8. Sınıf Türkçe LGS Hazırlık: İsimler (Tekrar Notları)
1. İsim Nedir? Kavramsal Tanım
İsim (Ad), varlıkları, kavramları, duygu ve düşünceleri karşılayan kelime türüdür. Tek başlarına bir anlam taşıyan ve cümle içinde özne, nesne, yer tamlayıcısı gibi farklı görevlerde bulunabilen kelimelerdir.
2. İsimlerin Sınıflandırılması
a) Varlıkların Oluşuna Göre İsimler
- Asıl (Temel) İsimler: Kök halinde bulunan ve başka bir kelimeden türememiş isimlerdir. (Örnek: ev, okul, çiçek, su)
- Türemiş İsimler: Bir köke yapım eki getirilerek oluşturulan isimlerdir. (Örnek: gözlükçü, simitçi, evcil, susuz)
- Birleşik İsimler: İki veya daha fazla ismin bir araya gelmesiyle oluşan isimlerdir. (Örnek: hanımeli, buzdolabı, demirbaş, gecekondu)
b) Varlıkların Sayısına Göre İsimler
- Tekil İsimler: Tek bir varlığı karşılayan isimlerdir. (Örnek: araba, insan, masa)
- Çoğul İsimler: Birden fazla varlığı karşılayan isimlerdir. Genellikle -lar, -ler ekleriyle yapılır. (Örnek: arabalar, insanlar, masalar)
- Topluluk Adları: Birden fazla varlığı tek bir isimle karşılayan isimlerdir. Çoğul eki almazlar. (Örnek: ordu, sürü, meclis, aile, deste)
c) Varlıkların Anlamına Göre İsimler
- Somut İsimler: Beş duyu organımızla algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan isimlerdir. (Örnek: rüzgar, toprak, ses, koku, ışık)
- Soyut İsimler: Beş duyu organımızla algılayamadığımız, ancak zihnimizde yer eden kavramları, duygu ve düşünceleri karşılayan isimlerdir. (Örnek: sevgi, korku, akıl, güzellik, umut)
d) Özel İsimler ve Tür (Cins) İsimler
- Özel İsimler: Tek bir varlığı karşılayan, eşi benzeri olmayan isimlerdir. Kişi adları, soyadları, yer adları, dil adları, din adları gibi. (Örnek: Ayşe, Yılmaz, Türkiye, Türkçe, İslam)
- Tür (Cins) İsimler: Aynı türden olan varlıkların her birini karşılayan isimlerdir. (Örnek: kedi, köpek, şehir, kitap, öğrenci)
3. İsim Tamlamaları
Belirtili, belirtisiz, zincirleme ve takısız isim tamlamaları gibi farklı türleri vardır. İsim tamlamaları, bir ismi başka bir isimle açıklayarak veya niteleyerek yeni bir anlam oluşturur.
a) Belirtili İsim Tamlaması
Her iki ögesi de iyelik eki almış tamlamalardır. (Örnek: kalemin ucu, evin kapısı)
b) Belirtisiz İsim Tamlaması
Tamlayan ek almaz, tamlanan iyelik eki alır. (Örnek: çocuk sevinci, okul bahçesi)
c) Zincirleme İsim Tamlaması
En az üç isimden oluşur. İki veya daha fazla isim tamlamasının birbirine bağlanmasıyla oluşur. (Örnek: okul müdür yardımcısının odası)
d) Takısız İsim Tamlaması
Tamlayan ve tamlanan arasında ilgi vardır, ancak tamlayan ilgi zamiri almaz. Genellikle tamlananın neyden yapıldığı veya neye benzediği belirtilir. (Örnek: ipek böceği, demir kapı)
📌 Önemli Notlar ve İpuçları
- İsim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan görevindeki kelimelerin türü her zaman isim olmak zorundadır.
- Topluluk adları, tekil gibi görünse de birden fazla varlığı ifade eder.
- Soyut isimler, genellikle duygu, düşünce, durum bildiren kelimelerdir.
🚀 LGS'de Dikkat Edilmesi Gerekenler
LGS'de isimlerle ilgili sorular genellikle isimlerin sınıflandırılması, tamlamaların bulunması ve doğru kullanılması üzerine yoğunlaşır. Özellikle türemiş ve birleşik isimleri ayırt etmek, özel ve tür isimlerini doğru belirlemek önemlidir.
İsimler, dilimizin temel yapı taşlarındandır. Onları doğru tanımak ve kullanmak, anlatımımızı zenginleştirir.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş bir isim kullanılmıştır?
A) Kitaplarımı çantama koydum.
B) Bahçedeki çiçekler çok güzel açmış.
C) Bu simitçi, her sabah erken kalkar.
D) Evimiz şehrin biraz dışında.
Çözüm 1:
Doğru cevap C seçeneğidir. 'Simitçi' kelimesi, 'simit' köküne '-çi' yapım eki getirilerek türetilmiş bir isimdir. Diğer seçeneklerdeki 'kitaplar', 'bahçe', 'çiçekler', 'evimiz', 'şehir' kelimeleri kök halindedir veya çekim eki almıştır.
Soru 2:
Aşağıdaki isim tamlamalarından hangisi belirtisiz isim tamlamasıdır?
