TYT Türkçe: Sözcükte Yapı - Kök Bilgisi 🚀
Kök Nedir? 🤔
Türkçede bir sözcüğün anlamlı en küçük parçasına kök denir. Kök, sözcüğün temel anlamını taşır ve diğer ekler bu köke eklenerek yeni sözcükler türetilir veya sözcüğün anlamı değiştirilir.
Kök Türleri 📌
Türkçede iki tür kök bulunur:
- İsim Kökleri: Varlıkların, kavramların adlarını bildiren köklerdir. Genellikle tek başlarına kullanıldıklarında bir anlam ifade ederler.
- Fiil Kökleri: İş, oluş, hareket bildiren köklerdir. Fiil kökleri, mastar eki (-mek, -mak) alarak fiil olurlar.
Kök ve Ek Ayrımı Nasıl Yapılır? ✅
Bir sözcüğün kökünü bulmak için şu adımlar izlenir:
- Sözcüğün anlamını düşünün.
- Sözcükten ekleri atarak geriye kalan anlamlı en küçük parçayı bulun.
- Bulduğunuz parçanın isim mi yoksa fiil mi olduğunu belirleyin.
- Eğer fiil kökü ise, mastar ekini (-mek, -mak) getirerek kontrol edin.
Önemli Noktalar 💡
- Kök, sözcüğün anlam bütünlüğünü sağlayan temel ögedir.
- Ekler, köke eklendiğinde sözcüğün anlamını değiştirir veya yeni bir sözcük türetir.
- Kökler, tek heceli olabileceği gibi çok heceli de olabilir.
- Her sözcüğün bir kökü vardır.
Örnek Cümleler ve Kök Analizleri:
- Gözlükçü kelimesinde kök göz'dür (isim kökü).
- Kitaplarımı kelimesinde kök kitap'tır (isim kökü).
- Okuyordu kelimesinde kök oku'dur (fiil kökü, okumak).
- Sevgi kelimesinde kök sev'dir (fiil kökü, sevmek).
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin kökü fiil köküdür?
- A) Gözlük
- B) Sevinç
- C) Bilgi
- D) Kalem
- E) Dağcılık
Sözcüklerin köklerine ayıralım:
- A) Gözlük -> göz (isim kökü)
- B) Sevinç -> sev (fiil kökü, sevmek)
- C) Bilgi -> bil (fiil kökü, bilmek)
- D) Kalem -> kalem (isim kökü)
- E) Dağcılık -> dağ (isim kökü)
Hem B hem de C seçeneğindeki kökler fiil köküdür. Ancak soruda tek bir doğru cevap beklenmektedir. Bu tür durumlarda, genellikle ilk bulunan doğru seçenek veya sorunun bağlamına göre en uygun olanı tercih edilir. Ancak bu soru TYT formatında olsaydı, seçenekler daha net olurdu. İki fiil kökü olduğundan, soruda bir hata olabilir veya daha spesifik bir durum aranıyor olabilir. Eğer sadece bir fiil kökü seçmemiz gerekirse, sev kelimesi doğrudan bir eylem bildirir. Bil kelimesi de eylemdir. Sorunun orijinalinde muhtemelen tek bir fiil kökü içeren seçenek vardı. Bu örnekte, hem sev hem de bil fiil köküdür. Eğer tek bir cevap seçmek zorunda olsaydık, sorunun amacına göre değişirdi. Ancak TYT'de bu tür belirsizlikler olmaz. Bu örnekte, hem sev hem de bil fiil köküdür.
Soru 2:
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, diğerlerinden farklı bir türdedir?
“Bu kitapları okumak bana çok şey öğretti.”
Çözüm:Altı çizili sözcükleri inceleyelim:
- kitapları -> kök: kitap (isim kökü)
- öğretti -> kök: öğret (fiil kökü, öğretmek)
Bu durumda, kitapları kelimesinin kökü isim kökü iken, öğretti kelimesinin kökü fiil köküdür. Dolayısıyla kök türleri farklıdır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından (isim veya fiil) diğerlerinden farklıdır?
A) Kitabın sayfalarını dikkatle inceledi.B) Sorgu memuru sorularını peş peşe sordu.
C) Bencil davranışları yüzünden yalnız kaldı.
D) Sınavda yazım kurallarına dikkat etmelisin.
Aralarında anlam ilişkisi bulunan, hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen köklere "ortak kök" denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük ortak köke örnek gösterilebilir?
B) Bu kutudaki boya artık kurumuş.
C) Denizin kıyısında bir sal duruyordu.
D) Yaz mevsimini çok sevdiğini söyledi.
"Gözlemciler, doğadaki değişimi yakından takip ediyor."
Bu cümledeki "gözlemciler" sözcüğünün kökü ve türü aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
B) Gözlem - İsim kökü
C) Göz - İsim kökü
D) Gözlemci - İsim kökü
Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından (isim veya fiil) diğerlerinden farklıdır?
