✨ Konuları Gir, Yapay Zeka Saniyeler İçinde Sınavını Üretsin!

8. Sınıf (Lgs) Ünlü türemesi Test Çöz

SORU 1

"Bir" sözcüğüne "-cik" eki getirildiğinde sözcük "biricik" halini alır ve araya "i" ünlüsü girer. Bu ses olayına "ünlü türemesi" denir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesine örnek bir kullanım vardır?

A) Sıcacık çayını yudumlarken gazetesini okuyordu.
B) Daracık yollardan geçerek köye vardık.
C) Ufacık bir kutunun içine dünyaları sığdırmış.
D) Küçücük bir çocuk parkta oyun oynuyordu.

Açıklama:
"Daracık" sözcüğünün kökü "dar"dır. Bu sözcüğe "-cık" eki getirildiğinde "dar-a-cık" şeklinde "a" ünlüsü türemiştir. A, C ve D şıklarındaki "sıcacık", "ufacık" ve "küçücük" kelimelerinde ise "k" ünsüzü düştüğü için "ünsüz düşmesi" ses olayı gerçekleşmiştir.

Bu Sınavı paylaş: WhatsApp Facebook X (Twitter)

Soru Listesi 0/10

Cevaplanmış

Boş

🔄 Sınavı Sıfırla

8. Sınıf Türkçe Dil Bilgisi Kampı: Ses Olayları Tekrarı

📌 Ünlü Türemesi

Bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde veya kelimenin kendisi ünlüyle başladığında, kelime kökünde bulunmayan bir ü （ı, i, u, ü） ünlüsünün türemesi olayıdır. Bu olay genellikle isimlerin küçültme ekleriyle veya bazı yapım ekleriyle kullanılması durumunda görülür.

Örnekler:
kahve + -cik\(=\)kahvecik (burada 'i' türemiştir.)
bir + -az\(=\)biraz (burada 'a' türemiştir.)
on + -ar\(=\)onar (burada 'a' türemiştir.)

💡 Dikkat: Ünlü türemesi, kelimenin kökünde olmayan bir ünlünün sonradan eklenmesiyle oluşur. Bazı kelimelerde bu durum, kelimenin orijinal hali gibi algılanabilir ancak ekleme sonrası ortaya çıkar.

💡 Ünlü Düşmesi (Ünlü Kaybı)

Bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde, kelimenin kökündeki son ünlünün düşmesi olayıdır. Bu durum genellikle iki heceli kelimelerde ve bazı eklerde daha sık görülür.

Örnekler:
alın + -ım\(=\)alnım (Burada 'ı' ünlüsü düştü.)
oğul + -u\(=\)oğlu (Burada 'u' ünlüsü düştü.)
burun + -u\(=\)burnu (Burada 'u' ünlüsü düştü.)
demir + -i\(=\)demiri (Burada 'i' ünlüsü düştü.)

✅ Ünlü Düşmesinin Alt Türleri:

Yapım Ekiyle Düşme: oyna-mak → oynamak, sara-lamak → saralamak
Ek Ekiyle Düşme: alın-ım → alnım, gönül-ü → gönlü
Bileşik Kelimelerde Düşme: ne + icin → neden, süt + emdi → sütlemdi

🚀 Ünlü Daralması

-a, -e ünlüleriyle biten fiillere -yor eki getirildiğinde, bu ünlüler ı, i, u, ü gibi dar ünlülere dönüşür. Bu durum, konuşma dilinde daha yaygın olmakla birlikte yazı dilinde de kabul görür.

Örnekler:
başla + -yor\(=\)başluyor (Burada 'a' ünlüsü 'u'ya daraldı.)
bekle + -yor\(=\)beklüyor (Burada 'e' ünlüsü 'ü'ye daraldı.)
anla + -yor\(=\)anluyor (Burada 'a' ünlüsü 'u'ya daraldı.)

💡 Not: Bu daralma, fiilin bildirdiği işin şimdiki zamanda yapıldığını gösteren -yor ekiyle gerçekleşir.

⭐ Pekiştirme

Genellikle sıfatları veya zarfları daha güçlü bir şekilde ifade etmek amacıyla kullanılan bir yöntemdir. İki şekilde yapılır:

Ünsüz Tekrarıyla Pekiştirme: Kelimenin ilk hecesindeki ilk ünsüzü ile 'e' ünlüsünü alarak kelimenin başına eklenmesiyle yapılır.
Örnekler:
kırmızı → kıpkırmızı
yeşil → yeşil
mavi → mavi
dolusu → dolusu

'm' Ünsüzüyle Pekiştirme: Kelimenin başına 'm' ünsüzünün eklenmesiyle yapılır. Bu genellikle daha az kullanılır.
Örnekler:
masmavi (mavi kelimesinin pekiştirilmiş hali)
çepçevre (çevre kelimesinin pekiştirilmiş hali)

✅ Önemli Not: Pekiştirme, kelimenin anlamını güçlendirmek için yapılır ve genellikle sıfatlarda görülür.

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

Soru 1:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine örnek yoktur?

A) Burnum çok kaşınıyor.

B) Kalbim hızla çarpıyordu.

C) Gönlü kırılmıştı.

D) Omuzunda ağır bir yük vardı.

Çözüm 1:

Bu soruda ünlü düşmesi olan kelimeleri bulmamız gerekiyor.

