TYT Fizik - Kapsamlı Ders Notları
Temel ve Türetilmiş Nicelikler
Fizikte nicelikler, ölçülebilirliklerine göre iki ana gruba ayrılır:
- Temel Nicelikler: Başka nicelikler cinsinden ifade edilemeyen, temel alınan niceliklerdir. Uluslararası Birim Sistemi (SI) 'nde 7 temel nicelik vardır.
- Türetilmiş Nicelikler: Temel nicelikler kullanılarak matematiksel işlemlerle elde edilen niceliklerdir.
Skaler ve Vektörel Nicelikler
Nicelikler, yön bilgisine göre de sınıflandırılır:
- Skaler Nicelikler: Sadece büyüklükleri ile ifade edilen niceliklerdir. (Örnek: Kütle, zaman, sıcaklık, enerji)
- Vektörel Nicelikler: Hem büyüklükleri hem de yönleri ile ifade edilen niceliklerdir. (Örnek: Kuvvet, hız, ivme, yer değiştirme)
Vektörler
Vektörler, başlangıç noktası, yönü ve büyüklüğü olan geometrik nesnelerdir. Gösterimlerinde ok kullanılır. Vektörel nicelikleri temsil ederler.
- Vektör Toplama: Uç uca ekleme veya paralelkenar yöntemi ile yapılır.
- Vektör Çıkarma: Bir vektörün tersi ile toplama şeklinde yapılır.
Doğadaki Temel Kuvvetler
Doğada dört temel kuvvet vardır:
- Kütle Çekim Kuvveti: Kütleli cisimler arasındaki çekim kuvvetidir. (Zayıf ama uzun menzilli)
- Elektromanyetik Kuvvet: Yüklü parçacıklar arasındaki etkileşimdir. (Güçlü ve uzun menzilli)
- Zayıf Nükleer Kuvvet: Radyoaktif bozunmalarda rol oynar. (Çok kısa menzilli)
- Güçlü Nükleer Kuvvet: Atom çekirdeğindeki proton ve nötronları bir arada tutar. (En güçlü ama çok kısa menzilli)
Hareket ve Hareket Türleri
Bir cismin konumunun zamanla değişmesine hareket denir.
- Durgun Haldeki Cisimler: Konumları zamanla değişmeyen cisimlerdir.
- Hareketli Cisimler: Konumları zamanla değişen cisimlerdir.
Hareket Türleri
- Öteleme Hareketi: Cismin tüm noktalarının aynı anda aynı doğrultuda yer değiştirmesidir. (Örn: Araba hareketi)
- Dönme Hareketi: Bir eksen etrafında yapılan harekettir. (Örn: Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi)
- Titreşim Hareketi: Bir denge noktası etrafında ileri geri yapılan salınım hareketidir. (Örn: Yay sarkacı)
- Dalga Hareketi: Enerjinin madde aracılığıyla veya boşlukta yayılmasıdır. (Örn: Ses dalgaları, su dalgaları)
📌 Önemli Kavramlar Tablosu
| Nicelik | Tür (Skaler/Vektörel) | Temel/Türetilmiş | SI Birimi |
|---|---|---|---|
| Kütle | Skaler | Temel | \(kg\) |
| Zaman | Skaler | Temel | \(s\) |
| Sıcaklık | Skaler | Temel | \(K\) |
| Uzunluk | Skaler | Temel | \(m\) |
| Hız | Vektörel | Türetilmiş | \(m/s\) |
| Kuvvet | Vektörel | Türetilmiş | \(N\) |
| Enerji | Skaler | Türetilmiş | \(J\) |
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek 1:
K noktasından L noktasına giden bir aracın yer değiştirmesi \(10\) m ise, aldığı yol kaç metredir?
Çözüm: Yer değiştirme, başlangıç ve bitiş noktaları arasındaki en kısa mesafedir ve vektörel bir niceliktir. Alınan yol ise cismin izlediği yörüngenin uzunluğudur ve skaler bir niceliktir. Eğer araç düz bir çizgide \(10\) m gitmişse, aldığı yol da \(10\) m olur. Ancak, eğer araç L noktasına farklı bir yoldan ulaşmışsa (örneğin L'ye varmadan geri dönüp tekrar L'ye gelmişse), aldığı yol \(10\) m'den fazla olabilir. Soruda ek bilgi verilmediği için, en basit senaryoyu düşünerek aracın düz bir çizgide gittiğini varsayalım. Bu durumda alınan yol \(10\) metredir.
