TYT Fizik: Temel Kavramlar ve Hareket
Temel ve Türetilmiş Nicelikler
Fizikte nicelikler, ölçülebilirliklerine göre ikiye ayrılır:
- Temel Nicelikler: Başka nicelikler cinsinden ifade edilemeyen, temel kabul edilen niceliklerdir. Uluslararası Birim Sistemi (SI) 'ne göre 7 temel nicelik vardır.
- Türetilmiş Nicelikler: Temel nicelikler kullanılarak matematiksel işlemlerle elde edilen niceliklerdir.
Skaler ve Vektörel Nicelikler
Nicelikler, ifade ediliş biçimlerine göre de sınıflandırılır:
- Skaler Nicelikler: Yalnızca büyüklükleri ile ifade edilen niceliklerdir. (Örnek: Kütle, Zaman, Sıcaklık)
- Vektörel Nicelikler: Hem büyüklükleri hem de yönleri ile ifade edilen niceliklerdir. (Örnek: Hız, Kuvvet, Yer değiştirme)
Vektörler
Vektörler, yönlü doğru parçalarıdır ve başlangıç noktası, bitiş noktası, yönü ve büyüklüğü ile tanımlanırlar. Vektörler genellikle oklarla gösterilir. Başlangıç noktası ve bitiş noktası aynı olan vektöre sıfır vektörü denir.
Doğadaki Temel Kuvvetler
Doğada dört temel kuvvet vardır:
- Kütle Çekim Kuvveti: Kütleli cisimler arasındaki çekim kuvvetidir. Sonsuz menzillidir ancak çok zayıftır.
- Elektromanyetik Kuvvet: Yüklü parçacıklar arasındaki etkileşimdir. Hem çekme hem de itme şeklinde olabilir. Sonsuz menzillidir.
- Zayıf Nükleer Kuvvet: Radyoaktif bozunmalarda rol oynar. Kısa menzillidir.
- Güçlü Nükleer Kuvvet: Atom çekirdeğindeki proton ve nötronları bir arada tutar. Çok kısa menzillidir.
Hareket ve Hareket Türleri
Bir cismin konumunun zamanla değişmesine hareket denir. Hareketin anlaşılması için temel kavramlar şunlardır:
- Konum: Bir cismin uzaydaki yerini belirten vektörel bir niceliktir.
- Yer Değiştirme: Cismin ilk konumu ile son konumu arasındaki vektörel farktır. \(\Delta \vec{x} = \vec{x}_{son} - \vec{x}_{ilk}\)
- Alınan Yol: Cismin hareket süresince izlediği yörüngenin uzunluğudur. Skaler bir niceliktir.
- Sürat: Alınan yolun, bu yolu almaya yeten zamana oranıdır. Skalerdir. \(Sürat = \frac{Alınan\ Yol}{Zaman}\)
- Hız: Yer değiştirmenin, bu yer değiştirmeye yeten zamana oranıdır. Vektöreldir. \(\vec{Hız} = \frac{\Delta \vec{x}}{\Delta t}\)
Hareket türleri temel olarak üçe ayrılır:
- Öteleme Hareketi: Bir cismin tüm noktalarının aynı anda aynı doğrultuda yer değiştirmesidir.
- Dönme Hareketi: Bir cismin sabit bir nokta veya eksen etrafında yaptığı harekettir.
- Titreşim Hareketi: Bir cismin denge konumu etrafında gidip gelme hareketidir.
Fizik, evreni anlamaya çalışan temel bilim dallarından biridir. Maddeyi, enerjiyi, uzay ve zamanı inceler.
✍️ Çözümlü Örnek Sorular
Örnek 1:
Doğrusal bir yolda hareket eden bir aracın ilk konumu \(x_{ilk} = 10\) m ve \(5\) s sonraki son konumu \(x_{son} = 30\) m'dir. Aracın yer değiştirmesini ve ortalama süratini bulunuz (aracın aldığı yol \(20\) m kabul edilirse).
Çözüm:
- Yer değiştirme: \(\Delta x = x_{son} - x_{ilk} = 30\ m - 10\ m = 20\ m\).
- Ortalama sürat: \(Sürat = \frac{Alınan\ Yol}{Zaman} = \frac{20\ m}{5\ s} = 4\ m/s\).
Örnek 2:
Bir cismin kütlesi \(5\) kg'dır. Bu cisme \(10\) N büyüklüğünde bir kuvvet uygulanıyor. Cismin ivmesi nedir? (Newton'un 2. Yasası: \(F = m \cdot a\))
Çözüm:
- Kuvvet (\(F\)), kütle (\(m\)) ve ivme (\(a\)) arasındaki ilişki \(F = m \cdot a\) formülü ile verilir.
- Verilenler: \(F = 10\ N\), \(m = 5\ kg\).
- İvmeyi bulmak için formülü düzenleriz: \(a = \frac{F}{m}\).
- Hesaplama: \(a = \frac{10\ N}{5\ kg} = 2\ m/s^2\).
