)) formunda alarak organik besin sentezinde kullanır.

9)

Bir komünitede farklı türler arasında görülen bazı simbiyotik etkileşimlerin özellikleri aşağıda verilmiştir. Buna göre; I, II ve III numaralı etkileşimlerin doğru eşleştirilmesi aşağıdakilerden hangisidir?

I. Birlikte yaşayan iki türden biri bu ilişkiden fayda sağlarken diğeri etkilenmez.
II. Her iki türün de karşılıklı olarak fayda sağladığı zorunlu veya gevşek ilişkidir.
III. Bir türün diğerinin üzerinden veya içinden beslenerek ona zarar verdiği ilişkidir.

A) I: Komensalizm, II: Mutualizm, III: Parazitizm
B) I: Mutualizm, II: Komensalizm, III: Parazitizm
C) I: Parazitizm, II: Mutualizm, III: Komensalizm
D) I: Komensalizm, II: Parazitizm, III: Mutualizm
E) I: Amensalizm, II: Mutualizm, III: Parazitizm

10)

Bir bireyin, topluluğun ya da faaliyetin tükettiği kaynakların yeniden üretilmesi ve oluşan atıkların bertaraf edilmesi için ihtiyaç duyulan toplam verimli toprak ve su alanı "Ekolojik Ayak İzi" olarak tanımlanır.

Buna göre, bir bölgedeki ekolojik ayak izinin hesaplanmasında kullanılan temel bileşenlerden biri olan "Karbon Ayak İzi" miktarını azaltmak ve ekolojik sürdürülebilirliği sağlamak için aşağıdakilerden hangisi en etkili yöntemdir?

A) Fosil yakıt kullanımının artırılması
B) Ormanlık alanların yerleşime açılması
C) Yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelinmesi
D) Endüstriyel atıkların su kaynaklarına boşaltılması
E) Tarımda kimyasal gübre kullanımının yaygınlaştırılması

11)

Ekolojik sürdürülebilirlik, doğanın kaynak sağlama ve atıkları absorbe etme hızı ile insan faaliyetlerinin hızı arasındaki dengeye dayanır. Bir bölgedeki kaynak dengesi şu formül ile ifade edilebilir:

\[ Ekolojik Açık \(=\) Ekolojik Ayak İzi - Biyolojik Kapasite \]

Buna göre, bir ekosistemde "Ekolojik Açık" değerinin pozitif bir sonuç vermesi durumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

A) Doğal kaynakların kendini yenileme hızının tüketim hızından fazla olması
B) Ekosistemin taşıma kapasitesinin üzerine çıkılması ve kaynakların tükenmesi
C) Biyoçeşitliliğin korunarak tür sayısının artış göstermesi
D) Çevre kirliliğinin ekosistem tarafından tamamen temizlenmesi
E) Enerji verimliliğinin artarak sürdürülebilirliğin en üst düzeye çıkması

12)

Ekolojik ayak izi, bir bireyin veya topluluğun tükettiği doğal kaynakların üretilmesi ve oluşturduğu atıkların bertaraf edilmesi için gereken biyolojik olarak verimli toprak ve su alanıdır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir bireyin ekolojik ayak izini küçültmesine yardımcı olan uygulamalardan biri değildir?

A) Atıkların geri dönüşüm kutularına ayrıştırılarak atılması
B) Isınma ve ulaşım için fosil yakıt kullanımının artırılması
C) Enerji tasarrufu sağlayan teknolojik cihazların tercih edilmesi
D) Yerel ve mevsimsel gıdaların tüketilmesine özen gösterilmesi
E) Gereksiz su tüketiminden kaçınılarak suyun tasarruflu kullanılması

13)

Karbon ayak izi, ekolojik ayak izinin hesaplanmasında kullanılan en büyük bileşendir. Bir yerleşim biriminde yıllık karbondioksit salınımı miktarı \( 1000 \) birimden \( 600 \) birime düşürülmüştür.

Bu değişimin matematiksel ifadesi şu şekildedir: \[\(1000 - 600 = 400\) \] Bu \( 400 \) birimlik azalmanın ekosistem üzerindeki doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Biyolojik kapasitenin azalması
B) Ekolojik ayak izinin küçülmesi
C) Su ayak izinin kontrolsüz artması
D) Sera etkisinin ve küresel ısınmanın hızlanması
E) Tarım arazilerinin biyolojik verimliliğinin düşmesi

10. Sınıf Madde döngüleri Test Çöz

10. Sınıf Biyoloji: Ekoloji Ünitesi Kapsamlı Ders Notları

📌 Ekolojide Temel Kavramlar ve Madde Döngüleri

💡 Su Döngüsü

💡 Karbon Döngüsü

💡 Azot Döngüsü

🚀 Ekosistemde Madde ve Enerji Akışı

💡 Enerji Akışı

💡 Madde Akışı

✅ Komüniteler, Popülasyonlar ve Etkileşimler

💡 Popülasyon Dinamiği

💡 Komünite Etkileşimleri

🌍 Ekolojik Sürdürülebilirlik ve Ayak İzi

💡 Ekolojik Sürdürülebilirliği Kısıtlayan Durumlar

💡 Ekolojik Ayak İzinin Küçültülmesi

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1:

Soru 2: