✨ Konuları Gir, Yapay Zeka Saniyeler İçinde Sınavını Üretsin!

7. Sınıf Sözcükte yapı Test Çöz

SORU 1

"Gözlükçülük" sözcüğünün kökü ve bu kökün türü aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) Gözle - Fiil kökü
B) Göz - İsim kökü
C) Gözlük - İsim kökü
D) Göz - Fiil kökü
Açıklama:
"Gözlükçülük" sözcüğünün anlamlı en küçük parçası "göz" kelimesidir. "Göz" bir varlığın adı olduğu için isim köküdür. Üzerine gelen "-lük", "-çü" ve "-lük" ekleri ise yapım ekleridir.
Bu Sınavı paylaş: WhatsApp Facebook X (Twitter)

Türkçe Dersi - 7. Sınıf: Sözcükte Yapı 🚀

Temel Kavramlar 📌

Sözcükte yapı, bir kelimenin kök, gövde ve eklerden oluşmasını inceleyen dil bilgisi konusudur. Kelimelerin anlamlı en küçük parçalarına kök denir. Kökler, isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere ikiye ayrılır.

Kök durumundaki bir kelimeye yapım ekleri getirildiğinde oluşan yeni kelimelere gövde denir. Gövdeler, tek heceli veya çok heceli olabilir.

Sözcüklere anlam katan veya kelimenin anlamını değiştiren eklere yapım ekleri denir. Yapım ekleri dörde ayrılır:

Kelimeye anlam katmayan, sadece kelimenin gramer görevini belirten eklere ise çekim ekleri denir. Çekim ekleri de ikiye ayrılır:

Yapım Eklerinin Özellikleri 💡

Yapım ekleri, sözcüğün türünü veya anlamını değiştirir. Bu nedenle yeni bir kelime türetirler. Örneğin, göz (isim kök) kelimesine -lük (isimden isim yapım eki) geldiğinde gözlük (isim) kelimesi oluşur. Anlam değişmiştir.

Bir kelimede birden fazla yapım eki bulunabilir. Bu durumda kelime, birleşik gövde veya türemiş gövde durumunda olabilir.

Çekim Eklerinin Özellikleri ✅

Çekim ekleri, kelimenin anlamını veya türünü değiştirmez. Sadece kelimeyi cümle içinde kullanmamızı sağlar. Örneğin, kitap kelimesine -lar (çoğul eki) geldiğinde kitaplar olur. Anlam değişmez, sadece sayı belirtilir.

Ayrıca, kitap kelimesine -ı (belirtme hal eki) geldiğinde kitabı olur. Bu da cümlenin öğeleriyle ilgili bir görev üstlenir.

Sözcükte Yapı Tablosu

Kavram Açıklama Örnek
Kök Anlamlı en küçük parça göz, koş-
Gövde Kök + Yapım Eki göz-lük, koş-u
Yapım Eki Anlam Değiştirir / Tür Değiştirir -lik, -ci, -la-, -er-
Çekim Eki Anlam Değiştirmez / Cümle İçin Görev Belirler -ler, -im, -de, -i

✍️ Çözümlü Örnek Sorular

  1. Aşağıdaki kelimelerden hangisinin yapısı diğerlerinden farklıdır?

    A) Bilgisayar B) Gözlük C) Kitapçı D) Simitçi

    Çözüm:

    A seçeneğindeki bilgisayar kelimesi 'bil-' fiil kökü ve '-gisayar' yapım ekiyle oluşmuştur. B seçeneğindeki gözlük 'göz' isim kökü ve '-lük' yapım ekiyle, C seçeneğindeki kitapçı 'kitap' isim kökü ve '-çı' yapım ekiyle, D seçeneğindeki simitçi 'simit' isim kökü ve '-çi' yapım ekiyle oluşmuştur. Hepsi türemiş kelimedir. Ancak soruda bir hata olabilir. Eğer 'basit yapılı' kelime sorulsaydı, cevap 'kitap' olurdu (eğer seçeneklerde olsaydı). Mevcut seçeneklerde hepsi türemiş yapılıdır.

  2. 'Evlerimizde misafirler vardı.' cümlesindeki altı çizili kelimenin yapısı nedir?

    Çözüm:

    Altı çizili kelime 'evlerimizde'. Kelimenin kökü 'ev' (isim kökü). 'ev' kelimesine '-ler' (çoğul eki - çekim eki), ardından '-imiz' (iyelik eki - çekim eki), son olarak '-de' (bulunma hal eki - çekim eki) gelmiştir. Bu kelime kök durumundadır çünkü hiçbir yapım eki almamıştır. Sadece çekim ekleri almıştır.