Cevap: \(10\) m
Örnek 2:
Aynı büyüklükteki \(\vec{F_1}\) ve \(\vec{F_2}\) kuvvetleri zıt yönlerde uygulanırsa, bileşke kuvvet kaç \(F\) olur?
Çözüm: İki vektörel niceliğin zıt yönlerde olması durumunda bileşkesini bulmak için çıkarma işlemi yapılır. Kuvvetlerin büyüklükleri eşit ve zıt yönlü oldukları için, birbirlerini götürürler. Eğer \(F_1 = F_2 = F\) ise, \(\vec{F_{bileşke}} = \vec{F_1} - \vec{F_2}\) olur. Vektörel olarak zıt oldukları için, büyüklükleri \(F - F = 0\) olur.
Cevap: \(0\) \(F\)
Fizikte büyüklükler temel ve türetilmiş olmak üzere ikiye ayrılır. Buna göre, aşağıda verilen niceliklerden hangisi temel bir büyüklüktür?
A) KuvvetB) Enerji
C) Zaman
D) Hız
Fiziksel nicelikler skaler ve vektörel olarak sınıflandırılabilir. Buna göre, aşağıdaki niceliklerden hangisi vektörel bir büyüklüktür?
A) KütleB) Yer değiştirme
C) Sıcaklık
D) Hacim
Doğadaki temel kuvvetler ile ilgili olarak, menzili çok kısa olmasına rağmen şiddeti en büyük olan kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?
A) Güçlü Nükleer KuvvetB) Elektromanyetik Kuvvet
C) Zayıf Nükleer Kuvvet
D) Kütle Çekim Kuvveti
Bir cismin bir doğru boyunca konumunun değişmesiyle yaptığı harekete ne ad verilir?
A) Dönme hareketiB) Titreşim hareketi
C) Öteleme hareketi
D) Çembersel hareket
Aynı doğrultulu ve zıt yönlü iki vektörün büyüklükleri \( 12 \text{ N} \) ve \( 5 \text{ N} \) olarak verilmiştir. Bu iki vektörün bileşkesinin büyüklüğü \( R \) kaç N olur?
\[ R \(=\) |F_1 - F_2| \]
B) \( 12 \)
C) \( 17 \)
D) \( 60 \)
Fizikte büyüklükler ölçülme yöntemlerine göre temel ve türetilmiş olmak üzere ikiye ayrılır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi temel bir büyüklüktür?
B) Kuvvet
C) Zaman
D) Hız
Fiziksel nicelikler skaler ve vektörel olarak sınıflandırılabilir. Skaler büyüklükler sadece sayı ve birimle ifade edilebilirken, vektörel büyüklüklerin tam olarak tanımlanabilmesi için yön bilgisinin de verilmesi gerekir.
Buna göre, aşağıdaki niceliklerden hangisi vektörel bir büyüklüktür?
B) İvme
C) Kütle
D) Sıcaklık
Doğada maddelerin birbirleriyle etkileşimini sağlayan dört temel kuvvet bulunmaktadır.
Bu kuvvetlerin şiddet bakımından en güçlüden en zayıfa doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
B) Kütle Çekim > Güçlü Nükleer > Elektromanyetik > Zayıf Nükleer
C) Elektromanyetik > Güçlü Nükleer > Zayıf Nükleer > Kütle Çekim
D) Güçlü Nükleer > Zayıf Nükleer > Elektromanyetik > Kütle Çekim
Bir cismin yaptığı hareket türleri ile ilgili olarak verilen;
I. Saatin yelkovanının hareketi
II. Keman telinin hareketi
III. Düz yolda ilerleyen otomobilin hareketi
örneklerinden hangileri titreşim hareketine örnektir?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
Bir hareketli, yarıçapı \( r = 10 \) metre olan çembersel bir pistin yarısını 5 saniyede katediyor.
Buna göre hareketlinin bu süre zarfındaki ortalama sürati kaç \( m/s \) 'dir? ( \( π = 3 \) alınız.)
B) \( 6 \)
C) \( 8 \)
D) \( 10 \)
Fizikteki büyüklükler ölçülürken kullanılan birim sistemine göre bazı büyüklükler temel, bazıları ise türetilmiştir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi temel bir büyüklüktür?
B) Sürat
C) Sıcaklık
D) Kuvvet
Fiziksel nicelikler yönlü olup olmamalarına göre skaler ve vektörel olarak sınıflandırılır.