A şıkkında 'burnum' kelimesi 'burun' + '-um' ekinden oluşmuş ve 'u' ünlüsü düşmüştür.
B şıkkında 'kalbim' kelimesi 'kalp' + '-im' ekinden oluşmuş ve burada ünlü düşmesi yoktur. (Burada 'p' ünsüzü yumuşaması olmuştur.)
C şıkkında 'gönlü' kelimesi 'gönül' + '-ü' ekinden oluşmuş ve 'ü' ünlüsü düşmüştür.
D şıkkında 'omzunda' kelimesi 'omuz' + '-u' + '-nda' eklerinden oluşmuş ve 'u' ünlüsü düşmüştür.

Bu nedenle, ünlü düşmesine örnek olmayan şık B'dir.

Soru 2:

Aşağıdaki kelimelerden hangisinde ünlü türemesi vardır?

A) Gözlük

B) Kahvecik

C) Kitaplık

D) Pencerecik

Çözüm 2:

Ünlü türemesi, kelime kökünde olmayan bir ünlünün sonradan eklenmesiyle oluşur.

A şıkkında 'gözlük' kelimesi 'göz' + '-lük' ekinden oluşmuştur, ünlü türemesi yoktur.
B şıkkında 'kahvecik' kelimesi 'kahve' + '-cik' ekinden oluşmuş ve 'i' ünlüsü türemiştir.
C şıkkında 'kitaplık' kelimesi 'kitap' + '-lık' ekinden oluşmuştur, ünlü türemesi yoktur.
D şıkkında 'pencerecik' kelimesi 'pencere' + '-cik' ekinden oluşmuş ve 'i' ünlüsü türemiştir.

Bu nedenle, ünlü türemesi olan şıklar B ve D'dir. Ancak soruda tek bir şık istendiği için, en belirgin örnek B şıkkıdır. (Soruda bir hata olabilir, iki doğru cevap var.)

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesi gerçekleşmiş bir sözcük yoktur?

A) Gencecik yaşında hayatın tüm yükünü omuzlamıştı.
B) Azıcık aşım, ağrısız başım diyerek yaşıyordu.
C) Sapasağlam duran bu bina depremde hiç hasar almadı.
D) Büyükçe bir bahçesi olan evde huzurla oturuyorlardı.

Bazı pekiştirilmiş sözcüklerde de ünlü türemesi görülebilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya uygun bir örnek bulunmaktadır?

A) Dümdüz yolda ilerlerken aniden karşımıza bir geyik çıktı.
B) Masmavi denizin kıyısında saatlerce oturduk.
C) Güpegündüz sokağın ortasında hırsızlık yapmışlar.
D) Kapkara bulutlar gökyüzünü tamamen kaplamıştı.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde pekiştirmeli bir sözcük kullanılmıştır?

A) Bahçedeki çiçekler mis gibi kokuyordu.
B) Bugün gökyüzü masmavi görünüyordu.
C) Çocuklar koşa koşa yanımıza geldi.
D) Elindeki kitabı yavaşça masaya bıraktı.

Pekiştirmeli sözcükler cümlede sıfat veya zarf görevinde kullanılabilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde pekiştirmeli sözcük, diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?

A) Tertemiz bir sayfa açarak işe başladı.
B) Dümdüz yolda ilerlerken aniden durdu.
C) Sınavdan sonra her şeyi apaçık anlattı.
D) Mosmor gözleriyle bize bakıyordu.

Bazı pekiştirmeli sözcükler oluşturulurken "m, p, r, s" ünsüzlerinden sonra araya bir ünlü harf (a, e) girebilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala örnek bir kullanım vardır?

A) Kapkara bulutlar gökyüzünü kapladı.
B) Sapasağlam bir iradeye sahipti.
C) Bembeyaz karlar her yeri örttü.
D) Yemyeşil ormanlarda huzur bulduk.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

A) Kitap okumayı çok seviyorum.
B) Yarın erkenden yola çıkacağız.
C) Göğsü heyecandan hızlıca çarpıyordu.
D) Bahçedeki çiçekleri suladık.

Bazı sözcükler ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlü düşer.

Buna göre aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde bu kurala örnek bir kullanım vardır?

A) Kapının kolu kırılmıştı.
B) Aklı bir karış havada geziyor.
C) Yolu bulmakta zorlandık.
D) Gözü hiçbir şeyi görmüyordu.

"Sarı" sözcüğü "-ar" yapım ekini aldığında "sararmak" şeklinde yazılır ve türetilirken ünlü kaybına uğrar.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu örnektekine benzer şekilde "türetilirken" ünlü düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

A) Olayın aslı sonunda ortaya çıktı.
B) Karnı ağrıdığı için doktora gitti.
C) Çevresi kalabalık bir insandı.
D) Ağzında küçük bir yara çıkmıştı.

10)

Türkçede sonu "a" veya "e" geniş ünlüleriyle biten fiillere "-yor" eki getirildiğinde, bu ünlüler daralarak "ı, i, u, ü" seslerine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" adı verilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala örnek olabilecek bir sözcük kullanılmıştır?

A) Her sabah parkta yarım saat koşuyor.
B) Kitap okumayı çok sevdiğini söylüyor.
C) Akşam yemeği için masayı hazırlıyor.
D) Yarınki sınav için erkenden uyuyor.

Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun

https://yazili.eokultv.com/test/6321-8-sinif-lgs-unlu-turemesi-test-coz-sca4