TYT Türkçe: Zarf-Fiil (Bağ-Fiil) Konu Notları
Zarf-Fiil Nedir?
Zarf-fiiller, fiil kök veya gövdelerine getirilen eklerle fiilimsileri oluşturur. Bu fiilimsiler, cümlede zarf görevinde kullanılır ve cümlenin anlamını tamamlar. Bu nedenle onlara zarf-fiil veya bağ-fiil denir. Zarf-fiiller, eylemin ne zaman, nasıl, ne şekilde yapıldığı gibi durumları belirterek cümleye zaman veya durum anlamı katarlar. Tek başlarına kullanıldıklarında isim, sıfat gibi çekimlenebilirler ancak cümlenin bütününde zarf tümleci olurlar. 💡 Zarf-fiiller kip ve şahıs eki almazlar.
Zarf-Fiil Ekleri ve Kullanımları
Türkçede zarf-fiil yapımında kullanılan başlıca ekler şunlardır:
- -ken: Fiilin yapıldığı sırada başka bir eylemin de yapıldığını gösterir.
- Örnek: Uyumaktayken telefonum çaldı.
- Örnek: Kitap okurken çok huzurlu hissediyorum.
- -alı / -eli: Fiilin yapıldığı zamandan bu yana geçen süreyi ifade eder.
- Örnek: Bu şehirden aynalı tam \(5\) yıl oldu.
- Örnek: Seni göreli halim perişan oldu.
- -dıkça / -dikçe: Fiilin yapılmasıyla birlikte başka bir eylemin de gerçekleştiğini veya gerçekleşebileceğini anlatır.
- Örnek: Hava soğudukça montumu giydim.
- Örnek: Başarın arttıkça mutluluğum da arttı.
- -ınca / -ince: Bir eylemin gerçekleşmesiyle bir başka eylemin de gerçekleştiğini, sebep-sonuç ilişkisini belirtir.
- Örnek: Eve gelince hemen çay demledim.
- Örnek: Kapıyı açınca yüzündeki ifadeyi gördüm.
- -ıp / -ip, -ıp / -ip: Fiillerin peş peşe yapıldığını veya birinin diğerine neden olduğunu anlatır.
- Örnek: Koşup yorulmuştu.
- Örnek: Çantayı alıp dışarı çıktı.
- -arak / -erek: Fiilin yapılış biçimini veya nedenini belirtir.
- Örnek: Çocuklar koşarak parka gittiler.
- Örnek: Bana bakarak gülümsedi.
- -madan / -meden: Eylemin yapılmadığını, yapılmadan bir başka eylemin gerçekleştiğini belirtir.
- Örnek: Söylemeden çekip gitti.
- Örnek: Çalışmadan başarılı olamazsın.
- -maksızın / -meksizin: Genellikle olumsuzluk belirten ve bir eylemin yapılmadan başka bir eylemin gerçekleştiğini gösteren zarf-fiildir.
- Örnek: Gerekçesini açıklamaksızın istifa etti.
- Örnek: Durmaksızın çalışıyordu.
- -dığında / -diğinde: Bir eylemin gerçekleştiği zamanı belirtir.
- Örnek: Yetiştiğinde herkes onu alkışladı.
- Örnek: Uyandığında güneş doğmuştu.
Önemli Noktalar
📌 Zarf-fiiller, oluşturdukları söz öbeklerinde zarf tümleci görevi görürler. Bu öbekler genellikle fiilimsiyle başlayan ve fiilimsiyle biten bir yapıdadır.
📌 Bazı zarf-fiil ekleri (-dık, -ecek, -miş) sıfat-fiil ekleriyle aynıdır. Cümledeki kullanımlarına bakılarak sıfat-fiil mi yoksa zarf-fiil mi oldukları ayırt edilmelidir. Örneğin, "Okunduk kitaplar rafa kaldırıldı." cümlesinde okunduk sıfat-fiildir. Ancak, "Kitabı okudukça daha çok sevdim." cümlesinde okudukça zarf-fiildir.
📌 Zarf-fiillerle kurulan cümleler genellikle bir durum veya zaman bildirir.
| Ek | Anlamı | Örnek Cümle |
|---|---|---|
| -ken | Eşzamanlılık | Sen gelirken ben ders çalışıyordum. |
| -alı | Başlangıçtan bu yana | Bu işe başladığımdan beri çok şey öğrendim. |
| -dıkça | Devamlılık, artış | Zaman geçtikçe her şey değişir. |
| -ınca | Sebep-sonuç, zaman | Eve varınca haber ver. |
| -ıp | Sıralama, neden-sonuç | Kitabı okuyup kapattı. |
| -arak | Durum, biçim | Çocuklar koşarak bahçeye çıktılar. |
| -madan | Yapılmama durumu | Dinlenmeden çalıştım. |
| -maksızın | Yapılmadan | Sormaksızın içeri girdi. |
| -dığında | Zaman | Gördüğünde çok şaşırdı. |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil kullanılmamıştır?
A) Çocuklar parkta oynarken gülerlerdi.
B) Sınavı kazanınca hepimiz çok sevindik.
C) Bu projeyi yaparak hem öğrendim hem de para kazandım.
D) Seni görmeden gitmek istemiyorum.
E) Elindeki kitap çok ilginçti.