Fizikte büyüklükler temel ve türetilmiş olmak üzere ikiye ayrılır. Buna göre, aşağıda verilen niceliklerden hangisi temel bir büyüklüktür?
A) KuvvetB) Enerji
C) Zaman
D) Hız
Fiziksel nicelikler ölçülürken yön bilgisine ihtiyaç duyulup duyulmamasına göre skaler ve vektörel olarak sınıflandırılır. Buna göre, aşağıdaki niceliklerden hangisi vektörel bir büyüklüktür?
A) SüratB) İvme
C) Sıcaklık
D) Kütle
Doğadaki temel kuvvetler ile ilgili olarak; menzili sonsuz olan ve makro evrende galaksilerin, yıldızların bir arada durmasını sağlayan en zayıf etkileşimli kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?
A) Güçlü Nükleer KuvvetB) Zayıf Nükleer Kuvvet
C) Elektromanyetik Kuvvet
D) Kütle Çekim Kuvveti
Bir sporcu, doğrusal bir pistte önce doğu yönünde \( 40 \) metre, daha sonra kuzey yönünde \( 30 \) metre koşarak duruyor.
Bu sporcunun hareketi boyunca yaptığı yer değiştirmenin büyüklüğü kaç metredir?
B) \( 50 \)
C) \( 70 \)
D) \( 1200 \)
Hareket türleri; öteleme, dönme ve titreşim olarak sınıflandırılabilir. Buna göre, sabit bir eksen etrafında hareket eden bir duvar saatinin yelkovanının yaptığı hareket türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sadece dönmeB) Sadece öteleme
C) Öteleme ve titreşim
D) Sadece titreşim
Fizikte büyüklükler, ölçülme yöntemlerine göre temel ve türetilmiş büyüklükler olarak ikiye ayrılır. Temel büyüklükler, başka bir büyüklüğe ihtiyaç duyulmadan ifade edilen büyüklüklerdir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi temel bir büyüklüktür?
A) KuvvetB) Hız
C) Sıcaklık
D) Enerji
Skaler büyüklükler sadece bir sayı ve birimle ifade edilebilirken, vektörel büyüklüklerin tam olarak tanımlanabilmesi için sayı ve birimin yanında yön ve doğrultu bilgilerine de ihtiyaç duyulur. Buna göre, aşağıdaki niceliklerden hangisi vektörel bir büyüklüktür?
A) KütleB) Zaman
C) Sürat
D) İvme
Doğada gerçekleşen tüm olaylar dört temel kuvvetin etkisiyle açıklanabilir. Bu kuvvetlerin menzilleri ve şiddetleri birbirinden farklıdır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğadaki dört temel kuvvetten biri değildir?
A) Kütle çekim kuvvetiB) Sürtünme kuvveti
C) Güçlü nükleer kuvvet
D) Elektromanyetik kuvvet
Bir sporcu, yarıçapı \( r = 10 \) metre olan çembersel bir pistin kenarındaki A noktasından harekete başlayıp pistin yarısını koşarak tam karşıdaki B noktasına ulaşıyor.
Buna göre, sporcunun aldığı yolun yer değiştirmesinin büyüklüğüne oranı kaçtır? ( \( π = 3 \) alınız. )
\[\(\text{Oran} = \frac\) { \(\text{Alınan Yol}\) }{ \(\text{Yer Değiştirme}\) } \]
B) \( 2 \)
C) \( 3 \)
D) \( 5 \)
Aynı düzlemde bulunan ve başlangıç noktaları çakışık olan iki vektörün büyüklükleri \( 6 \) birim ve \( 8 \) birimdir.
Bu iki vektör arasındaki açı \( 90^\circ \) olduğuna göre, bileşke vektörün büyüklüğü kaç birimdir?
\[ R \(= \sqrt{F_1^2 + F_2^2}\) \]
B) \( 10 \)
C) \( 14 \)
D) \( 48 \)
Fizikte büyüklükler temel ve türetilmiş olmak üzere ikiye ayrılır. Buna göre, aşağıda verilen niceliklerden hangisi hem türetilmiş hem de skaler bir büyüklüktür?
A) ZamanB) Sürat
C) Kuvvet
D) Hız
Doğadaki temel kuvvetler ile ilgili olarak; kütlesi olan tüm cisimlerin birbirine uyguladığı, menzili sonsuz olan ve dört temel kuvvet arasında şiddeti en zayıf olan kuvvet aşağıdakilerden hangisidir?
A) Güçlü Nükleer KuvvetB) Zayıf Nükleer Kuvvet
C) Elektromanyetik Kuvvet
D) Kütle Çekim Kuvveti
Bir hareketli, yarıçapı \( r = 20 \text{ m} \) olan çembersel bir pistin \( A \) noktasından harekete başlayıp yarım tur atarak \( B \) noktasına ulaşıyor.
\[ π \(= 3\) \]
Buna göre, hareketlinin aldığı yol kaç metredir?
B) \( 60 \)
C) \( 80 \)
D) \( 120 \)
Aynı doğrultu üzerinde bulunan üç kuvvetin büyüklükleri sırasıyla \( F_1 = 10 \text{ N} \) (Doğu), \( F_2 = 4 \text{ N} \) (Batı) ve \( F_3 = 2 \text{ N} \) (Batı) şeklindedir. Buna göre, bu üç kuvvetin bileşkesinin büyüklüğü kaç Newton'dur?
A) \( 4 \)B) \( 6 \)
C) \( 10 \)
D) \( 16 \)
Bir aracın konumu zamanla aşağıdaki denklemle ifade edilmektedir:
\[ x(t) \(= 5\) t + 10 \]
Bu aracın hareketi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
B) Araç sabit hızlı hareket yapmaktadır.
C) Araç yavaşlayan hareket yapmaktadır.
D) Araç durgun haldedir.
Fizikteki büyüklükler temel ve türetilmiş olmak üzere ikiye ayrılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi temel bir büyüklüktür?
A) KuvvetB) Enerji
C) Sıcaklık
D) Hız
Fiziksel nicelikler ölçülürken sadece sayı ve birimle ifade edilebiliyorsa skaler, yön bilgisine de ihtiyaç duyuluyorsa vektörel nicelik olarak adlandırılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi vektörel bir büyüklüktür?
A) KütleB) Zaman
C) İvme
D) Sürat
Doğadaki dört temel kuvvetin şiddetleri birbirinden farklıdır. Bu kuvvetlerin şiddetine göre en güçlüden en zayıfa doğru sıralaması yapıldığında, en başta ve en sonda yer alan kuvvetler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Güçlü Nükleer Kuvvet - Kütle Çekim KuvvetiB) Elektromanyetik Kuvvet - Zayıf Nükleer Kuvvet
C) Güçlü Nükleer Kuvvet - Elektromanyetik Kuvvet
D) Kütle Çekim Kuvveti - Zayıf Nükleer Kuvvet
Bir cismin bir doğru boyunca konumunu değiştirmesine öteleme hareketi denir. Buna göre, aşağıda verilen hareket örneklerinden hangisi sadece öteleme hareketi yapmaktadır?
A) Saatin yelkovanının hareketiB) Sürtünmesiz yatay düzlemde kayarak ilerleyen bir kutu
C) Kendi ekseni etrafında dönen top
D) Salıncakta sallanan bir çocuğun hareketi
Doğrusal bir yolda hareket eden bir aracın aldığı yol \( d \) ve bu yolu alma süresi \( t \) olarak verilmiştir. Aracın sürati \( v \) ise aşağıdaki bağıntı ile hesaplanır:
\[ v \(= \frac{d}{t}\) \]
Bir araç \( 240 \) metrelik yolu \( 8 \) saniyede aldığına göre, bu aracın sürati kaç \( m/s \) 'dir?
B) \( 30 \)
C) \( 40 \)
D) \( 60 \)
Fizikte büyüklükler ölçülme yöntemlerine göre temel ve türetilmiş olmak üzere iki gruba ayrılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi temel bir büyüklüktür?
A) HızB) Kuvvet
C) Zaman
D) Enerji
Fiziksel nicelikler skaler ve vektörel olarak sınıflandırılabilir. Buna göre, aşağıdaki niceliklerden hangisinin tanımlanabilmesi için sayı ve birimin yanında mutlaka yön bilgisinin de verilmesi gerekir?
A) SüratB) Yer değiştirme
C) Kütle
D) Sıcaklık
Doğadaki temel kuvvetler ile ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi bu kuvvetler arasında yer almaz?
A) Kütle Çekim KuvvetiB) Elektromanyetik Kuvvet
C) Sürtünme Kuvveti
D) Zayıf Nükleer Kuvvet
Bir cismin yaptığı hareket türleri; öteleme, dönme ve titreşim olarak sınıflandırılabilir. Buna göre, gitar telinin çekilip bırakılmasıyla oluşan hareket türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Sadece ÖtelemeB) Sadece Dönme
C) Titreşim
D) Öteleme ve Dönme
Aynı doğrultulu ve aynı yönlü iki kuvvetin büyüklükleri sırasıyla \( 12 \text{ N} \) ve \( 5 \text{ N} \) 'dur. Bu iki kuvvetin bileşkesinin büyüklüğü kaç N olur?
\[ R \(=\) F_1 + F_2 \]
B) \( 13 \)
C) \( 17 \)
D) \( 60 \)
Cevap Anahtarı ve Detaylı Çözümler İçin QR Kodu Okutun
https://yazili.eokultv.com/test/6391-tyt-temel-ve-turetilmis-nicelikler-sinif-skaler-ve-vektorler-nicelikler-vektorler-sinif-dogadaki-temel-kuvvetler-hareket-ve-hareket-turleri-test-coz-bfo8