İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı ve Noktalama İşaretleri TYT Çalışma Notları
İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı 📌
Genel Özellikler
İslamiyet öncesi Türk edebiyatı, Türklerin İslamiyet'i kabul etmeden önceki dönemde; sözlü ve yazılı olmak üzere iki ana koldan gelişen edebiyatıdır. Bu dönemdeki eserler, Türklerin yaşam biçimlerini, inançlarını, sosyal yapılarını ve savaşlarını yansıtır.
Sözlü Edebiyat (Yazılı Edebiyat Öncesi)
- Dönem: İslamiyet öncesi
- Özellikleri:
- Genellikle hece ölçüsüyle (genellikle \(8\) ve \(11\) hece) söylenir.
- Dörtlük nazım birimi hakimdir.
- Kafiye şeması genellikle \(abab\), \(acdc\) şeklindedir.
- Konuları;
- Destanlar: Savaşları, kahramanlıkları, göçleri anlatır. (Örn: Alp Er Tunga Destanı, Alper Tunga Sagusu)
- Sagu: Ölüm üzerine söylenen ağıtlar. (Örn: Alp Er Tunga Sagusu)
- Koşuk: Aşk, doğa ve yiğitlik konularını işleyen şiirler. Genellikle şölenlerde söylenir.
- Sav: Atasözleri. (Örn: "Ata et, ite ot.")
- Dil oldukça sadedir.
- Şamanlar, ozanlar ve bahşiler tarafından icra edilir.
Yazılı Edebiyat (Orta Asya Dönemi)
- En Eski Yazılı Eserler: Orhun Yazıtları (Göktürk Yazıtları)
- Yazıldığı Dönem: \(7\) ve \(8\). yüzyıllar
- Yazıldığı Dil: Eski Türkçenin Göktürkçe lehçesi
- Yazıldığı Alfabe: Göktürk alfabesi (Türk alfabesi)
- İçerik: Türk devlet hayatı, töreler, savaşlar, devlet yönetimi.
- Önemli Eserler: Tonyukuk Yazıtı, Kül Tigin Yazıtı, Bilge Kağan Yazıtı.
- Diğer Yazılı Eserler: Uygur metinleri (Karabalgasun Yazıtı, Moyen-Çur Yazıtı, Şine Usu Yazıtı). Bunlar genellikle \(8\). yüzyıldan sonra Budizm ve Maniheizm etkileriyle yazılmıştır.
Noktalama İşaretleri 💡
Noktalama işaretleri, yazıda anlamı belirginleştirmek, anlatımı kolaylaştırmak ve okumayı hızlandırmak için kullanılan işaretlerdir. Cümlelerin bittiğini, ara sözleri, sıralı kelimeleri ve benzeri durumları belirtirler.
Başlıca Noktalama İşaretleri ve Kullanım Alanları
| İşaret | Adı | Kullanım Alanları |
| . | Nokta | Tamamlanmış cümlelerin sonunda kullanılır. Bazı kısaltmaların sonunda kullanılır. Tarihlerin yazımında gün, ay, yıl arasına konur (\(dd.mm.yyyy\)). |
| , | Virgül | Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır. Cümle içinde ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır. Anlam karışıklığını önlemek için kullanılır. Hitaplardan sonra kullanılır. |
| ; | Noktalı Virgül | Öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır. Kendi içinde virgülle ayrılmış grupları ayırmak için kullanılır. |
| : | İki Nokta | Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur. Sesli harflerin karşılığı olmayan kelimelerin açıklanmasında kullanılır. Edebi eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadeye konur. |
| ? | Soru İşareti | Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur. Bilinmeyen yer, tarih gibi durumlar için yay ayraç içinde kullanılır. |
| ! | Ünlem | Sevinç, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur. Seslenme ve uyarı sözlerinden sonra kullanılır. |
| ... | Üç Nokta | Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur. Alıntılarda atlanan bölümleri göstermek için kullanılır. |
| " " | Tırnak İşareti | Başka bir kimseden veya yazıdan alınan sözleri belirtmek için kullanılır. Vurgulanmak istenen sözleri belirtmek için kullanılır. |
| ( ) | Yay Ayraç (Parantez) | Cümledeki anlamı açıklamak için kullanılan yan cümleleri belirtmek için kullanılır. Tiyatro eserlerinde konuşma dışındaki hareketleri ve yerleri belirtmek için kullanılır. |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül yanlış kullanılmıştır?
A) Akşam, evde oturmuş, kitap okuyordum. B) Kardeşim, Ali, bu yıl üniversiteyi kazandı. C) O, bu işi başaracağına inanıyordu. D) Sevgili öğretmenim, sizi çok özledik. E) Hava karardı, yollar kapandı.