Çözüm 1:
Bu soruda zarf-fiil eklerini ve kullanımlarını hatırlamalıyız. A şıkkında 'oynarken' (-ken), B şıkkında 'kazanınca' (-ınca), C şıkkında 'yaparak' (-arak), D şıkkında 'görmeden' (-meden) zarf-fiildir. E şıkkındaki 'kitap' kelimesi bir isimdir ve önündeki 'elindeki' kelimesi de sıfat-fiil (yapısı: el-in-de-ki) olarak kullanılmıştır. Dolayısıyla zarf-fiil yoktur. ✅ Cevap: E
Soru 2:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil, cümleye zaman anlamı katmıştır?
A) Çocuk ağlayarak annesini çağırdı.
B) Çalışmaksızın başarılı olmak mümkün değildir.
C) Hava kararınca eve döndük.
D) Söyleyerek kendini haklı çıkarmaya çalışıyordu.
E) Uyumadan önce kitap okurum.
Çözüm 2:
Zarf-fiiller cümleye durum veya zaman anlamı katabilir. A, D şıklarında zarf-fiiller durum anlamı katmaktadır. B şıkkındaki zarf-fiil olumsuzluk ve durum belirtir. C şıkkında 'kararınca' kelimesi, 'eve dönme' eyleminin ne zaman gerçekleştiğini belirtir, yani zaman anlamı katar. E şıkkında ise 'uyumadan' zarf-fiili, 'kitap okuma' eyleminin ne zaman yapıldığını değil, yapılmadan önceki durumu belirtir, yani dolaylı bir zaman anlamı vardır ancak C şıkkındaki kadar belirgin değildir. 🚀 Cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf fiil kullanılmıştır?
A) Çalışan öğrenciler her zaman başarılı olur.B) Kitap okumak, insanı geliştiren bir eylemdir.
C) Misafirler geldiğinde herkes çok sevinmişti.
D) Yemek yapmayı bilmeyenler kursa gidebilir.
Bugün erken kalkıp kahvaltımı yaptıktan sonra koşarak işe gittim. Acele etsem de biraz geciktim ve müdürle göz göze gelince utandım. Hızlıca yerime oturup işime başladım.
A) 2B) 3
C) 4
D) 5
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf fiil kullanılmamıştır?
A) Onu görür görmez aklıma eski anılarım geldi.B) Gülerek yanıma geldi ve bana sarıldı.
C) Sınavı kazanmak için çok çabalamak gerekiyor.
D) Yağmur yağınca tüm planlarımız suya düştü.
“Düşe kalka bu yolları aştık.” cümlesindeki zarf fiil, cümleye hangi anlamı katmıştır?
A) NedenB) Amaç
C) Zaman
D) Durum
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili kelime zarf fiil değildir?
A) Bu konuyu *çalışırken* notlar almayı unutma.B) Toplantı *bitince* hemen çıkışa yöneldik.
C) Derslerimi *bitirip* dışarı çıkacağım.
D) Bana *gelen* mektupları henüz okuyamadım.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf fiil kullanılmamıştır?
A) Yolda yürürken bir arkadaşına rastladı.B) Hava kararır kararmaz evden ayrıldı.
C) Ödevini bitirmeden uyumak istemedi.
D) Okul bahçesinde top oynayan çocuklar vardı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'durum' anlamı katan bir zarf fiil bulunmaktadır?
A) Güneş doğunca yola çıktılar.B) Şarkı söyleyerek insanları eğlendirdi.
C) Film bitmeden salondan ayrılmayın.
D) Çocukluğundan beri bu kasabada yaşar.
“Yola çıkalı saatler oldu, henüz oraya varamadık.” cümlesindeki zarf fiil aşağıdakilerden hangisidir?
A) yolaB) çıkalı
C) saatler
D) varamadık
“Gülerek, koşarak ve oynayarak geçirdiğimiz o güzel günler geride kaldı.” cümlesinde kaç tane zarf fiil vardır?
A) 1B) 2
C) 3
D) 4
“Deniz kenarında oturup dalgaların sesini dinlerken içim huzur doldu.” cümlesinde kullanılan zarf fiiller hangi seçenekte doğru verilmiştir?
A) oturup, dinlerkenB) kenarında, huzur
C) oturup, doldu
D) dalgaların, dinlerken
"Gelirken ekmek almayı unutma." cümlesindeki zarf fiil aşağıdakilerden hangisidir?
A) GelirkenB) ekmek
C) almayı
D) unutma [E] cümlesindeki
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf fiil bulunmamaktadır?
A) Eve gelir gelmez uyudu.B) Çocuklar oynaya oynaya yoruldu.
C) Ders çalışırken not aldı.
D) Yorgunluğunu gidermek için uyudu. [E] Kitap okuyalı çok oldu.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf fiil cümleye 'durum' anlamı katmıştır?
A) Hava kararınca eve döndük.B) Kitap okudukça yeni şeyler öğrendi.
C) Çocuklar koşarak yanımıza geldi.
D) Sen gideli çok oldu. [E] Yemek yaparken elini kesti.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla zarf fiil kullanılmıştır?
A) Güler yüzlü insanlar her zaman sevilir.B) Koşarak gittiği yerden dönmedi.
C) Ders çalışırken müzik dinlemeyi severdi.
D) Eve gelir gelmez uyuyakaldı, dinlenmeden işine devam etti. [E] Oturur oturmaz not almaya başladı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf fiil bulunmamaktadır?
A) Ağlaya ağlaya gözleri şişti.B) Güler yüzlü insanlar her zaman sevilir.
C) Konuşur konuşmaz salondan ayrıldı.
D) Eve gelirken markete uğradı. [E] Kitabı okudukça yeni bilgiler ediniyor.
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/639-tyt-zarf-fiil-test-coz-1771527721