A) Bu gözlükçü mahallemizin en eski esnafıdır.B) Genç yaşta yazarlık serüvenine atılmıştı.
C) Geceleyin her yer çok sessiz görünüyordu.
D) Yeni aldığı kitaplık odaya çok yakıştı.
Bazı kökler hem isim hem de fiil olarak kullanılabilir. Eğer bu iki kullanım arasında anlam bağı varsa buna "ortak kök" denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük "ortak kök" örneğidir?
B) Evin duvarlarını yeni bir boya ile tazeledik.
C) Denizde yüzmek insana büyük bir huzur veriyor.
D) Bu zorlu yolda hep beraber yürüyeceğiz.
"Başlangıçta her şey çok daha kolay görünüyordu."
Bu cümledeki "başlangıçta" sözcüğünün kökü aşağıdakilerden hangisidir?
B) Baş
C) Başlan-
D) Başlangıç
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü (isim veya fiil olması) bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Bu gözlükçü mahallenin en eski dükkanıdır.B) Genç yaşta yazarlık yapmaya başladı.
C) Yeni aldığı kitaplık odaya çok yakıştı.
D) Uzun bir yolculuk bizi bekliyor.
Bazı sözcükler aralarında anlam ilgisi bulunmak kaydıyla hem isim hem de fiil kökü olarak kullanılabilir. Bu tür köklere "ortak kök" denir.
Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük "ortak kök" özelliğine sahiptir?
B) Bu sorunun cevabını henüz bulamadım.
C) Evin duvarlarını geçen yıl maviye boyadık.
D) Okuldan eve yürüyerek gitmeye karar verdik.
"Yarışmanın sonuçları nihayet açıklandı." cümlesindeki "açıklandı" sözcüğünün kökü ve türü aşağıdakilerden hangisidir?
\[\(\text{açıklandı}\) \]
B) Aç- (Fiil)
C) Açık (İsim)
D) Açıkla- (Fiil)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Kitaptaki soruları dikkatle çözdü.B) Onunla görüşmek için sabırsızlanıyordu.
C) Bahçedeki çiçekler susuz kalmış.
D) Yazgıdan kaçış olmadığını biliyordu.
Türkçede bazı sözcükler hem isim hem de fiil kökü olarak kullanılabilir ve aralarında anlam bağı bulunur. Bunlara "ortak kök" denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük "ortak kök" örneği değildir?
B) Bu yol bizi kasabaya ulaştırır.
C) İki ülke arasındaki barış sağlandı.
D) Yarışmada birinci olmak için çok güreşti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü "yansıma" bir sözcüktür?
A) Dereden gelen şırıltı insanı dinlendiriyor.B) Akşamki ışıltı herkesi büyüledi.
C) Uçak pistten yavaşça havalandı.
D) Sönük bir lambanın altında oturuyordu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?
I. Bu yolculuk beklediğimden uzun sürdü.
II. Yeni bir silgi almam gerekiyor.
III. Yazıcı bozulunca ödevimi çıkaramadım.
IV. Onun bakışı beni çok etkiledi.
B) \( II \)
C) \( III \)
D) \( IV \)
"Ortak kökler, aralarında anlam ilişkisi bulunan hem isim hem fiil olarak kullanılabilen köklerdir."
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ortak kök" kullanılmıştır?
B) Akşamki yemekten sonra çay içtik.
C) Duvarları boyamak için fırça aldık.
D) Yaz tatilinde köye gitmeyi planlıyoruz.
Bir sözcüğün kökü bulunurken, kök ile sözcüğün tamamı arasında mutlaka bir anlam ilişkisi bulunmalıdır.
Buna göre "başladık" sözcüğünün kökü aşağıdakilerden hangisidir?
B) Baş
C) Başa
D) Şal
Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, sözcük türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?
A) Bahçedeki çiçeklerin kokusu tüm sokağı sarmıştı.B) Sınavdaki soruları çözmek için çok uğraştı.
C) Kitaplıktaki romanların hepsini tek tek inceledi.
D) Gözlüklerini masanın üzerinde unutunca geri döndü.
Bazı kökler hem isim hem de fiil olarak kullanılabilir. Eğer bu iki kullanım arasında anlam bağı varsa buna "ortak kök" (kökteş), anlam bağı yoksa "sesteş kök" denir.
Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ortak kök" kullanılmıştır?
B) Elindeki boya ile duvarı bir güzel boyadı.
C) Çay kenarında oturup biraz dinlendiler.
D) Yüzünde kocaman bir gülümseme vardı.
"Öğrenciler, okulun bahçesinde tören için toplandılar."
Bu cümledeki "toplandılar" sözcüğünün kökü ve türü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
B) Toplan- (Fiil kökü)
C) Top (İsim kökü)
D) Topla- (İsim kökü)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6291-tyt-sozcukte-yapi-kok-test-coz-q8dh