Çözüm 1:
Doğru cevap: C. C şıkkında "O, bu işi başaracağına inanıyordu." cümlesinde "O" zamirinden sonra virgül kullanılması gereksizdir. Virgül, ara sözleri, eş görevli kelimeleri ayırmak veya anlam karışıklığını önlemek için kullanılır. Bu cümlede böyle bir durum söz konusu değildir. Diğer şıklarda virgül doğru kullanılmıştır: A) Ara söz, B) Ara söz, D) Hitap, E) Sıralı cümle.
Soru 2:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nokta yanlış kullanılmıştır?
A) Prof. Dr. Ahmet Yılmaz geldi. B) \(15.05.2023\) tarihinde toplantı yapılacak. C) Bu filmi çok beğendim. D) Yarın Ankara'ya gideceğim. E) Saat \(14.30\) idi.
Çözüm 2:
Doğru cevap: E. E şıkkında saatlerin yazımında nokta yerine iki nokta (\(:\)) kullanılır. Doğrusu "Saat \(14:30\) idi." şeklinde olmalıdır. Diğer şıklarda nokta doğru kullanılmıştır: A) Kısaltma, B) Tarih, C) Tamamlanmış cümle, D) Tamamlanmış cümle.
🚀 Başarılar dileriz!
İslamiyet öncesi Türk edebiyatında, "Yuğ" adı verilen cenaze törenlerinde ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı, onun kahramanlıklarını ve erdemlerini dile getiren şiirlere ne ad verilir?
A) SavB) Sagu
C) Koşuk
D) Destan
Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleri olarak kabul edilen Orhun Abideleri (Göktürk Yazıtları), aşağıdaki devletlerden hangisinin döneminde dikilmiştir?
A) Asya Hun DevletiB) Uygur Devleti
C) II. Göktürk (Kutluk) Devleti
D) Avrupa Hun Devleti
İslamiyet öncesi Türk destanları ile ilgili aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Oğuz Kağan Destanı - HunlarB) Ergenekon Destanı - Göktürkler
C) Türeyiş Destanı - Uygurlar
D) Manas Destanı - İskitler (Sakalar)
Orhun Abideleri'nde yer alan aşağıdaki ifadelerden hangisi, Türk devlet anlayışındaki "Sosyal Devlet" ilkesinin varlığına doğrudan kanıt olarak gösterilebilir?
\[\(\text{"Aç milleti doyurdum, çıplak milleti giydirdim, fakir milleti zengin kıldım."}\) \]
B) Teokratik Devlet
C) Federatif Yapı
D) Kut Anlayışı
İslamiyet öncesi Türklerde sözlü edebiyat ürünlerini "kopuz" adı verilen çalgı eşliğinde söyleyen; aynı zamanda büyücülük, hekimlik ve din adamlığı gibi görevleri de bulunan kişilere verilen isimlerden biri değildir?
A) KamB) Baksı
C) Şaman
D) Toygun
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül \( (,) \) kullanımı, özneyi vurgulamak amacıyla yapılmıştır?
A) Pazardan elma, armut ve çilek aldım.B) Genç adam, elindeki ağır poşetleri yavaşça yere bıraktı.
C) Evet, bu konuda seninle aynı fikirdeyim.
D) Kitaplarını, defterlerini ve kalemliğini çantasına yerleştirdi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta \( (:) \) yanlış kullanılmıştır?
A) Kendimi takdim edeyim: Meclis kâtiplerindenim.B) En sevdiğim renkler şunlardır: mavi, yeşil ve mor.
C) Dün akşam: sinemaya gitmek için erkenden evden çıktık.
D) Size tek bir tavsiyem var: Her gün kitap okuyun.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işaretinin \( (') \) kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) \( 1923 \) 'te Cumhuriyet ilan edildi.B) Türk Dil Kurumu'nun yeni binası oldukça moderndir.
C) Ahmet'in çantası okulda kalmış.
D) TBMM'nin yeni yasama yılı törenle açıldı.
Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?
"Pazardan şunları aldım ( ) elma ( ) armut ( ) muz ( )"
B) \( (;) \), \( (,) \), \( (,) \), \( (...) \)
C) \( (:) \), \( (,) \), \( (,) \), \( (...) \)
D) \( (;) \), \( (,) \), \( (,) \), \( (.) \)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül \( (;) \) doğru kullanılmıştır?
A) Elmalar; armutlar ve muzlar masada duruyordu.B) Bugün çok çalıştım; ancak projeyi yetiştiremedim.
C) Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul; kız çocuklara ise İnci, Çiçek adları verilir.
D) Ali; eve geldi ve hemen ödevlerini yapmaya başladı.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6215-tyt-islamiyet-oncesi-turk-edebiyati-test-coz-768x