Buna göre, aşağıdaki niceliklerden hangisi vektörel bir büyüklüktür?
B) Zaman
C) Kütle
D) Basınç
Doğadaki temel kuvvetler ile ilgili olarak; menzili sonsuz olan, atom altı parçacıklardan galaksilere kadar tüm evrende etkili olan ve kütlelerin birbirini çekmesiyle oluşan kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?
A) Güçlü Nükleer KuvvetB) Zayıf Nükleer Kuvvet
C) Elektromanyetik Kuvvet
D) Kütle Çekim Kuvveti
Bir hareketlinin seçilen bir referans noktasına göre konumunun zamanla değişmesine hareket denir.
Buna göre, bir sarkaçlı saatin sarkacının yaptığı hareket türü aşağıdakilerden hangisidir?
B) Titreşim
C) Dönme
D) Düzgün Doğrusal Hareket
Aynı düzlemde bulunan ve başlangıç noktaları çakışık olan, aralarındaki açı \( 90^\circ \) olan iki kuvvetin büyüklükleri \( 3\text{ N} \) ve \( 4\text{ N} \) 'dur.
Bu iki kuvvetin bileşkesinin büyüklüğü kaç \( \text{N} \) 'dur?
B) \( 5 \)
C) \( 7 \)
D) \( 12 \)
Fizikteki nicelikler ölçülme yöntemlerine göre temel ve türetilmiş olarak ikiye ayrılır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi temel bir niceliktir?
B) Enerji
C) Sıcaklık
D) Hız
Fiziksel nicelikler skaler ve vektörel olmak üzere iki grupta incelenir.
Aşağıdaki niceliklerden hangisi vektörel bir büyüklüktür?
B) Yer Değiştirme
C) Zaman
D) Sürat
Doğada dört temel kuvvet bulunmaktadır. Bu kuvvetlerin şiddetleri ve menzilleri birbirinden farklıdır.
Buna göre, atom çekirdeğindeki proton ve nötronları bir arada tutan en şiddetli kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?
B) Elektromanyetik Kuvvet
C) Zayıf Nükleer Kuvvet
D) Güçlü Nükleer Kuvvet
Bir cismin konumunun zamanla değişmesine hareket denir. Hareket; öteleme, dönme ve titreşim olarak sınıflandırılabilir.
Buna göre, bir gitar teline vurulduğunda telin yaptığı hareket türü aşağıdakilerden hangisidir?
B) Titreşim
C) Dönme
D) Sadece Öteleme
Bir sporcu, doğrusal bir pistte önce doğu yönünde \( 60 \) metre, daha sonra batı yönünde \( 20 \) metre koşuyor.
Bu sporcunun yaptığı yer değiştirmenin büyüklüğü kaç metredir?
B) \( 60 \)
C) \( 80 \)
D) \( 100 \)
Fizikteki büyüklükler ölçülme yöntemlerine göre temel ve türetilmiş olmak üzere iki gruba ayrılır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi temel bir büyüklüktür?
B) Enerji
C) Sıcaklık
D) Hız
Fiziksel nicelikler yön bilgisi içerip içermediklerine göre skaler ve vektörel olarak sınıflandırılır.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi vektörel bir niceliktir?
B) Yer değiştirme
C) Zaman
D) Sürat
Doğadaki temel kuvvetler ile ilgili olarak;
I. Güçlü nükleer kuvvet
II. Elektromanyetik kuvvet
III. Kütle çekim kuvveti
verilen kuvvetlerden hangilerinin menzili sonsuzdur?
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
Bir cismin bir nokta etrafında gidip gelme hareketi yapmasına titreşim hareketi denir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi titreşim hareketine örnek olarak verilebilir?
B) Dalından düşen elmanın hareketi
C) Sazın teline vurulduğunda telin hareketi
D) Virajı dönen arabanın hareketi
Aynı doğrultu üzerinde bulunan iki kuvvetten \( F_1 = 12 \) N doğu yönünde, \( F_2 = 5 \) N batı yönündedir.
Bu iki kuvvetin bileşkesinin büyüklüğü kaç N olur?
B) \( 10 \)
C) \( 12 \)
D) \( 17 \)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6390-tyt-temel-ve-turetilmis-nicelikler-sinif-skaler-ve-vektorler-nicelikler-vektorler-sinif-dogadaki-temel-kuvvetler-hareket-ve-hareket-turleri-test-coz-lv8m