A) Geminin dümeni
B) Çocukların oyuncağı
C) Ormanların kralı
D) Pencerenin camı
Çözüm 2:
Doğru cevap B seçeneğidir. 'Çocukların oyuncağı' belirtili isim tamlamasıdır (tamlayan ek almış). 'Ormanların kralı' belirtili isim tamlamasıdır. 'Pencerenin camı' belirtili isim tamlamasıdır. 'Çocuk sevinci' ise belirtisiz isim tamlamasıdır (tamlayan ek almamış, tamlanan iyelik eki almış). Soru metnindeki seçenekler incelendiğinde, 'çocuk sevinci' gibi bir örnek verilmemiştir. Ancak sorunun mantığına uygun olarak, tamlayanı ek almayan ve tamlananı iyelik eki alan bir tamlama aranmalıdır. Seçeneklerde bu yapıya en yakın olan ve belirtisiz isim tamlaması olabilecek bir örnek bulunmamaktadır. Ancak sorunun yazımında bir hata olduğu varsayılarak, eğer 'çocuk sevinci' gibi bir seçenek olsaydı doğru cevap o olurdu. Mevcut seçenekler arasında, belirtisiz isim tamlaması bulunmamaktadır. Sorunun amacına yönelik bir düzeltme ile, örneğin 'çocuk sevinci' veya 'okul bahçesi' gibi bir seçenek eklenmelidir. Verilen seçenekler arasında en yakın olarak, tamlayan ve tamlananın isim olduğu ve aralarında bir ilgi bulunduğu ancak tamlayanın ek almadığı bir durum aranabilir. Bu durumda seçenekleri yeniden değerlendirelim: A) Geminin dümeni (Belirtili) B) Çocukların oyuncağı (Belirtili) C) Ormanların kralı (Belirtili) D) Pencerenin camı (Belirtili). Soruda bir hata olduğu açıktır. Ancak, eğer soru "Belirtili isim tamlaması değildir?" şeklinde olsaydı, yine de bir hata olurdu. Soruyu doğru kabul ederek, belirtisiz isim tamlaması örneği aradığımızı varsayalım. Bu seçeneklerin hiçbiri belirtisiz isim tamlaması değildir. Bu nedenle, soruda bir yazım hatası olduğunu düşünüyorum. Eğer soru "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtili isim tamlaması vardır?" şeklinde olsaydı, A, B, C, D seçeneklerinin hepsi doğru olurdu. Soruyu tekrar gözden geçirip, belirtisiz isim tamlaması olabilecek bir seçenek ekleyerek yeniden oluşturalım. Düzeltilmiş Soru 2: Aşağıdaki isim tamlamalarından hangisi belirtisiz isim tamlamasıdır? A) Geminin dümeni B) Çocuk sevinci C) Ormanların kralı D) Pencerenin camı. Bu durumda doğru cevap B seçeneğidir. 'Çocuk sevinci' belirtisiz isim tamlamasıdır.
"Kitap okumak, insanın hayal dünyasını zenginleştiren en önemli etkinliktir."
Bu cümledeki isim-fiil (mastar) aşağıdakilerden hangisidir?
B) okumak
C) insanın
D) zenginleştiren
"İsim-fiil eki aldığı hâlde kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı olan sözcüklere kalıcı ad denir."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde kalıcı ad kullanılmıştır?
B) Akşam yemeği için taze ekmek ve kavurma aldık.
C) Soruları dikkatlice okumanız gerekiyor.
D) Spor yapmak zihni dinlendirir.
"Fiil kök veya gövdelerine getirilen -ma, -ış, -mak ekleriyle isim-fiil yapılır."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil kullanılmamıştır?
B) Şiir okuyuşu herkesi mest etti.
C) Yarın erkenden yola çıkacağız.
D) Ders çalışmak başarıyı getirir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-ma / -me" eki, isim-fiil görevi dışında "olumsuzluk eki" olarak kullanılmıştır?
B) Yürüyüş yapmak sağlığa yararlıdır.
C) Dondurma yemeyi çok severim.
D) Kitap okuma alışkanlığı kazandık.
"Onun çocuksu gülüşü hepimizi mutlu etmeye yetmişti."
Bu cümledeki "gülüşü" sözcüğünde bulunan isim-fiil ekinin özdeşi aşağıdakilerin hangisinde vardır?
B) Koşmak en sevdiğim spordur.
C) Elindeki kazmayı yere bıraktı.
D) Annem bize çok güzel bir pasta yapmış.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da" bağlacının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Sen de bizimle sinemaya gelmek ister misin?B) Kitabını okulda unutunca ödevini yapamadı.
C) Yarınki toplantıya Ahmet'de katılacakmış.
D) Bu soruyu çözmek o kadar da zor değilmiş.
"Gülmek, her insanın en doğal hakkıdır." cümlesindeki isim-fiil (mastar) aşağıdakilerden hangisidir?
\[\(\text{Gülmek, her insanın en doğal hakkıdır.}\) \]
B) Her
C) Doğal
D) Hakkıdır
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki"nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Öyle bir bağırdı ki herkes yerinden sıçradı.B) Masadaki kalemleri yavaşça çantasına koydu.
C) Duydumki unutmuşsun gözlerimin rengini.
D) Bizimki yine erkenden yola çıkmış.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim-fiil (mastar) kullanılmıştır?
A) Koşarak yanımıza kadar geldi.B) Kitap okumayı çok seviyorum.
C) Tanıdık bir yüz aradı gözlerim.
D) Gülen çocukları görünce sevindi.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı vardır?
A) Ankara Kalesi'ni ziyaret etmek için sabırsızlanıyordu.B) Dr. Mehmet Bey hastalarıyla yakından ilgileniyor.
C) Haftaya Salı günü matematik sınavımız var.
D) Van Gölü'nün suyu oldukça sodalıdır.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6230-8-sinif-lgs-i-test-coz-yxpj